In Nederland loopt u de supermarkt in en pakt u een doosje paracetamol van twintig tabletten uit het schap, tussen de tandpasta en de pleisters. Niemand vraagt iets. In Frankrijk bestaat dat schap niet. Geen supermarkt, geen drogist, geen tankstation: geneesmiddelen worden uitsluitend in een apotheek verkocht. En sinds 15 januari 2020 liggen paracetamol, ibuprofen en aspirine daar niet eens meer in de zelfbedieningsrekken, maar achter de toonbank, op besluit van geneesmiddelenautoriteit ANSM.
Voor wie net verhuisd is, voelt dat als een stap terug. Dat is het niet. Het is de keerzijde van iets anders: de Franse apotheker mag namelijk aanzienlijk meer dan zijn Nederlandse collega. Hij mag u testen op een keelontsteking en u daarna zelf antibiotica meegeven, zonder dat er een arts aan te pas komt. Hij mag u vaccineren. Dat is een systeemkeuze met twee gezichten. Frankrijk ruilt gemak in voor een verplicht deskundig contactmoment.
Wie het scherp wil stellen: in Nederland is de apotheek voor de klant vooral het eindpunt van een keten waarin de huisarts de poortwachter is, en waar u aan de balie krijgt wat elders is besloten. In Frankrijk staat daar een vakbekwame adviseur met eigen bevoegdheden, die zelf mag testen, zelf mag voorschrijven en zelf mag vaccineren. Dat zegt niets over de deskundigheid van de Nederlandse apotheker, die in medicatiebewaking juist sterk is, maar alles over waar zijn bevoegdheden ophouden. Hetzelfde beroep, twee heel verschillende posities in het zorgstelsel, en de burger merkt het aan beide kanten: meer vrijheid in de supermarkt, minder aan de toonbank.
Wat u in Frankrijk niet meer zelf pakt
Drie dingen die u in Nederland blind uit het schap haalt, krijgt u in Frankrijk niet zomaar mee.
Paracetamol, ibuprofen en aspirine. Wel gewoon verkrijgbaar en zonder recept, maar alleen in de apotheek en alleen via de toonbank. De apotheker vraagt waarvoor u het gebruikt, en dat is geen formaliteit maar zijn werk. Ter vergelijking: in Nederland mag paracetamol van 500 mg tot en met twintig tabletten per verpakking in de algemene verkoop, dus in de supermarkt. Grotere verpakkingen zijn daar voorbehouden aan drogist en apotheek. Op het aantal doosjes staat overigens geen enkele beperking, wat de Nederlandse regel eerder tot een etiketteringsvoorschrift maakt dan tot een echte drempel.
Ook aan die Nederlandse vrijheid zit een keerzijde, en de regelgever erkent dat zelf. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen deelt paracetamol in naar indicatie, sterkte én verpakkingsgrootte, juist om de risico’s van het gebruik te beperken: voor de algemene verkoop en voor de drogisterij gelden maximale verpakkingen, alleen bij paracetamol op recept gelden die niet. De achtergrond is bekend: paracetamol is een veilig middel bij normaal gebruik, maar bij overdosering schadelijk voor de lever. De Nederlandse maatregel grijpt dus aan op de verpakking, niet op de hoeveelheid die iemand meeneemt. Frankrijk kiest het omgekeerde: de begrenzing zit niet in de verpakking maar in de persoon achter de toonbank, die ziet wat er meegaat. Sinds oktober 2022 geldt daar bovendien een tijdelijke maatregel wegens leveringsproblemen, waarbij zonder recept hooguit twee doosjes paracetamol per persoon worden meegegeven.
Neusspray met een vaatvernauwer. In Nederland ligt het standaardflesje met xylometazoline bij de drogist. In Frankrijk zijn nasale vaatvernauwers al jaren receptplichtig, en xylometazoline zelf is er niet eens in de handel; het Franse equivalent, met oxymetazoline, krijgt u alleen op recept.
Verkoudheidsmiddelen met pseudo-efedrine. Denk aan wat in Frankrijk Actifed Rhume, Dolirhume, Humex Rhume, Nurofen Rhume en Rhinadvil heet. Sinds 11 december 2024 zijn die receptplichtig, na een besluit van de ANSM dat de werkzame stof op liste I van de substances vénéneuses plaatste. De reden: bevestigde risico’s op beroerte en hartinfarct, bij een aandoening die vanzelf overgaat.
Bij die neusspray is het de moeite waard stil te staan, want hij laat zien dat beide regimes gevolgen hebben. Xylometazoline is een vaatvernauwer, en de Nederlandse huisartsenrichtlijn beschrijft wat er bij langdurig gebruik kan gebeuren: reboundcongestie, in de vorm van rinitis medicamentosa. De neus raakt bij het stoppen juist verder verstopt, waardoor de patiënt steeds meer spray nodig heeft om hetzelfde effect te bereiken. Wie daar eenmaal in zit, kan volgens die richtlijn zelfs na meer dan een jaar zonder, binnen enkele dagen na hernieuwd gebruik weer in dezelfde vicieuze cirkel belanden. De behandeling bestaat uit stoppen, eventueel met een corticosteroïdneusspray als overbrugging, en loopt dus via de huisarts. Het middel dat in Nederland zonder enige drempel in het schap ligt, is in Frankrijk juist om de risico’s van vaatvernauwers receptplichtig. Twee regimes, en aan beide kanten een prijs.
Praktisch betekent dit dat u met een gewone verkoudheid in Frankrijk voor drie middelen met lege handen staat die u thuis zonder nadenken meenam. Reken daar bij een verhuizing op, en neem eventueel een voorraad mee.
Wat de apotheker daar tegenover mag
Op dit punt loopt Frankrijk juist ver voor op Nederland.
Testen en antibiotica meegeven. Sinds het arrêté van 17 juni 2024 mag een daarvoor opgeleide apotheker bij twee aandoeningen zelf een sneltest afnemen, de zogeheten TROD, en bij een positieve uitslag zelf het antibioticum afleveren. Het gaat om keelontsteking bij patienten vanaf tien jaar, en om ongecompliceerde blaasontsteking bij vrouwen tussen zestien en vijfenzestig jaar. De apotheker toetst vooraf op uitsluitingsgronden zoals zwangerschap of een verminderde afweer, en stuurt u bij twijfel alsnog door. Geen afspraak, geen wachttijd, geen huisarts.
Vaccineren. Sinds het décret en het arrêté van 8 augustus 2023 mag de apotheker vaccins uit het nationale vaccinatieschema zowel voorschrijven als toedienen, bij volwassenen en kinderen vanaf elf jaar. Dat omvat difterie, tetanus, polio, kinkhoest, griep en mazelen. Voor griep geldt elf jaar en ouder. De uitzondering: levende vaccins bij mensen met een verminderde afweer mag hij niet voorschrijven.
Medicatiebewaking. Uw apotheek houdt een dossier bij en ziet wat verschillende artsen en specialisten onafhankelijk van elkaar voorschrijven. Dat is geen bijzaak maar een kerntaak. Voor wie ouder is dan 65, een chronische aandoening heeft en minstens vijf geneesmiddelen gebruikt die voor een half jaar of langer zijn voorgeschreven, bestaat daarvoor een eigen traject: het bilan partagé de médication. De apotheker neemt dan een intakegesprek af, analyseert het hele medicijnpakket, rapporteert aan uw huisarts en bespreekt de uitkomst met u, met vervolggesprekken erna. Het is gratis voor de patient en de apotheek krijgt het van de Assurance Maladie vergoed. U moet er wel zelf om vragen, het gebeurt niet vanzelf.
Niet elke apotheek doet mee. De sneltest en de vaccinaties vragen aanvullende scholing, en apotheken zijn vrij om die diensten wel of niet aan te bieden. U kunt dat vooraf opzoeken in de annuaire van Santé.fr, de officiële zoekdienst van het Franse ministerie van Volksgezondheid. Zoek op pharmacie bij uw plaats en filter vervolgens op TROD Angine streptococcique of TROD Cystite aiguë. In Bordeaux bijvoorbeeld bieden 21 van de 141 apotheken de keelontstekingstest aan. Dezelfde annuaire toont per apotheek het adres, het telefoonnummer en de openingstijden, en geeft ook de filters voor de griep- en covidvaccinatie.
De antibioticaparadox
Hier moet een hardnekkig beeld bijgesteld worden, in twee richtingen tegelijk. Nederlanders denken vaak dat je in Frankrijk overal en altijd antibiotica krijgt. Dat beeld klopt in grote lijnen met de cijfers: Nederland heeft volgens het ECDC met 9,0 dagdoses per duizend inwoners per dag het laagste eerstelijnsverbruik van de hele Europese Unie, bij een Europees gemiddelde van 18,8. Frankrijk meet zijn eigen eerstelijnsverbruik op 22,1 dagdoses en staat volgens Santé publique France op de tweede plaats van Europa. De twee reeksen komen van verschillende meetinstanties, dus vergelijk vooral de rangorde en niet de decimalen. Voor wie uit Nederland komt, is de Franse voorschrijfpraktijk dus werkelijk een andere wereld.
Maar het beeld is ook achterhaald, want Frankrijk worstelt er zelf al jaren mee. De campagne les antibiotiques, c’est pas automatique loopt sinds 2002, en er ligt een doelstelling om terug te gaan naar 650 voorschriften per duizend inwoners per jaar in 2027. In 2024 stonden er nog ruim 860, en het verbruik steeg dat jaar zelfs met 5,4 procent, terug naar het niveau van voor de coronapandemie.
Juist daarom is die sneltest bij de apotheker geen versoepeling maar het omgekeerde. Wie met keelpijn bij de apotheek komt, krijgt eerst een test die aantoont of er uberhaupt een bacterie in het spel is. De meeste keelontstekingen zijn viraal, en dan krijgt u niets, ook niet als u erom vraagt. De bevoegdheid is er om het voorschrijven te sturen, niet om het te vergemakkelijken. Dat is precies de rol die de Franse apotheker de laatste jaren heeft gekregen: niet de verstrekker, maar de zeef.
Uw Dossier Pharmaceutique. Die bewaking draait op een landelijk medicatiedossier, het Dossier Pharmaceutique, waarin uw afleveringen worden vastgelegd zodat elke apotheek interacties en dubbelgebruik kan zien. Sinds het décret van 3 april 2023 wordt dat dossier automatisch voor u aangemaakt bij uw eerste bezoek aan een apotheek, tenzij u binnen zes weken bezwaar maakt. Het is gratis. U hebt bovendien rechten die weinig mensen kennen: u kunt vragen om bepaalde afleveringen er niet in op te nemen, u kunt een apotheker of arts de toegang weigeren, u kunt een foutieve aflevering laten corrigeren en u kunt uw dossier inzien of laten sluiten. Vraag bij uw apotheek of het actief is, want juist voor wie tussen twee landen leeft is dat overzicht nuttig.
Hoe het in de praktijk loopt
De regels zijn een ding. Wat leden van Nederlanders.fr in de loop der jaren meemaakten, vult de rest in.
Het papieren recept en de vrije keuze. In Nederland staat u ingeschreven bij een apotheek en mailt de huisarts het recept erheen. In Frankrijk krijgt u het op papier mee en loopt u naar welke officine u wilt. Franse apotheken zijn elkaars concurrenten, en juist daarom kan de arts het recept niet vooruitsturen: hij zou moeten vragen naar welke apotheek u gaat, en dat weet u op dat moment vaak nog niet. Bevrijdend en omslachtig tegelijk.
De maandregel. U krijgt een recept voor drie of zes maanden, maar de apotheek geeft per maand mee. Dat komt niet door de apotheek: de Franse regelgeving begrenst wat in één keer mag worden afgeleverd en gefactureerd op vier weken of dertig dagen. Er zijn uitzonderingen, waaronder verpakkingen voor drie maanden bij bepaalde chronische aandoeningen, anticonceptie, en een afwijking tot zes maanden voor wie langer dan een maand naar het buitenland gaat. Voor bepaalde middelen, psychiatrische medicatie bijvoorbeeld, is een maand juist het maximum. Voor wie uit Nederland komt, waar een jaarvoorraad bij vertrek geen uitzondering is, is dit de grootste ergernis: elke maand opnieuw naar de apotheek.
Er wordt niet afgeknipt. De Franse apotheek opent de verpakking niet. Zegt het recept achtentwintig dagen en zitten er dertig tabletten in het doosje, dan krijgt u er dertig en betaalt u er dertig. Nederlandse apotheken knippen af en geven precies de voorgeschreven hoeveelheid. Leden noemen het verspilling, en leggen het verband met het hoge Franse medicijngebruik. Eén nuance: bij tweeentwintig productgroepen, vooral zelfzorgachtige middelen als laxeermiddelen, middelen tegen diarree, ontstekingsremmers, koortswerende middelen en oogdruppels, mag de apotheker sinds enkele jaren het aantal doosjes aanpassen aan wat u werkelijk nodig hebt, bijvoorbeeld als u thuis nog voorraad hebt. Dat heet dispensation adaptée. Het middel en de behandelduur van het recept blijven ongewijzigd, en de doosjes zelf gaan ook daarbij niet open.
De uitzonderlijke aflevering. Dit is het punt dat de meeste Nederlanders niet kennen en dat u een keer kan helpen. Zit uw huisarts op vakantie en raakt uw medicatie op, dan mág de apotheker bij een chronische behandeling uitzonderlijk afleveren op een verlopen recept. Let op het woord mogen: het is een bevoegdheid van de apotheker en geen recht van de patient, en hij beoordeelt het zelf. Sinds eind 2024 is die mogelijkheid verruimd voor chronische behandelingen. Verdovende middelen en psychofarmaca vallen erbuiten. Vraag ernaar, want het wordt niet uit zichzelf aangeboden.
Wat het kost
Op receptmiddelen geldt in Frankrijk een eigen bijdrage, de franchise médicale: 1 euro per doosje, met een plafond van 50 euro per persoon per kalenderjaar. Vrijgesteld zijn onder meer kinderen en jongeren tot achttien jaar, houders van de Complémentaire santé solidaire of de AME, en zwangere vrouwen vanaf de eerste dag van de zesde maand tot twaalf dagen na de bevalling. Die bijdrage wordt niet aan de kassa betaald maar verrekend met latere vergoedingen, en ging op 31 maart 2024 omhoog van 50 cent naar 1 euro.
Dat geldt alleen voor receptmiddelen. Voor alles wat niet wordt vergoed, dus de gewone pijnstillers, hoestdranken en zelfzorgmiddelen, zijn de prijzen in Frankrijk vrij: elke apotheek bepaalt ze zelf, en de verschillen tussen twee apotheken in dezelfde stad kunnen fors zijn. Vergelijken loont dus. De apotheek is wel verplicht u te informeren: prijzen van zichtbaar uitgestalde middelen moeten leesbaar zijn, en voor wat achter de toonbank staat moet er een prijslijst op papier of scherm beschikbaar zijn, met een aankondiging dat die er is. Vraag er gerust naar, het is een recht.
Wie staat daar achter de toonbank
Het is verleidelijk de mensen naast de apotheker voor verkoopmedewerkers aan te zien. Dat zijn ze niet. Een préparateur en pharmacie volgt sinds kort een DEUST préparateur-technicien en pharmacie, een tweejarige universitaire opleiding na het baccalauréat. Die verving het oude Brevet Professionnel, waarvan de laatste examensessie in 2024 viel met een herkansing in 2025. Een lid dat de opleiding zelf in de jaren tachtig doorliep, beschrijft hoe er toen nog zetpillen en capsules in de apotheek werden gemaakt en hoe je alle planten en alle witte poeders uit het hoofd moest kennen. Dat maakwerk is grotendeels verdwenen, de opleiding is gebleven.
En er is nog een Franse eigenaardigheid die het beroep goed typeert: veel apotheken controleren in het najaar geplukte paddenstoelen op eetbaarheid. U ziet in etalages modellen en posters van zwammen staan. Loop er met uw mandje langs voordat u de trompettes de la mort in de pan gooit.
Een beschermd beroep
Dat de apotheek in Frankrijk zo centraal staat, heeft ook een economische kant, en die is in de wet vastgelegd. Wie er een nieuwe wil openen, kan dat niet zomaar. Daarvoor is een vergunning van het regionale gezondheidsbureau ARS nodig, en er gelden bevolkingsdrempels: in een gemeente zonder apotheek kan er pas een komen vanaf 2.500 inwoners, en in gemeenten die er al een hebben komt er per volle schijf van 4.500 inwoners een vestiging bij. In Moselle, Bas-Rhin en Haut-Rhin ligt de eerste drempel op 3.500. De situatie moet bovendien twee jaar hebben bestaan volgens de laatste volkstelling. Let op dat die drempels gelden voor nieuwe vestigingen: bestaande apotheken blijven, en apotheken mogen onder voorwaarden ook worden verplaatst of samengevoegd. Daardoor kunt u in een klein dorp dat als voorzieningenkern voor de omliggende gemeenten fungeert, meer apotheken aantreffen dan het inwonertal doet vermoeden.
Het monopolie zelf is een keer serieus tegen het licht gehouden. De Franse mededingingsautoriteit bracht op 4 april 2019 advies 19-A-08 uit over de distributie van geneesmiddelen. Zij noemde het monopolie daarin essentieel voor de veiligheid van de aflevering en wilde het behouden, maar adviseerde tegelijk een reeks versoepelingen: bepaalde receptvrije middelen buiten de apotheek verkopen onder toezicht van een apotheker, meer ruimte voor online verkoop en opslag buiten de officine, soepeler reclameregels, en herziening van de regels over wie eigenaar van een apotheek mag zijn. Van die aanbevelingen is het merendeel niet in wetgeving omgezet; de regels voor reclame en communicatie door apotheken zijn sindsdien wel verruimd.
Voor u als klant betekent dat tweeerlei. De apotheek is dichtbij, ook op het platteland, en dat is geen toeval maar beleid. En de toonbank waar u langs moet, is tegelijk de plek waar een beroepsgroep haar eigen terrein bewaakt.
Weekenden, feestdagen en de nacht: de pharmacie de garde
Apotheken zijn buiten kantooruren dicht, maar er is altijd een apotheek van dienst. Dat heet de pharmacie de garde. De dienstroosters worden per departement vastgesteld door de beroepsorganisaties van apothekers, en ze wisselen per weekend.
Voor de gewone openingstijden is de annuaire van Santé.fr hierboven het handigst: die geeft per apotheek of hij nu open is. Voor de wachtdienst helpt hij niet, want de gardes staan er niet in. Er is niet één landelijk loket, en dat is precies waarom dit vooraf uitzoeken loont. Deze wegen werken altijd: de aanplakking achter het raam van elke apotheek, waar de dienstdoende officine van dat weekend op staat, en verder uw mairie, het commissariat of de gendarmerie, en de SAMU via 15. Die beschikken allemaal over de roosters die de departementale syndicaten aanleveren.
Daarnaast bestaat het nummer 3237, een private betaalde dienst van RésoGardes die op basis van uw locatie en het tijdstip de dichtstbijzijnde dienstdoende apotheek zoekt. Het kost 35 cent per minuut en het dekt veel, maar niet alle departementen. Zoeken kan ook kosteloos via de website 3237.fr, met dezelfde beperking in dekking. Handig dus, maar geen vervanging van de routes hierboven.
Twee dingen om op voorbereid te zijn. Voor een aflevering tijdens een garde wordt u gevraagd een medisch recept en uw carte Vitale te tonen. En de dienstdoende apotheek is om veiligheidsredenen vaak gesloten: er hoort dan een bel naast de deur te zitten, of de apotheek is telefonisch bereikbaar. In sommige sectoren gaat de deur zelfs alleen open nadat u zich hebt gemeld bij het commissariat, bij de gendarmerie of via 15. Bij een echte spoedsituatie belt u uiteraard direct 15 of 112.
Kort samengevat
- Geneesmiddelen koopt u in Frankrijk alleen in de apotheek, ook de eenvoudigste pijnstiller, en die staat sinds 2020 achter de toonbank.
- Neussprays met een vaatvernauwer en verkoudheidsmiddelen met pseudo-efedrine zijn receptplichtig.
- Uw apotheker mag bij keelontsteking en blaasontsteking zelf testen en antibiotica meegeven, en mag vaccineren vanaf elf jaar.
- U krijgt een papieren recept en kiest zelf uw apotheek, maar krijgt doorgaans per maand mee.
- Verpakkingen worden niet opengemaakt: u betaalt het hele doosje, met 1 euro eigen bijdrage per doosje.
- Zit uw arts op vakantie, vraag dan of de apotheker uitzonderlijk kan afleveren op uw verlopen recept.
- Buiten openingstijden: kijk op het raam van een apotheek, of vraag het bij de mairie, het commissariat of via 15; de betaalde dienst 3237 dekt veel maar niet alle departementen.
Bronnen. ANSM, einde vrije toegang paracetamol en NSAID’s (15 januari 2020), ANSM, receptplicht pseudo-efedrine, besluit van 9 december 2024, van kracht 11 december 2024, TROD en aflevering van antibiotica in de officine, arrêté van 17 juni 2024 en Code de la santé publique art. L5125-1-1 A, voorschrijven en toedienen van vaccins door apothekers, décret 2023-736 en arrêté van 8 augustus 2023, ameli.fr, vaccination par le pharmacien d’officine, ameli.fr, bilan partagé de médication, ameli.fr, franchise médicale, ECDC, ESAC-Net Annual Epidemiological Report 2024, Santé publique France, consommation d’antibiotiques en secteur de ville 2014-2024, Service-Public, aflevering van paracetamol zonder recept, Bulletin officiel, DEUST préparateur-technicien en pharmacie, NHG-Standaard, allergische en niet-allergische rinitis, Ordre national des pharmaciens, Dossier Pharmaceutique, Autorité de la concurrence, avis 19-A-08 van 4 april 2019, ARS Grand Est, voorwaarden voor het openen van een officine, DGCCRF, prijsweergave geneesmiddelen in de apotheek, CBG, indelingssystematiek afleverstatus paracetamol, CBG, afleverstatus paracetamol, Santé.fr, annuaire van het ministerie van Volksgezondheid, gevoed door RPPS, FINESS en ROR, RésoGardes, 3237.fr, over de gardes, Nederlanders.fr, forumdraden 2012 tot 2022. Tekst gecontroleerd tegen bovenstaande bronnen op 19 september 2026. De inhoud wordt periodiek gecontroleerd, maar vervangt geen officiële Franse procedure of individuele beoordeling.