Infofrankrijk dossier
Werken met architecten en aannemers in Frankrijk
Wie in Frankrijk een huis laat bouwen of ingrijpend verbouwt, krijgt te maken met partijen die ieder een eigen rol en een eigen aansprakelijkheid hebben. Dit dossier zet op een rij wie waarvoor verantwoordelijk is, welke vergunningen, verzekeringen en documenten vóór de eerste werkdag geregeld moeten zijn, wat het kost, hoe de oplevering verloopt en waar het in de praktijk misgaat.
Bijgewerkt november 2026, met hulpmiddelen voor vergunning, btw, betalingsschema en garantietermijnen.
Wie in Frankrijk een huis laat bouwen of een bestaand pand ingrijpend verbouwt, krijgt te maken met een reeks partijen die ieder een eigen rol hebben: de architect, de maître d'œuvre, één of meer aannemers en artisans, de mairie en soms de Architecte des Bâtiments de France (ABF). Daar komen contracten, verzekeringen en vergunningen bij.
Dat hoeft een bouwproject niet ingewikkelder te maken dan elders. Wel is het verstandig om vooraf te begrijpen wie waarvoor verantwoordelijk is. Veel problemen op bouwplaatsen ontstaan niet omdat iemand zijn vak niet beheerst, maar doordat verwachtingen, verantwoordelijkheden, planning of technische keuzes onvoldoende zijn vastgelegd.
Ervaringen van andere huiseigenaren zijn daarbij nuttig. Niet als bewijs dat "Franse aannemers zo zijn", maar als waarschuwing voor situaties die zich in de praktijk kunnen voordoen. Die ervaringen staan in dit dossier steeds in een apart, gestippeld kader. Zij zijn persoonlijke waarnemingen van lezers en vormen geen juridische bron.
Bouwen en verbouwen in Frankrijk is al 25 jaar een vast onderwerp op Infofrankrijk, en dat is het werk van mensen die hun kennis jarenlang belangeloos deelden. Christian von Klösterlein, auteur van de website Klussen in Frankrijk en in het forum actief als Christian le Bricoleur, begon er in 2003 mee en schreef een compleet naslagwerk over klussen in Frankrijk.
Dat zijn archief nog bestaat, danken we aan Rob van der Meulen. Na Christians overlijden heeft hij als een digitale archeoloog de site en de bronbestanden gered; het resultaat staat in Klussen in Frankrijk, de vaste plek om te beginnen bij elke technische vraag. Rob kent de Franse elektra als geen ander en schreef ook de reeks De bouwvergunning; zijn vele bijdragen staan op zijn blog op Nederlanders.fr.
Een derde naam die niet mag ontbreken, is Bram van Zanten, een legendarische kennisdeler en auteur van het handboek voor klussers En Pierre. Zijn berichten staan op zijn blog op Nederlanders.fr. Dit dossier bundelt die ervaring met de regels zoals ze nu gelden, en verwijst steeds door naar de artikelen in de rubriek Verbouwen en klussen in Frankrijk.
Woorden met een stippellijn eronder hebben een Franse vakterm. Tik erop of houd de muis erboven, dan ziet u het woord dat u bij de aannemer, de mairie of in de bouwmarkt gebruikt.
Begin niet bij de aannemer, maar bij het project
Voordat offertes worden gevraagd, moet duidelijk zijn wat er gebouwd of verbouwd mag worden. Afhankelijk van aard, omvang en locatie van de werkzaamheden kan een déclaration préalable (DP) of een permis de construire (PC) nodig zijn. De gemeente toetst een aanvraag aan de geldende stedenbouwkundige regels.
| Nieuwe oppervlakte | tot 5 m² | 5 tot 20 | 20 tot 40 | boven 40 |
|---|---|---|---|---|
| Nieuw bijgebouw | geen | DP | PC | PC |
| Nieuw bijgebouw, beschermde omgeving | DP | DP | PC | PC |
| Uitbreiding, zone U van een PLU | DP | DP | DP* | PC |
| Uitbreiding, elders of in beschermde omgeving | DP | DP | PC | PC |
Dat is vooral van belang bij uitbreidingen, wijzigingen van gevels en daken, nieuwe openingen, bijgebouwen en bestemmingswijzigingen. Eerst ontwerpen en pas daarna ontdekken dat het plan niet past binnen de plaatselijke regels kan kostbaar zijn. Wilt u een schuur, grange of atelier tot woning maken, lees dan eerst Van grange of atelier naar woning? en Van schuur tot woning.
Bij projecten in een beschermde omgeving kan een extra beoordeling gelden. De aanvraag loopt ook daar via de mairie, die het dossier zo nodig voorlegt aan de Unité départementale de l'architecture et du patrimoine (UDAP) en de ABF. Het Franse ministerie van Cultuur adviseert bij sommige projecten zelfs om vóór de formele aanvraag een avant-projet met de ABF te bespreken.
Bron: Service Public, autorisations d'urbanisme; Ministère de la Culture, travaux aux abords. Geraadpleegd 19 augustus 2026.Dat vooroverleg moet niet worden gezien als een hinderlijke extra barrière. Wanneer vooraf duidelijk is welke materialen, kleuren, dakopeningen of gevelwijzigingen aanvaardbaar zijn, kan het ontwerp daarop worden afgestemd.
Zekerheid vooraf: het certificat d'urbanisme
Wie een bouwkavel koopt of twijfelt of een plan haalbaar is, kan bij de mairie een certificat d'urbanisme (CU) aanvragen. Er zijn twee soorten. Het CU d'information vermeldt welke stedenbouwkundige regels, erfdienstbaarheden en belastingen op het perceel gelden. Het CU opérationnel zegt daarnaast of uw concrete project op dat perceel mogelijk is en of de nutsvoorzieningen er liggen of komen. De mairie heeft voor het eerste één maand en voor het tweede twee maanden; blijft een antwoord uit, dan geldt een stilzwijgend certificaat.
Het CU is 18 maanden geldig vanaf de afgifte. Dient u in die periode een vergunningsaanvraag in, dan wordt die beoordeeld volgens de regels die golden bij de afgifte van het CU, en stijgen de belastingtarieven niet. Verlenging met telkens een jaar is mogelijk als u daarom ten minste twee maanden voor het einde van de geldigheid vraagt, zolang de regels voor het perceel niet zijn gewijzigd.
Bron: Service Public, fiche F1633 Certificat d'urbanisme, vérifié le 2 juillet 2025; artikel R410-17 Code de l'urbanisme. Geraadpleegd 17 november 2026.Wanneer is een architect verplicht?
Voor particulieren is de veelgenoemde oude grens van 170 m² niet meer van toepassing. Bij een nieuwe woning waarvoor een permis de construire nodig is, moet een architect worden ingeschakeld wanneer de surface de plancher groter is dan 150 m². Tot en met 150 m² geldt in deze situatie geen wettelijke architectenplicht. Voor projecten die uitsluitend onder een déclaration préalable vallen is een architect niet verplicht.
Wetsbron: artikel R*431-2 Code de l'urbanisme, zoals gewijzigd door décret n° 2016-1738 van 14 december 2016, van toepassing op aanvragen ingediend vanaf 1 maart 2017.Belangrijk: de vrijstelling geldt niet voor een SCI
De vrijstelling onder 150 m² geldt uitsluitend voor natuurlijke personen die voor zichzelf bouwen of verbouwen. Koopt of bouwt u via een SCI, een SARL of een andere rechtspersoon, dan is een architect bij een aanvraag om een permis de construire verplicht, ongeacht de oppervlakte. De enige uitzondering is een permis de construire voor werk dat uitsluitend het interieur betreft en van buiten niet zichtbaar is. Dit punt wordt vaak over het hoofd gezien door Nederlandse en Belgische kopers die hun Franse woning in een SCI onderbrengen.
Uitbreiding van een bestaande woning
Bij uitbreiding wordt gekeken naar de totale oppervlakte na de werkzaamheden, niet naar de toegevoegde oppervlakte alleen. Was de woning vóór de uitbreiding al groter dan 150 m², of komt het totaal door de uitbreiding boven 150 m² uit, dan geldt bij een permis de construire de architectenplicht.
Blijft de uitbreiding echter binnen de grenzen van een déclaration préalable, dan geldt de architectenplicht niet, ook niet wanneer het totaal boven 150 m² uitkomt. De architectenplicht is namelijk gekoppeld aan de permis de construire, niet aan de oppervlakte op zichzelf. Laat de mairie of het UDAP daarom eerst bevestigen welk type aanvraag uw project vereist.
Wetsbron: artikelen L431-1 tot en met L431-3 en R*431-2 Code de l'urbanisme.Maar wettelijke verplichting en praktische wenselijkheid zijn twee verschillende zaken. Ook onder 150 m² kan een architect nuttig zijn wanneer een constructie ingrijpend wordt gewijzigd, verschillende bouwdisciplines op elkaar moeten worden afgestemd, een oud gebouw technisch ingewikkeld is of het project in een beschermde omgeving ligt.
Infofrankrijk beslishulp
Wilt u weten welke loketten uw eigen project raken, welke wettelijk verplicht zijn en welke u beter niet overslaat? Doorloop de beslishulp in een paar vragen.
Infofrankrijk beslishulp
Welke loketten heeft u nodig voor uw bouwproject?
Beantwoord de vragen hieronder en u ziet per loket of het wettelijk verplicht is, of het van een gegeven afhangt dat u zelf moet opzoeken, en of het verstandig is het loket alsnog te passeren wanneer het niet verplicht is. Deze hulp geeft een routering, geen beslissing. De mairie blijft altijd het laatste woord houden over uw dossier.
1. Wat voor project is het?
Kies de omschrijving die het zwaarste onderdeel van uw project dekt. Combineert u meerdere zaken, bijvoorbeeld een uitbreiding met nieuwe gevelopeningen, kies dan de uitbreiding.
2. Nieuwe surface de plancher
Vloeroppervlakte die erbij komt, in m², gemeten binnen de muren met een plafondhoogte van meer dan 1,80 m.
Nieuwe emprise au sol
De grondoppervlakte van het nieuwe deel van bovenaf gezien, inclusief overkappingen en uitstekende delen, in m².
3. Bestaande surface de plancher vóór de werkzaamheden
De vloeroppervlakte van het gebouw zoals het er nu staat, in m². Nodig voor de architectenplicht, die alleen naar de surface de plancher kijkt.
4. Ligt het perceel in een zone U van een PLU?
Zone U is de bebouwde zone van een gemeentelijk bestemmingsplan. U kunt dit per perceel opzoeken op het Géoportail de l'urbanisme. Heeft de gemeente geen PLU, dan geldt het nationale reglement RNU en luidt het antwoord nee.
Worden bij de bestemmingswijziging de draagconstructie of de gevel gewijzigd?
Denk aan het weghalen of toevoegen van dragende muren, het maken van nieuwe openingen of het verbouwen van de gevel.
Verandert het buitenaanzicht, bijvoorbeeld een raam of glazen pui in plaats van de garagedeur?
Is de warmtepomp zichtbaar vanaf de openbare weg of vanuit een naburig pand met zicht erop?
5. Wie is de opdrachtgever?
Dit bepaalt of u zich op de vrijstelling van de architectenplicht kunt beroepen. Die vrijstelling geldt uitsluitend voor natuurlijke personen die voor zichzelf bouwen.
6. Ligt het pand in een beschermde omgeving?
Bijvoorbeeld binnen 500 meter van een monument historique, binnen een périmètre délimité des abords, in een site patrimonial remarquable of in een beschermd of ingeschreven landschap. Ook dit is te controleren op het Géoportail de l'urbanisme en in de Atlas des patrimoines.
Hoe laat u de woning bouwen?
7. Van toepassing op uw situatie
Deze punten bepalen niet wat verplicht is, maar wel wat verstandig is. Kruis aan wat op u van toepassing is.
Van aanvraag tot bord op de bouwplaats
Een vergunning aanvragen is één ding, de termijnen eromheen zijn een tweede. Wie die vooraf in de planning zet, voorkomt dat de aannemer klaarstaat terwijl er nog niet gebouwd mag worden.
Hoe lang de mairie erover doet
Voor een permis de construire voor een eengezinswoning en de bijgebouwen daarvan staat twee maanden vanaf het indienen van een volledig dossier. Ligt het project in een beschermd gebied, dan wordt dat drie maanden. Is het dossier niet compleet, dan heeft de mairie één maand om de ontbrekende stukken op te vragen en heeft u drie maanden om ze aan te leveren; de termijn begint pas te lopen als het dossier volledig is.
Hoe lang de vergunning geldig is
Een permis de construire is in de regel drie jaar geldig vanaf de kennisgeving. Hij vervalt als de werkzaamheden niet binnen die termijn beginnen, of als ze daarna langer dan een jaar stilliggen. Verlengen kan twee keer met een jaar, mits de stedenbouwkundige regels niet zijn veranderd. Vraag de verlenging ten minste twee maanden voor het verstrijken aan; zegt de mairie binnen twee maanden niets, dan is de verlenging toegekend. Voor vergunningen die tussen 28 mei 2022 en 28 mei 2024 zijn afgegeven, geldt een overgangsregeling: die zijn vijf jaar geldig en kunnen niet worden verlengd.
Heeft u een permis de construire, dan dient u voordat de werkzaamheden beginnen de déclaration d'ouverture de chantier (DOC) in. Bij een déclaration préalable hoort geen DOC. Buiten Parijs gaat die in drievoud naar de mairie, bij voorkeur per aangetekende brief met ontvangstbevestiging. De datum op de DOC is dezelfde datum die bij de décennale-attesten van uw uitvoerders telt.
Bron: Service Public, fiche F1986 Permis de construire, vérifié le 13 février 2026. Geraadpleegd 17 november 2026.Het bord op de bouwplaats
Na de kennisgeving van de vergunning hangt u een bord op het terrein. Het blijft hangen zolang de werkzaamheden duren, en bij kort werk in elk geval twee maanden aan één stuk. Het bord is rechthoekig, minimaal 80 bij 80 centimeter, en moet vanaf de openbare weg leesbaar zijn. Er staan onder meer uw naam, de naam van een eventuele architect, datum en nummer van de vergunning, de aard van het project en het adres van de mairie op, plus de verplichte tekst over beroepsmogelijkheden.
PERMIS DE CONSTRUIRE / DÉCLARATION PRÉALABLE
[verplichte tekst over het beroepsrecht van derden]
minimaal 80 × 80 cm · leesbaar vanaf de openbare weg
Het bord start de klok voor bezwaar van buren
Vanaf de eerste dag dat het bord zichtbaar hangt, heeft een derde twee maanden om bij de bestuursrechter beroep in te stellen tegen uw vergunning, en één maand voor een bezwaar bij de burgemeester of de prefect. Hangt er geen bord, dan loopt die termijn tot zes maanden na de voltooiing van het werk. Bij een geschil moet u zelf bewijzen dat het bord correct hing. Laat het daarom bij het ophangen vastleggen door een commissaire de justice en begin bij voorkeur pas aan het zware werk als de beroepstermijn verstreken is.
Architect, maître d'œuvre of zelf coördineren?
Een architect hoeft niet automatisch het hele project te begeleiden. De omvang van zijn opdracht wordt contractueel bepaald.
Daarnaast bestaat in Frankrijk de rol van maître d'œuvre. Een maître d'œuvre kan het project ontwerpen, bedrijven selecteren, offertes beoordelen, een planning opstellen, de uitvoering coördineren en de opdrachtgever bij de oplevering begeleiden. Hij voert de werkzaamheden zelf niet uit; de opdrachtgever sluit afzonderlijke contracten met de uitvoerende bedrijven.
Bron: Service Public, contrat de maîtrise d'œuvre en contrat d'entreprise.Dat onderscheid verdient aandacht. Wie alleen een architect inschakelt voor tekeningen en de vergunningsaanvraag, heeft daarmee niet automatisch iemand aangesteld die dagelijks of wekelijks de uitvoering controleert.
Bij een grote renovatie met bijvoorbeeld een metselaar, timmerman, dakdekker, elektricien en loodgieter kan juist de coördinatie tussen de disciplines belangrijk zijn. Ieder bedrijf kan afzonderlijk goed werk leveren terwijl toch fouten of vertragingen ontstaan doordat werkzaamheden niet goed op elkaar aansluiten.
Wie die coördinatie zelf op zich neemt, vervult feitelijk een belangrijk deel van de rol van opdrachtgever en bouwcoördinator.
Veiligheid op de bouwplaats: wie coördineert?
Werken er meerdere bedrijven op de bouwplaats, tegelijk of na elkaar, dan moet de veiligheid tussen hen worden afgestemd. Bij grotere projecten doet een coordonnateur SPS dat. Bouwt of verbouwt u als particulier voor uzelf, uw partner, uw ouders of uw kinderen, dan hoeft u die coördinator niet zelf aan te stellen; de wet wijst de taak toe. Is er een permis de construire, dan coördineert tijdens het ontwerp de ontwerper en tijdens de uitvoering de maître d'œuvre. Is er geen permis de construire, dan coördineert het bedrijf met het grootste aandeel arbeid, telkens wanneer het op de bouwplaats werkt; stopt dat bedrijf, dan neemt het bedrijf met het dan grootste aandeel het over. U kiest dus niet zelf, maar het is verstandig de bedrijven vooraf te laten weten wie de rol heeft.
Wetsbron: artikelen L4532-2, L4532-7 en R4532-10 Code du travail (code.travail.gouv.fr). Geraadpleegd 17 november 2026.Wij hebben [...] een vervallen hameautje gekocht. Er staat een huis tussen dat wij willen opknappen om er uiteindelijk in te gaan wonen. Het huis is in slechte staat maar is te renoveren. Hiervoor hebben wij een architect nodig die dit samen met ons gaat bekijken en plannen maken voor de renovatie.
Deze ervaring illustreert een herkenbaar beginpunt: soms is nog niet een uitvoerder nodig, maar eerst iemand die helpt vaststellen wat technisch en ruimtelijk verstandig is.
Persoonlijke ervaring van een lezer. Geen juridische bron en geen redactionele stelling van Infofrankrijk.
Landmeter, technisch bureau en grondonderzoek
Naast architect en aannemer duiken in een Frans bouwproject nog drie partijen op die Nederlanders minder gewend zijn om zelf in te schakelen.
De géomètre-expert
De Franse landmeter stelt de grenzen van uw perceel vast met een bornage, waarbij de buren worden uitgenodigd en de grenspalen worden geplaatst. Hij maakt ook het plan topographique met hoogtes, bestaande bebouwing en leidingen waarop de architect tekent. Bij bouwen dicht bij de perceelgrens is een vastgestelde grens geen luxe: het PLU schrijft vaak minimumafstanden voor, en een fundering die een paar decimeter over de grens staat, is een probleem dat niet meer verdwijnt.
Het bureau d'études
Een bureau d'études techniques rekent wat de architect of aannemer niet zelf berekent: de draagconstructie, gewapend beton, een nieuwe dakconstructie of het weghalen van een dragende muur. Een tweede soort, het thermische bureau, is bij nieuwbouw vaak onmisbaar. Voor nieuwe woningen geldt de milieu- en energieregelgeving RE2020, en daarbij hoort een attest dat bij de vergunningsaanvraag wordt gevoegd en een tweede attest dat u bij de DAACT na afloop indient. Zonder het eerste attest is het dossier niet compleet.
Bron: arrêté van 9 december 2021 over de attesten bij de aanvraag en bij de DAACT (RE2020); Fédération Française du Bâtiment, attestations RE2020. Geraadpleegd 17 november 2026.Het grondonderzoek
Een groot deel van Frankrijk ligt op kleigrond die krimpt bij droogte en zwelt bij regen. Dat scheurt muren. Sinds de loi ELAN moet de verkoper van een onbebouwd bouwperceel in een zone met gemiddeld of hoog risico een geotechnisch vooronderzoek meeleveren. Kijkt u naar een perceel, controleer dan zelf het risico van het adres op Géorisques, en vraag bij nieuwbouw of uitbreiding altijd welke étude de sol er ligt en of de fundering daarop is ontworpen. Een funderingsprobleem is precies het soort schade waarvoor u later de décennale nodig heeft.
Wetsbron: artikel 68 loi n° 2018-1021 van 23 november 2018 (loi ELAN), zoals beschreven in het antwoord op Kamervraag QE 11077 (Assemblée nationale, 17e législature).Laat u nieuw bouwen? Let op de CCMI
Wie in Frankrijk een woning laat bouwen door één ondernemer die zowel het plan als de uitvoering levert, valt in beginsel onder een apart wettelijk regime: het contrat de construction de maison individuelle (CCMI). Dat regime is van dwingend recht en kan niet contractueel worden weggeschreven.
De CCMI biedt de opdrachtgever aanmerkelijk meer bescherming dan een gewoon aannemingscontract. Zo hoort bij dit contract een garantie de livraison à prix et délais convenus, waarmee een borgsteller instaat voor voltooiing van de woning tegen de overeengekomen prijs en termijn wanneer de bouwer in gebreke blijft. Daarnaast zijn de betalingsmomenten wettelijk gereguleerd en geldt een wettelijke bedenktermijn na ontvangst van het ondertekende contract.
De cijfers van de CCMI
Na ontvangst van het ondertekende contract per aangetekende brief heeft u tien kalenderdagen om u terug te trekken. Die termijn begint op de dag na de eerste aanbieding van die brief; valt de laatste dag op een zaterdag, zondag of feestdag, dan schuift hij door naar de eerstvolgende werkdag. U trekt zich terug per aangetekende brief met ontvangstbevestiging.
Bij ondertekening mag de bouwer niet meer vragen dan de wet toestaat. Met een dépôt de garantie is dat maximaal 3 procent van de bouwprijs, geblokkeerd op een aparte rekening op uw naam en later verrekend. Heeft de bouwer een garantie de remboursement, waarvan het attest bij het contract hoort, dan mag hij twee keer maximaal 5 procent vragen: bij ondertekening en bij afgifte van de bouwvergunning.
Daarna volgen de betalingen de voortgang, met wettelijke maxima per fase. Het restant van hooguit 5 procent betaalt u bij de oplevering. Laat u zich bij de oplevering begeleiden door een professional en noteert u réserves, dan wordt dat restant gestort bij de Caisse des dépôts of een notaris tot de gebreken zijn hersteld. Neemt u de woning zonder begeleiding over, dan heeft u nog acht kalenderdagen na oplevering en sleuteloverdracht om zichtbare gebreken per aangetekende brief te melden.
Bron: Service Public, fiche F34554 Construire sa maison, contrat de construction de maison individuelle, vérifié le 10 juillet 2026; artikelen L231-1 en volgende Code de la construction et de l'habitation. Geraadpleegd 17 november 2026.RekenhulpWat mag de bouwer per fase maximaal vragen?
Vul de bouwprijs in om de maximale bedragen per fase te zien.
De percentages zijn wettelijke maxima, cumulatief gerekend: bij de fundering mag in totaal 25 procent van de prijs zijn betaald, niet 25 procent extra. Een contract mag lagere percentages afspreken, nooit hogere. Dit schema geldt voor de CCMI met plan. Bij de CCMI zonder plan, waarbij één bouwer het casco en het wind- en waterdicht maken verzorgt op uw eigen plan, wordt betaald naar voortgang zoals het contract vastlegt. Bron: Service Public F34554, vérifié le 10 juillet 2026.
Waarom dit ertoe doet
Een bouwer die u een gewoon contrat d'entreprise voorlegt terwijl uw project onder de CCMI valt, onthoudt u daarmee de garantie de livraison. Vraag daarom bij nieuwbouw uitdrukkelijk welk contracttype wordt gehanteerd en waarom, en laat dat zo nodig door een notaris of jurist beoordelen vóór ondertekening.
Een goed ontwerp moet ook uitvoerbaar zijn
Een ontwerp kan architectonisch uitstekend zijn en toch praktisch moeilijk uitvoerbaar blijken.
Dat geldt bijvoorbeeld bij oude boerderijen, huizen op hellingen, smalle dorpsstraten of panden die alleen via een kleine toegangsweg bereikbaar zijn. Levering van prefab-elementen, beton, grote dakspanten, steigers of zwaar materieel kan daar beperkingen opleveren.
Het huis is slecht bereikbaar en alimentation is het grote probleem. Hoe vind ik in hemelsnaam een aannemer die iets van prefab ter plekke fabriceert?
Persoonlijke ervaring van een lezer. Geen juridische bron en geen redactionele stelling van Infofrankrijk.
Het is een eenvoudige maar belangrijke les: bespreek vóór de definitieve materiaal- en constructiekeuze niet alleen wat er gebouwd moet worden, maar ook hoe het materiaal en materieel op de bouwplaats komen.
De aannemer kiezen: aanbeveling én controle
Lokale aanbevelingen kunnen bijzonder waardevol zijn. Een buurman die een vergelijkbare schuur heeft laten restaureren, een architect die eerder met een bedrijf werkte of een vakhandel die dagelijks met lokale artisans te maken heeft, beschikt soms over informatie die uit een website of advertentie niet blijkt.
Maar een aanbeveling vervangt de formele controles niet. Controleer met wie u contracteert, of het bedrijf daadwerkelijk bestaat en welke activiteit het heeft geregistreerd. Daarvoor bestaat het officiële Franse Annuaire des Entreprises, waarin onder meer SIREN- en SIRET-gegevens en bedrijfsactiviteiten kunnen worden geraadpleegd.
Bron: Annuaire des Entreprises, Franse overheid. Geraadpleegd 19 augustus 2026.Wel doen vóór ondertekening
- SIRET en geregistreerde activiteit controleren in het Annuaire des Entreprises
- Een keurmerk controleren bij de uitgever zelf: Qualibat voor bouw, Qualifelec voor elektra, Qualit'EnR voor duurzame installaties
- Het décennale-attest opvragen en de verzekerde activiteiten nalezen
- Controleren of de naam op het attest gelijk is aan de partij op de devis
- Vragen naar referenties van vergelijkbare gebouwen, niet van vergelijkbare bedragen
Niet doen
- Vertrouwen op een mondelinge aanbeveling zonder papieren controle
- Een logo of label op een bestelbus als bewijs van verzekering aannemen
- Betalen aan een andere partij dan degene met wie u contracteert
- Beginnen zonder getekende devis omdat "de tijd dringt"
De garantie décennale: controleer vóór de werkzaamheden
De garantie décennale is geen keurmerk voor kwaliteit maar een wettelijke aansprakelijkheidsverzekering voor constructeurs. Zij dekt gedurende tien jaar na de réception des travaux ernstige schade die de stevigheid van het bouwwerk aantast of het ongeschikt maakt voor het gebruik waarvoor het bestemd is. Ook bepaalde ingrijpende renovaties en uitbreidingen vallen onder dit regime.
Onder "constructeur" kunnen afhankelijk van hun opdracht onder anderen een aannemer, artisan, architect, maître d'œuvre, ingenieur of technisch bureau vallen. Ook buitenlandse bouwprofessionals die in Frankrijk werken moeten kunnen aantonen dat hun verzekering de Franse décennale-aansprakelijkheid voor de betreffende werkzaamheden dekt.
Wat de wet precies eist
Bij opening van de bouwplaats moet de professional aantonen dat hij verzekerd is art. L241-1 C. ass.. Het bewijs neemt de vorm aan van een verzekeringsattest dat aan de devis en aan de factuur wordt gehecht art. L243-2 C. ass.. Voor dat attest is bij arrêté van 5 januari 2016 een verplicht model met minimumvermeldingen vastgesteld. Een zelf opgestelde verklaring van het bedrijf is dus geen geldig attest.
Controleer niet alleen of er "een décennale" bestaat. Kijk ook naar de verzekerde activiteiten en naar de periode waarvoor de verzekering geldt. Een bedrijf kan verzekerd zijn voor bepaalde werkzaamheden zonder dat daarmee automatisch iedere andere activiteit is gedekt.
Tja, en wat moet je dan als je aannemer hier en daar de raamdorpels met afschot richting het raam heeft gelegd... Responsabilité décennale!
De formulering is luchtig, maar de les is serieus: zodra een bouwfout zichtbaar wordt, blijken contracten en verzekeringen ineens van groot belang. Het juiste moment om die te controleren is vóór de eerste werkdag.
Persoonlijke ervaring van een lezer. Geen juridische bron en geen redactionele stelling van Infofrankrijk.
De décennale blijft in beginsel ook bruikbaar wanneer het bouwbedrijf later failliet gaat. De opdrachtgever kan zich dan wenden tot de verzekeraar die op het attest staat vermeld. Voorwaarde is wel dat de bouwplaats is geopend binnen de geldigheidsperiode die op het attest staat. Bewaar het attest daarom bij het bouwdossier en noteer de datum van ouverture de chantier.
Vergeet de dommages-ouvrage niet
De assurance dommages-ouvrage (DO) is iets anders dan de décennale. De décennale verzekert de aansprakelijkheid van de bouwprofessional. De dommages-ouvrage wordt door de opdrachtgever afgesloten en is bedoeld om schade die onder de décennale valt snel te laten herstellen zonder eerst te moeten vaststellen welke bouwpartij aansprakelijk is. Vervolgens zoekt de DO-verzekeraar verhaal op de verantwoordelijke constructeur of diens verzekeraar.
Bij bouw, uitbreiding en renovatie van het casco waarvoor dit regime geldt, moet de verzekering vóór opening van de bouwplaats worden afgesloten.
Wetsbron: artikel L242-1 Code des assurances.Wat de DO in de praktijk doet
De DO dekt schade van decennale aard tot tien jaar na de réception. In de regel komt zij in actie na het eerste jaar, omdat de aannemer in dat jaar zelf moet herstellen onder de garantie de parfait achèvement. Er zijn twee uitzonderingen. Vóór de réception betaalt de DO als het contract met de aannemer is beëindigd omdat hij na een ingebrekestelling zijn verplichtingen niet nakwam, bijvoorbeeld bij faillissement. En na de réception, ook in het eerste jaar, betaalt zij als de aannemer na een ingebrekestelling de schade niet herstelt. Verkoopt u binnen de tien jaar, dan gaat de verzekering mee naar de nieuwe eigenaar.
Het voordeel zit in de wettelijke termijnen die de verzekeraar moet halen, gerekend vanaf ontvangst van een volledige schademelding: binnen 60 dagen een beslissing over dekking na expertise, en binnen 90 dagen een schadevergoedingsaanbod. Bij schade onder 1.800 euro is geen expert nodig en moet het aanbod binnen 15 dagen komen. Overschrijdt de verzekeraar de termijn van 60 of 90 dagen, dan mag u na kennisgeving zelf laten herstellen en heeft u recht op een verhoogde vergoeding.
Bron: Service Public, fiche F2032 Assurance dommages-ouvrage, vérifié le 17 septembre 2026; artikel L242-1 Code des assurances. Geraadpleegd 17 november 2026.Waarom vrijwel geen particulier hem afsluit
De wet legt de verplichting op iedere opdrachtgever, maar de strafsanctie erop geldt uitdrukkelijk niet voor de natuurlijke persoon die een woning bouwt om er zelf te wonen of om die te laten bewonen door partner, ouders of kinderen. In de praktijk sluit daardoor een groot deel van de particuliere opdrachtgevers geen DO af.
Wetsbron: artikel L243-3 Code des assurances, tweede alinea.Het risico verschuift naar het moment van verkoop
Verkoopt u het pand binnen tien jaar na de werkzaamheden, dan moet in de akte worden vermeld of de wettelijke bouwverzekeringen zijn afgesloten, en wordt het attest daarbij gevoegd. Ontbreekt de dommages-ouvrage, dan staat dat zwart op wit in de akte. Dat is een onderhandelingspunt voor de koper en het risico op herstelkosten blijft in dat geval feitelijk bij u liggen. Wie een ingrijpende verbouwing overweegt en niet uitsluit dat hij het huis binnen tien jaar verkoopt, doet er verstandig aan de kosten van een DO af te zetten tegen dat risico.
Dit onderwerp verdient bij een ingrijpende verbouwing dus aandacht voordat de contracten worden getekend. Pas over verzekeringen nadenken wanneer schade of een conflict al bestaat, is te laat.
Onderaanneming: het risico van twee keer betalen
Bij grotere projecten schakelt de hoofdaannemer vaak onderaannemers in. Die onderaannemers hebben in Frankrijk een sterke positie: onder bepaalde voorwaarden kunnen zij zich rechtstreeks tot de opdrachtgever wenden voor betaling van hun werk wanneer de hoofdaannemer hen niet betaalt.
Die rechtstreekse vordering is wel begrensd: zij gaat tot het bedrag dat u de hoofdaannemer nog verschuldigd bent op het moment dat u de kopie van de ingebrekestelling ontvangt. Het risico van twee keer betalen zit vooral ergens anders. Weet u dat er een onderaannemer op de bouwplaats werkt die niet in het contract is aanvaard, dan moet u de hoofdaannemer aanspreken om dat te regelen. Doet u dat niet, dan kunt u tegenover die onderaannemer aansprakelijk worden, ook voor werk dat u de hoofdaannemer al heeft betaald.
Wetsbron: loi n° 75-1334 van 31 december 1975 relative à la sous-traitance, artikelen 12, 13 en 14-1.De praktische maatregelen zijn eenvoudig. Vraag vóór aanvang of met onderaannemers wordt gewerkt en zo ja, welke. Laat die in het contract benoemen en goedkeuren. Vraag ook van hen een verzekeringsattest. Een onderaannemer is tegenover u niet wettelijk verplicht een décennale te hebben, want zijn contract loopt via de hoofdaannemer; de décennale van de hoofdaannemer dekt ook het werk van zijn onderaannemers. Een eigen attest van de onderaannemer is daarom geen eis, wel een goed teken. En wees alert wanneer op de bouwplaats bedrijven verschijnen waarvan de naam niet in uw dossier voorkomt.
Technische normen, DTU en oude huizen
Bij restauraties van oude Franse huizen kunnen moderne bouwmethoden botsen met traditionele constructies. Denk aan vochttransport in natuurstenen muren, kalkmortels, leem, houten vloeren of oude dakconstructies.
In discussies daarover wordt regelmatig naar de NF DTU's verwezen. Die technische documenten spelen een belangrijke rol bij de gangbare Franse bouwpraktijk en bij de beoordeling van technische risico's door verzekeraars. Daaruit volgt echter niet dat iedere oplossing die niet letterlijk in een DTU staat automatisch verboden is.
Het bruikbare begrippenpaar: technique courante en technique non courante
Werkzaamheden die binnen de gangbare normen en DTU's vallen, gelden als technique courante en zijn onder de standaardpolis van de aannemer gedekt. Een oplossing die daarbuiten valt, is een technique non courante. Die is niet verboden, maar moet vooraf uitdrukkelijk door de verzekeraar van de uitvoerder worden geaccepteerd, meestal op basis van een technisch dossier. Vraag daar bij afwijkende oplossingen expliciet naar en laat de bevestiging schriftelijk vastleggen.
Voor de eigenaar is daarom vooral van belang dat vóór uitvoering duidelijk wordt welke technische oplossing wordt gekozen, waarom die geschikt is voor het bestaande gebouw en of de uitvoerder daarvoor verzekerd is. Dat is een betere basis voor een gesprek dan de tegenstelling "traditioneel goed, modern fout" of omgekeerd.
Verder lezen over oude huizen
Begin bij Klussen in Frankrijk, het archief van Christian von Klösterlein. Voor de bouwfysica van oude muren: Dossier vochtbestrijding en diagnosetool, Handleiding voor een woning opgetrokken uit leem, Voegen en De isolatie van het Franse huis. Voor het dak: Vernieuwen, renoveren, opknappen van een traditioneel dak. Gaat er een opening in een dragende muur, lees dan Een muuropening maken.
Voor elektra geldt in Frankrijk de norm NF C 15-100, en een nieuwe installatie heeft een keuring door Consuel nodig voordat Enedis aansluit. Rob van der Meulen legt het systeem uit in De Franse elektrische installatie.
De devis is het hart van de opdracht
Voor dépannage, reparatie en onderhoud in de bouw en de woninguitrusting geldt een devis-plicht ongeacht het bedrag. De vaak genoemde drempel van 150 euro is voor die categorie vervallen. Het gaat daarbij onder meer om metselwerk, dakwerk, loodgieterswerk, elektra, schrijnwerk, isolatie, stucwerk, schilderwerk en vloer- en wandafwerking.
Wetsbron: arrêté van 24 januari 2017 relatif à la publicité des prix des prestations de dépannage, de réparation et d'entretien dans le secteur du bâtiment et de l'équipement de la maison, artikel 4 en bijlage. Van kracht sinds 1 april 2017.Voor nieuwbouw en omvangrijke renovatie geldt die specifieke verplichting niet zonder meer. Daar rust op de professional de algemene precontractuele informatieplicht tegenover de consument. Praktisch verandert dat weinig aan het advies: begin niet zonder een gedetailleerde, getekende devis. Het verandert wel het argument. Bij een grote verbouwing kunt u zich niet zonder meer op een absolute wettelijke devis-plicht beroepen, maar wel op uw recht om vooraf te weten wat u koopt.
Wetsbron: artikel L111-1 Code de la consommation.Een goede devis vermeldt onder andere de datum, gegevens van het bedrijf en de klant, startdatum en duur van de werkzaamheden, een gedetailleerde uitsplitsing van prestaties en materialen, hoeveelheden en eenheidsprijzen, arbeidsloon, eventuele verplaatsingskosten en het totaalbedrag HT en TTC. Na aanvaarding bindt de devis de professional aan onder meer omvang, duur en prijs van de overeengekomen werkzaamheden. Het décennale-attest hoort erbij te zijn gevoegd.
Daarom is een regel als Rénovation toiture, 30.000 euro voor een omvangrijke dakrenovatie onvoldoende bruikbaar. De vraag is wat er precies in dat bedrag zit: verwijderen van de oude bedekking, herstel van houtwerk, isolatie, onderdak, panlatten, dakpannen, lood- of zinkwerk, goten, steiger, afvalafvoer en herstel van aansluitingen. Hoe beter de devis, hoe kleiner de ruimte voor verschillende interpretaties achteraf.
Verder lezen
Rob van der Meulen werkt de devis professionnel uit in De bouwvergunning: offertes en hun evaluatie, met twee becommentarieerde voorbeelddevis (dak en gevel) en een voorbeeldbrief bij meerwerk. De vergunningskant staat in De bouwvergunning: permis de construire en déclaration préalable.
Vraag meerdere offertes, maar vergelijk hetzelfde werk
Een lagere totaalprijs betekent weinig wanneer twee offertes niet hetzelfde omvatten. De ene aannemer kan steigerwerk, afvoer van puin, afwerking en materialen hebben inbegrepen terwijl een ander deze posten later apart factureert. Vergelijk daarom niet alleen het bedrag onderaan, maar vooral de technische omschrijving en de uitsluitingen.
Hetzelfde geldt voor de taal van de aannemer.
Ik wil jullie ook van harte aanraden om niet alleen offertes te vragen bij aannemers die van origine niet-Frans zijn. Als het alleen om de taalbarrière gaat, kan het een dure taalles worden [...] Voor alle duidelijkheid, dat is zeker niet iedere keer het geval, maar met het vragen van meerdere offertes loop je minder risico.
Persoonlijke ervaring van een lezer. Geen juridische bron en geen redactionele stelling van Infofrankrijk.
De kern van deze ervaring is niet dat Franse of buitenlandse bedrijven beter zijn. De bruikbare waarschuwing is dat taal nooit het enige selectiecriterium moet zijn. Vakbekwaamheid, verzekering, duidelijke afspraken en passende ervaring met het soort gebouw zijn belangrijker.
Communicatie: maak zo weinig mogelijk afhankelijk van interpretatie
Bij verbouwingen is "we hadden toch afgesproken dat..." een gevaarlijke zin. Leg materiaalkeuzes, maatvoering, afwerking en wijzigingen schriftelijk vast. Een tekening, foto of technische productfiche kan veel duidelijker zijn dan een lang mondeling gesprek.
Gebruik waar mogelijk de Franse vaktermen die ook in de offerte voorkomen. Dat voorkomt bijvoorbeeld dat twee partijen een verschillend beeld hebben bij woorden als "isoleren", "renoveren", "afwerken" of "herstellen".
Maak tijdens de uitvoering ook foto's van onderdelen die later verdwijnen: leidingen achter voorzetwanden, isolatie, waterdichting, constructieve verbindingen en andere technische details. Dat is geen wantrouwen. Het is projectdocumentatie.
Bereikbaarheid vóór de opdracht zegt iets
Ook communicatie tijdens de offertefase kan relevante informatie opleveren.
We spreken regelmatig de voice-mail van artisans in en benoemen onze hulpvraag. Maar al te vaak [...] krijg je totaal geen sjoege. Waarom bellen ze [...] niet terug?
Persoonlijke ervaring van een lezer. Geen juridische bron en geen redactionele stelling van Infofrankrijk.
Dat bewijst vanzelfsprekend niets over een hele beroepsgroep. Een klein bouwbedrijf kan op de steiger staan, rijden of simpelweg meer aanvragen ontvangen dan het kan verwerken.
Maar voor de opdrachtgever blijft de praktische vraag dezelfde: is de communicatievorm werkbaar voor een project dat maanden kan duren? Wanneer afspraken al vóór ondertekening voortdurend moeten worden nagejaagd, is het redelijk om dat mee te wegen bij de keuze.
Planning: zet data op papier
Bij een groot project is "we beginnen na de zomer" geen planning.
Bij werkzaamheden horen startdatum en duur in de devis te worden aangegeven. Wanneer geen uitvoeringstermijn is vastgelegd, geldt volgens het consumentenrecht een algemene verplichting tot uitvoering zonder ongerechtvaardigde vertraging en in beginsel uiterlijk binnen dertig dagen na het sluiten van het contract. Voor bouwprojecten is die algemene regel weinig bruikbaar; leg zelf realistische, specifieke termijnen vast.
Wetsbron: artikel L216-1 Code de la consommation; arrêté van 24 januari 2017 voor de vermeldingen op de devis.Voor een contrat d'entreprise noemt Service Public onder meer een uitvoeringskalender met voorziene start- en einddatum en contractuele vertragingsboetes als elementen die in het contract kunnen worden opgenomen.
De aannemer die een kleine verbouwing voor ons zou uitvoeren heeft zich sinds vorig jaar september niet meer laten zien en reageert niet op mijn emails.
Persoonlijke ervaring van een lezer. Geen juridische bron en geen redactionele stelling van Infofrankrijk.
Een dergelijke ervaring is geen reden om iedere aannemer bij voorbaat te wantrouwen. Het is wel een goede reden om afspraken over start, voortgang, betalingen en afronding niet uitsluitend mondeling te maken.
Meerwerk: eerst afspreken, daarna uitvoeren
Bij renovaties komt vrijwel altijd iets onverwachts tevoorschijn. Een balk blijkt aangetast, een muur anders opgebouwd dan gedacht of een leiding moet worden verplaatst. Dat betekent niet automatisch dat de aannemer zijn oorspronkelijke prijs moet handhaven voor werk dat werkelijk buiten de opdracht valt.
Het betekent wél dat opdrachtgever en uitvoerder moeten voorkomen dat over meerwerk pas bij de eindfactuur wordt gesproken. De veiligste werkwijze is een schriftelijke aanvulling, een avenant, waarin wordt vastgelegd wat verandert, wat de extra kosten zijn en welke gevolgen dat heeft voor de planning. Daarmee worden zowel opdrachtgever als uitvoerder beschermd.
Betalen naar voortgang en de retenue de garantie
Er bestaat niet één wettelijk standaardschema van bijvoorbeeld 30-30-30-10 dat op iedere Franse renovatie van toepassing is. Betalingsmomenten moeten daarom uit de overeenkomst blijken. Bij een groot project is het verstandig betalingen zoveel mogelijk te koppelen aan herkenbare fases van daadwerkelijk uitgevoerd werk. Bij nieuwbouw onder een CCMI ligt het betalingsschema wel wettelijk vast.
De retenue de garantie van 5 procent
Bij een aannemingsovereenkomst kan worden afgesproken dat maximaal 5 procent van de termijnbedragen wordt ingehouden als waarborg voor het opheffen van de gebreken die bij de oplevering zijn genoteerd. Dat is geen automatisch recht: het moet in het contract staan. Staat het er niet, dan mag u niets inhouden.
Het geld mag niet op uw eigen rekening blijven staan
De wet verplicht de opdrachtgever het ingehouden bedrag te storten bij een consignataire die door beide partijen is aanvaard, of bij gebreke daarvan door de rechter wordt aangewezen. De Caisse des Dépôts biedt deze consignatie aan particulieren aan. Wie de 5 procent gewoon op de eigen bankrekening laat staan, handelt in strijd met de wet: de aannemer kan het bedrag dan opeisen, ook wanneer de gebreken nog niet zijn hersteld.
Daarnaast valt het bedrag van rechtswege vrij één jaar na de réception, ook als er nog openstaande réserves zijn, tenzij u vóór het verstrijken van dat jaar per aangetekende brief met ontvangstbevestiging gemotiveerd verzet aantekent bij de consignataire of de borgsteller. Zet die datum in uw agenda op het moment van oplevering.
Wat het kost: btw en de posten naast de bouwsom
Het bedrag onderaan de devis is zelden wat het project uiteindelijk kost. Twee dingen bepalen het verschil: welk btw-tarief op het werk zit, en welke kosten buiten de aannemer om komen.
Drie btw-tarieven
Het normale tarief is 20 procent. Voor werk aan een woning die meer dan twee jaar geleden is voltooid en als woning wordt gebruikt, gelden twee verlaagde tarieven. Het tussentarief van 10 procent geldt voor verbetering, verbouwing, inrichting en onderhoud. Het tarief van 5,5 procent geldt voor energierenovatie, zoals isolatie, verwarming en warm water, ventilatie, en zonnepanelen tot 9 kWc piekvermogen waarvan de stroom ter plekke wordt gebruikt en die door een gecertificeerde installateur worden geplaatst, mits aan alle technische eisen is voldaan.
Het volle tarief van 20 procent blijft gelden voor nieuwbouw en voor werk dat fiscaal neerkomt op een nieuw gebouw. Dat is het geval als er een verdieping of aanbouw bijkomt, als meer dan de helft van het casco (fundering, dragende delen of gevels, schoonmaken van de gevel niet meegerekend) of meer dan twee derde van elk onderdeel van de afwerking wordt vernieuwd, of als de vloeroppervlakte met meer dan 10 procent groeit. De fiscus telt daarvoor alle werken over twee jaar bij elkaar op. Het volle tarief geldt ook voor tuinaanleg, voor sloopwerk dat niet bij verlaagd belast werk hoort, en sinds 1 maart 2025 voor ketels op fossiele brandstof. Koopt u zelf het materiaal en laat u het alleen plaatsen, dan betaalt u in de winkel 20 procent op het materiaal; alleen de plaatsing kan tegen een verlaagd tarief. Het lage tarief wordt uitgewerkt in TVA à 5,5% bij renovatie in Frankrijk; de subsidies staan in Subsidies voor energierenovatie in Frankrijk en de Subsidie-routeplanner.
Geen apart attest meer
Tot maart 2025 tekende de klant een apart btw-attest. Sinds 1 maart 2025 volstaat een vermelding op de devis of de factuur waarin u bevestigt dat aan de voorwaarden is voldaan. Die vermelding komt in twee exemplaren; het uwe bewaart u tot 31 december van het vijfde jaar na de werkzaamheden. Controleer dus of die regel op de devis staat voordat u tekent: zonder vermelding mag de aannemer het verlaagde tarief niet toepassen.
KeuzehulpWelk btw-tarief hoort op uw devis?
Ja als er een verdieping of aanbouw bijkomt, als meer dan de helft van het casco of meer dan twee derde van de afwerking wordt vernieuwd, of als de vloeroppervlakte met meer dan 10 procent groeit. Tel alle werken over twee jaar mee.
Beantwoord de vragen om het tarief te zien.
De exacte lijst van werk tegen 5,5 procent staat in artikel 18 bis van bijlage IV van de Code général des impôts en bevat technische eisen per product. Laat de installateur op de devis bevestigen welk tarief hij toepast en waarom. Dit is een wegwijzer, geen fiscaal advies.
Energielabel: een DPE vóór en na de werken
Bij een energetische of ecologische renovatie is het diagnostic de performance énergétique (DPE) meer dan een papiertje voor de verkoop. Laat er een maken voordat u begint, zodat u weet waar u staat en wat de werken moeten opleveren. Voor de rénovation d'ampleur van MaPrimeRénov' moet het project minstens twee energieklassen winst opleveren, en is een Accompagnateur Rénov' verplicht, die langskomt en een audit énergétique maakt. Lees vóór u een dossier indient MaPrimeRénov' 2026: bezint eer ge begint: de voorwaarden veranderen van jaar tot jaar.
Na de werken laat u een nieuw DPE maken; alleen zo telt de renovatie mee in het label. Een DPE is tien jaar geldig, maar DPE's uit de periode van 1 januari 2018 tot 30 juni 2021 zijn sinds 1 januari 2025 niet meer geldig. Wie verhuurt, moet weten dat een woning met label G sinds 1 januari 2025 niet meer mag worden verhuurd. Bij verkoop van een huis met label E, F of G hoort er bovendien een audit énergétique bij.
Een kritische kanttekening uit de praktijk
Bram van Zanten, die al dertig jaar aan zijn huis in Frankrijk renoveert, vindt het DPE voor zulke huizen te streng. Het rekenmodel gaat uit van bouwmethoden van na de oorlog, houdt weinig rekening met de warmte die dikke muren vasthouden, rekent bij ontbrekende gegevens met pessimistische standaardwaarden en meet verbruik in plaats van comfort, zoals de koelte in de zomer. Een oud stenen huis krijgt daardoor snel een F of G terwijl het in de praktijk prettig wonen is. Zijn betoog leest u in De DPE voor huizen en pierre een farce! Kies daarom een diagnosticus die ervaring heeft met oude gebouwen, en lever zelf zoveel mogelijk gegevens aan, zoals de dikte en opbouw van de muren en eerdere isolatiewerken.
Wat er op 1 januari 2027 verandert
De factor waarmee elektriciteit in primaire energie wordt omgerekend, daalde op 1 januari 2026 van 2,3 naar 1,9 en daalt op 1 januari 2027 verder naar 1,7. Woningen die elektrisch verwarmen, kunnen daardoor een klasse stijgen zonder dat er iets aan is gedaan. Een bestaand DPE blijft geldig tot de gewone vervaldatum. Vanaf 1 januari 2027 kunt u bij de Ademe gratis een attest met het nieuwe label downloaden, zonder nieuw bezoek. Let op: dat attest verwerkt alleen de nieuwe rekenfactor, niet een renovatie die u intussen heeft uitgevoerd. Daarnaast krijgt het DPE vanaf die datum extra informatie, onder meer over hernieuwbare energie en installaties, en de vermelding A0. Meer in DPE in Frankrijk: energielabel, verplichtingen en de wijziging van 2027; een eerste inschatting maakt u met EnergiePortaal. Kiest u een nieuw verwarmingssysteem, lees dan Verwarmen in Frankrijk: systemen, kosten en keuze.
De posten naast de bouwsom
- De taxe d'aménagement. Deze gemeentelijke en departementale belasting geldt voor nieuwbouw en uitbreidingen met een vergunning. De berekening is: belastbare oppervlakte maal een landelijke waarde per m² maal het tarief van gemeente en departement. Op de eerste 100 m² van een hoofdverblijf geldt een korting van 50 procent op de waarde per m². U doet zelf aangifte binnen 90 dagen na voltooiing, via Gérer mes biens immobiliers in uw persoonlijke omgeving op impots.gouv.fr. Een schatting maakt u met de simulateur des taxes d'urbanisme.
- Honoraria van architect, maître d'œuvre, géomètre-expert en bureau d'études, en bij nieuwbouw de thermische studie voor de RE2020.
- Het grondonderzoek, als dat niet al bij de koop van het perceel is meegeleverd.
- Verzekeringen: de dommages-ouvrage, en een uitbreiding van uw opstalverzekering tijdens de bouw.
- Aansluitingen op water, riolering of een eigen zuivering, en elektriciteit. Vraag de gemeente, het waterbedrijf en Enedis vroeg om een eigen offerte: deze kosten staan meestal niet op de devis van de aannemer. Zie ook Water en riool en Fosse septique.
- Kleinere posten die samen oplopen: de vaststelling van het bouwbord door een commissaire de justice, het consigneren van een retenue de garantie, en kopieën en aangetekende brieven voor de formaliteiten.
De réception des travaux: niet overslaan
De formele réception des travaux is juridisch een belangrijk moment. Vanaf die réception beginnen drie belangrijke wettelijke garanties te lopen: de garantie de parfait achèvement gedurende één jaar, de garantie de bon fonctionnement gedurende twee jaar en de décennale gedurende tien jaar.
Zichtbare gebreken moeten daarom bij de oplevering nauwkeurig als réserves in het procès-verbal de réception worden opgenomen. Schrijf niet alleen "afwerking niet goed", maar benoem concreet wat ontbreekt of moet worden hersteld.
De garantie de parfait achèvement verplicht de ondernemer gedurende het eerste jaar in beginsel gebreken te herstellen die bij de réception zijn genoteerd of daarna correct worden gemeld. De garantie van goed functioneren geldt twee jaar voor bepaalde losneembare uitrusting; ernstige constructieve gebreken kunnen gedurende tien jaar onder de décennale vallen.
Wetsbron: artikelen 1792 en volgende Code civil; Service Public, réception des travaux.Wat bij de oplevering zichtbaar is maar niet in het procès-verbal staat, geldt als aanvaard. Neem daarom de tijd voor de rondgang, liefst met daglicht, met een lijst per ruimte en met foto's die u bij het procès-verbal voegt. Heeft u een architect of maître d'œuvre, laat die dan meelopen.
Komen er na de oplevering gebreken aan het licht, meld ze dan per aangetekende brief met ontvangstbevestiging aan de uitvoerder, met een redelijke termijn voor herstel. Valt de schade onder de décennale, stuur dan ook een melding aan uw dommages-ouvrageverzekeraar als u die heeft. Reageert de uitvoerder niet, dan zijn bemiddeling of de tribunal judiciaire de volgende stappen; voor de garantie de parfait achèvement moet dat binnen het eerste jaar.
Bron: Service Public, fiche F2958 Garanties après la réception des travaux, vérifié le 25 septembre 2026. Geraadpleegd 17 november 2026.GarantiekalenderTot wanneer loopt welke garantie na uw oplevering?
Vul de datum in om uw termijnen te zien.
Deze kalender rekent met de wettelijke minimumduur vanaf de réception. Een contract kan de garantie de bon fonctionnement langer maken. Zet de data in uw agenda en bewaar ze bij het bouwdossier. Bron: Service Public F2958 en F2032; artikel L242-1 Code des assurances; loi n° 71-584 van 16 juli 1971 voor de retenue de garantie.
Na de oplevering: de mairie en de belastingdienst
Met de réception is de aannemer klaar, maar u nog niet. Twee formaliteiten volgen, bij twee verschillende instanties.
De DAACT bij de mairie
Heeft u voor het werk een déclaration préalable of een permis de construire gekregen, dan meldt u de voltooiing met de déclaration attestant l'achèvement et la conformité des travaux (DAACT). Daarmee verklaart u dat het werk overeenkomt met wat is vergund. Heeft een architect de uitvoering geleid, dan kan hij de DAACT voor u invullen. Bij nieuwbouw onder de RE2020 hoort het tweede RE2020-attest erbij. Wordt in fases gebouwd, zoals in de vergunning vastgelegd, dan dient u na elke fase een DAACT in.
Na ontvangst heeft de mairie drie maanden om de overeenstemming met de vergunning te betwisten. Die termijn is vijf maanden als het gebouw een beschermd monument is of in een site patrimonial remarquable ligt, of als het werk valt onder een plan voor natuurlijke, technologische of mijnbouwrisico's. Reageert de mairie niet binnen de termijn, dan geldt het werk als conform. Een DAACT die nooit is ingediend, komt meestal pas boven bij de verkoop, wanneer de notaris erom vraagt.
Bron: Service Public, fiche F1997 DAACT, vérifié le 7 juillet 2026; artikel L462-1 en volgende Code de l'urbanisme. Geraadpleegd 17 november 2026.De aangifte bij de belastingdienst
Los van de DAACT meldt u de nieuwe of vergrote woning binnen 90 dagen na voltooiing aan de belastingdienst, in uw persoonlijke omgeving op impots.gouv.fr onder Gérer mes biens immobiliers. Op basis daarvan worden de taxe d'aménagement en de nieuwe waarde voor de taxe foncière vastgesteld. De twee meldingen staan los van elkaar: de ene vervangt de andere niet.
Bron: economie.gouv.fr, taxe d'aménagement; DGFiP, informatiefolders taxes d'urbanisme 2026. Geraadpleegd 17 november 2026.Wanneer het pand in beschermd gebied ligt
Bij beschermde monumenten, abords de monuments historiques en sites patrimoniaux remarquables gelden aanvullende regels. Het is daarbij niet voldoende om te zeggen dat "alles binnen 500 meter onder de ABF valt". Er bestaan twee verschillende regimes en het verschil bepaalt hoeveel invloed de ABF werkelijk heeft.
Twee regimes, één beslissend criterium
Is voor het monument een périmètre délimité des abords (PDA) vastgesteld, dan geldt de bescherming voor ieder pand binnen dat afgebakende gebied. Zichtbaarheid speelt daar geen rol meer.
Is er geen PDA, dan geldt de bescherming voor panden binnen 500 meter die zichtbaar zijn vanaf het monument of gelijktijdig met het monument zichtbaar zijn vanaf een voor publiek toegankelijke plek. Dat criterium heet covisibilité en wordt uitsluitend door de ABF beoordeeld.
art. L621-30 en L621-31 Code du patrimoine
Het verschil is praktisch groot. Valt uw project onder de bescherming, dan geeft de ABF een avis conforme: de mairie is daaraan gebonden en kan de vergunning zonder instemming van de ABF niet verlenen. Valt het er niet onder, dan geeft de ABF hooguit een avis simple met aanbevelingen die de gemeente naast zich neer mag leggen.
Houd er rekening mee dat de behandelingstermijn van uw aanvraag wordt verlengd wanneer het perceel binnen een beschermingsperimeter ligt, ook als later blijkt dat er geen covisibiliteit is. Reken die extra tijd vooraf in uw planning in.
De invloed kan aanzienlijk zijn. Dakbedekking, gevelindeling, kleuren, ramen, luiken en dakopeningen kunnen onderdeel van de beoordeling zijn wanneer zij het beschermde aanzicht raken. Controleer de status van uw perceel via het Géoportail de l'urbanisme en de Atlas des patrimoines, en leg de uitkomst voor aan de mairie of het UDAP.
Wie vooraf overlegt, heeft meestal meer speelruimte dan wie pas na een uitgewerkt ontwerp ontdekt dat fundamentele onderdelen moeten worden veranderd.
Zwart werk: een onnodig risico
Een verbouwing zonder correcte facturen en formele opdracht lijkt soms goedkoper, maar juist bij bouwprojecten zijn contracten, facturen en verzekeringsdocumenten essentieel wanneer later een geschil of schade ontstaat.
De praktische regel is daarom eenvoudig: laat professioneel werk door een correct geregistreerd bedrijf uitvoeren, laat het factureren en zorg dat degene aan wie u betaalt dezelfde partij is met wie u contracteert en van wie u de verzekeringsdocumenten heeft ontvangen.
Zonder factuur en zonder contract bestaat er geen décennale, geen garantie de parfait achèvement en geen bewijs van wat is afgesproken. Wie bewust buiten de formele keten van opdracht, facturering en verzekering werkt, geeft belangrijke juridische en praktische bescherming uit handen.
Als het misgaat
Begin bij een probleem niet onmiddellijk met juridische dreigementen. Leg eerst schriftelijk en feitelijk vast wat is afgesproken, welk onderdeel volgens u daarvan afwijkt en welke oplossing u verlangt. Voeg zo nodig de relevante passage uit de devis, tekening en foto's toe.
Wanneer normale communicatie niets oplevert, kan een formele ingebrekestelling per lettre recommandée avec avis de réception nodig zijn.
Bij een consumentengeschil met een professional bestaat daarnaast de médiation de la consommation. De consument moet eerst aantoonbaar hebben geprobeerd het probleem schriftelijk rechtstreeks met de professional op te lossen; daarna kan onder de voorwaarden van het regime een consumentenmediator worden ingeschakeld. De gegevens van die mediator horen op de devis of in de algemene voorwaarden van het bedrijf te staan. Misleidende verkooppraktijken, bijvoorbeeld aan de deur of rond energierenovatie, kunt u melden bij de DGCCRF.
Bij ernstige bouwkundige schade, grote bedragen of discussie over constructieve aansprakelijkheid is technische expertise en zo nodig juridisch advies verstandiger dan een escalatie via sociale media of recensies.
Een certificaat is geen vervanging voor controle
Registratie, diploma's, labels en verzekeringen zijn belangrijk. Zij vormen echter geen garantie dat op iedere bouwplaats ieder detail perfect wordt uitgevoerd. Omgekeerd bewijst een fout van één uitvoerder niets over alle professionals met dezelfde kwalificatie.
De nuttige les uit praktijkervaringen is daarom niet "vertrouw gecertificeerde bedrijven niet", maar: controleer zowel vóór als tijdens de uitvoering. Vraag welke oplossing wordt toegepast. Kijk of die overeenkomt met de offerte. Stel vragen wanneer iets onduidelijk is en leg belangrijke afwijkingen vast voordat ze achter wand, vloer of dak verdwijnen. Dat is goed opdrachtgeverschap, geen wantrouwen.
Het bouwdossier: bewaar alles
Bij een serieuze verbouwing zou het dossier ten minste het volgende moeten bevatten:
- de vergunningen en de goedgekeurde tekeningen
- contracten, devis en avenants
- bedrijfsgegevens en SIRET van iedere uitvoerder
- de décennale-attesten, met de datum van ouverture de chantier
- een eventuele dommages-ouvrageverzekering
- technische productinformatie en, bij afwijkende oplossingen, de acceptatie door de verzekeraar
- relevante correspondentie en foto's tijdens de uitvoering
- facturen en betaalbewijzen, inclusief het bewijs van consignatie van een eventuele retenue de garantie
- het procès-verbal de réception met eventuele réserves
Dat dossier is niet alleen belangrijk tijdens de bouw. De décennale loopt tien jaar vanaf de réception, kan ook na faillissement van het oorspronkelijke bouwbedrijf relevant blijven, en bij verkoop binnen die tien jaar heeft de notaris de attesten nodig.
De kern: vertrouwen organiseren
Een goede samenwerking met een architect of aannemer begint met vertrouwen. Maar professioneel vertrouwen betekent niet dat afspraken mondeling of documenten ongelezen kunnen blijven.
De opdrachtgever moet weten wie wat doet, welke opdracht is gegeven, welke technische oplossing is overeengekomen, hoe het werk verzekerd is, wat het kost en wanneer het klaar moet zijn. De architect of aannemer moet op zijn beurt kunnen vertrouwen op een opdrachtgever die tijdig beslissingen neemt, wijzigingen niet achteraf presenteert en correct betaalt voor overeengekomen werk.
Daarmee verdwijnt niet ieder risico uit een bouwproject. Renovatie, zeker van oude gebouwen, blijft werk waarbij onverwachte omstandigheden kunnen optreden. Maar het verschil tussen een lastig bouwprobleem en een slepend conflict zit vaak niet in het probleem zelf. Het zit in wat daarvoor is afgesproken en vastgelegd.
U staat er niet alleen voor
De meeste vragen in dit dossier zijn eerder gesteld, door lezers die net zo'n schuur, boerderij of bouwkavel hadden. In 25 jaar is op Infofrankrijk en op Nederlanders.fr een grote hoeveelheid praktijkervaring verzameld over Franse aannemers, vergunningen en bouwgebreken.
Het Klusarchief: het oude forum weer doorzoekbaar
Het forum van Infofrankrijk is opgeheven, maar de draden uit de jaren 2012 tot 2020 zijn niet verloren. Ze staan samen met onze eigen artikelen, een index van berichten op Nederlanders.fr en de fiches van Service Public in het Klusarchief, met een chat die antwoord geeft met bronvermelding. Hoe het werkt en wat erin staat, leest u in Uit het klusforum van Infofrankrijk.com. Bedenk dat forumberichten uit die jaren verouderd kunnen zijn: controleer regels en bedragen altijd bij de officiële bron, zoals in dit dossier.
Vakmensen die hun kennis en ervaring belangeloos en met een ongekende passie voor kwaliteit deelden in het forum
Verder zoeken
Gebruik die ervaring als tweede mening en als bron van vragen voor uw eigen aannemer, niet als vervanging van de mairie, de notaris of een deskundige.
Voor u tekent: de korte controle
Loop deze punten langs voordat u een handtekening zet of een aanbetaling doet.
- Controleer eerst bij mairie of urbanisme welke vergunning en welke regels gelden, en of het perceel in een beschermingsperimeter ligt. Twijfelt u over de haalbaarheid, vraag dan een certificat d'urbanisme aan.
- Controleer het risico van kleigrond op Géorisques en vraag bij nieuwbouw of uitbreiding naar de étude de sol.
- Hang het bouwbord direct na de vergunning op en laat dat vastleggen; dien bij een permis de construire vóór de start de DOC in.
- Controleer of een architect wettelijk verplicht is, en houd er rekening mee dat de vrijstelling onder 150 m² niet geldt wanneer u via een SCI of andere rechtspersoon bouwt.
- Ga bij nieuwbouw na of uw project onder het CCMI-regime valt en welk contracttype u wordt voorgelegd.
- Leg exact vast welke opdracht de architect of maître d'œuvre krijgt, en wie de uitvoering coördineert.
- Vraag meerdere technisch vergelijkbare devis en vergelijk de omschrijvingen en uitsluitingen, niet alleen het eindbedrag.
- Controleer identiteit, SIRET en geregistreerde bedrijfsactiviteit van iedere uitvoerder.
- Vraag vóór aanvang het geldige décennale-attest volgens het wettelijke model en controleer of uw werkzaamheden binnen de verzekerde activiteiten en de geldigheidsperiode vallen.
- Vraag of met onderaannemers wordt gewerkt, laat die benoemen en aanvaarden in het contract, en controleer dat de décennale van de hoofdaannemer hun werk dekt.
- Onderzoek vóór de start of een dommages-ouvrageverzekering nodig of verstandig is, mede met het oog op een eventuele verkoop binnen tien jaar.
- Leg startdatum, planning, betalingsmomenten en eventuele vertragingsafspraken schriftelijk vast.
- Spreek een eventuele retenue de garantie uitdrukkelijk af en zorg dat het bedrag bij een consignataire wordt gestort, niet op uw eigen rekening.
- Laat meerwerk niet uitvoeren zonder schriftelijke prijs- en opdrachtbevestiging in een avenant.
- Documenteer de uitvoering met tekeningen, correspondentie en foto's van wat later onzichtbaar wordt.
- Controleer of het btw-tarief op de devis klopt en, bij 10 of 5,5 procent, of de vermelding staat dat u aan de voorwaarden voldoet.
- Sluit de werkzaamheden af met een formele réception des travaux en noteer eventuele réserves concreet in het procès-verbal.
- Dien na voltooiing de DAACT in bij de mairie en doe binnen 90 dagen aangifte via Gérer mes biens immobiliers op impots.gouv.fr.
Bronstatus
Primair geverifieerd tegen Légifrance: artikel R*431-2 Code de l'urbanisme en décret n° 2016-1738 voor de grens van 150 m² en de beperking tot natuurlijke personen; artikelen L241-1, L242-1, L243-2 en L243-3 Code des assurances voor décennale, dommages-ouvrage en de vermelding bij verkoop; loi n° 71-584 van 16 juli 1971 voor de retenue de garantie; arrêté van 24 januari 2017 voor de devis-plicht en de betrokken vakgebieden; artikelen L621-30 en L621-31 Code du patrimoine voor de abords en de covisibilité; loi n° 75-1334 van 31 december 1975 voor de onderaanneming.
Op secundaire weergave: de verlengde behandelingstermijn bij dossiers binnen een beschermingsperimeter, en de opsomming van elementen in een contrat d'entreprise volgens Service Public.
Toegevoegd en gecontroleerd op 17 november 2026 tegen Service Public: certificat d'urbanisme (F1633, vérifié 2 juli 2025), permis de construire, geldigheid en DOC (F1986, vérifié 13 februari 2026), bouwbord en beroepstermijnen (F1988, vérifié 25 februari 2026), uitbreidingen en de déclaration préalable vanaf de eerste m² (F36777, vérifié 11 december 2024), bedenktermijn, betalingen en saldo van de CCMI (F34554, vérifié 10 juli 2026), dommages-ouvrage en termijnen van de verzekeraar (F2032, vérifié 17 september 2026), garanties na de réception (F2958, vérifié 25 september 2026), DAACT en de termijn van drie of vijf maanden voor de mairie (F1997, vérifié 7 juli 2026) en btw-tarieven (F23568, vérifié 21 februari 2026; actualité A18088 van 3 maart 2025). Coördinatie SPS tegen code.travail.gouv.fr (L4532-7).
Op secundaire weergave: de vrijstelling voor onzichtbare warmtepompen (décret n° 2026-117, via vakpers); de RE2020-attesten (arrêté van 9 december 2021, via de Fédération Française du Bâtiment); de verplichting tot grondonderzoek bij verkoop (loi ELAN, via een antwoord van de Assemblée nationale); de korting van 50 procent en de aangiftetermijn van de taxe d'aménagement (economie.gouv.fr en DGFiP-folders 2026).
De DPE-factor 1,7 per 1 januari 2027 is bevestigd door het ministerie (ecologie.gouv.fr); de vermelding A0 en de extra inhoud van het DPE (arrêté van 11 juni 2026) op secundaire weergave via de Fédération Française du Bâtiment en vakpers. Bewust niet vermeld: of MaPrimeRénov' in 2026 naast de audit een apart DPE vooraf eist; de bronnen spreken elkaar daarover tegen.
Bewust zonder bedragen: de waarde per m² van de taxe d'aménagement. Die verandert elk jaar; de officiële simulator rekent met de geldende waarde.
Gecorrigeerd op 17 november 2026: de beslishulp gaf voor een uitbreiding tot en met 5 m² ten onrechte aan dat geen formaliteit nodig is. Volgens Service Public vraagt elke uitbreiding die het buitenaanzicht wijzigt een déclaration préalable.
