Een vereniging oprichten is één ding, haar jaar na jaar goed besturen is iets anders. De Franse wet laat verenigingen veel vrijheid, maar er zijn een paar vaste verplichtingen die een bestuur moet kennen: wijzigingen tijdig melden, geld zorgvuldig beheren, activiteiten volgens de regels organiseren en de gegevens van leden beschermen. Dit artikel zet ze op een rij.
De statuten bepalen bijna alles
De wet van 1901 zegt niets over de organen van een vereniging. Een vereniging is dus vrij om zelf te regelen of er een algemene vergadering, een bestuur (conseil d’administration) en een dagelijks bestuur (bureau) zijn, wie welke bevoegdheden heeft en hoe er wordt gestemd. Een kleine vereniging kan volgens Service-Public zelfs werken met alleen een algemene vergadering en een voorzitter.
Zeggen de statuten niets over een bepaald besluit, dan geldt de algemene vergadering als bevoegd voor alles wat de gewone gang van zaken te boven gaat. Service-Public noemt als voorbeelden: het benoemen en ontslaan van bestuurders, het goedkeuren van de rekening, het wijzigen van de statuten, het beginnen van een rechtszaak, het kopen of verkopen van onroerend goed en het royeren van een lid.
Praktisch gevolg: lees de statuten er bij elk twijfelgeval op na. Wie zich strikt aan de eigen statuten houdt, voorkomt dat een besluit later wordt aangevochten.
De algemene vergadering
Hoe vaak de algemene vergadering (assemblée générale) bijeenkomt, hoe zij wordt opgeroepen, welk quorum nodig is en wie stemrecht heeft, staat in de statuten of het huishoudelijk reglement (règlement intérieur). Zeggen de statuten niets over de samenstelling, dan moeten alle leden worden opgeroepen.
Gebruikelijk is een jaarlijkse vergadering waarin het bestuur het inhoudelijke verslag (rapport moral), het activiteitenverslag en het financiële verslag voorlegt en de leden de rekening goedkeuren. Leg de besluiten vast in een verslag (procès-verbal). Dat is meer dan een formaliteit: bij het melden van een bestuurswissel moet een exemplaar van het besluit worden meegestuurd.
Bestuurswissel en statutenwijziging melden
Artikel 5 van de wet van 1901 verplicht verenigingen om binnen drie maanden alle wijzigingen in hun bestuur en alle wijzigingen van hun statuten te melden. Zolang dat niet is gebeurd, kan de vereniging zich tegenover derden niet op die wijzigingen beroepen. Blijft de melding uit, dan riskeren de bestuurders volgens Service-Public een boete tot 1 500 euro, 3 000 euro bij herhaling.
De melding gaat naar het greffe des associations van het departement waar de vereniging zetelt. Dat kan op drie manieren:
- online, via de dienst Modification d’une association op Service-Public (het RNA-nummer van de vereniging is nodig);
- per post of aan het loket, met het formulier Cerfa 13971 voor de lijst van bestuurders;
- per post of aan het loket, met het formulier Cerfa 13972 voor een wijziging van naam, doel, zetel of beheeradres.
Bij een bestuurswissel worden van elke nieuwe bestuurder naam, voornamen, beroep, woonadres, nationaliteit en functie doorgegeven. Gewijzigde statuten worden ondertekend door ten minste twee bestuurders. Is de vereniging ook ingeschreven in het Sirene-register, dan moet een wijziging van naam, doel of zetel daarnaast aan het INSEE worden gemeld.
Het vroegere registre spécial, waarin verenigingen deze wijzigingen moesten bijhouden, is in 2017 afgeschaft. Een eigen archief van verslagen en ontvangstbewijzen blijft verstandig.
Geld en boekhouding
De penningmeester beheert het geld volgens de statuten, en de algemene vergadering keurt de rekening goed, tenzij de statuten dat anders regelen. Voor de meeste Nederlandse verenigingen in Frankrijk blijft het daarbij. Zwaardere verplichtingen gelden pas bij grotere bedragen:
- Meer dan 153 000 euro subsidie per jaar: de vereniging moet een jaarrekening opstellen en die binnen drie maanden na goedkeuring publiceren in het Journal officiel. Bij ten minste 153 000 euro overheidssubsidie is ook een accountant (commissaire aux comptes) verplicht.
- Meer dan 153 000 euro per jaar aan giften waarvoor de gevers belastingvermindering krijgen: ook dan is een accountant verplicht.
- Subsidie van de overheid: bij een aanvraag onderschrijft de vereniging in de regel het contrat d’engagement républicain; bepaalde erkende verenigingen zijn daarvan vrijgesteld. Voor subsidie met een bepaald doel moet binnen zes maanden na afloop van het boekjaar een financieel verslag (compte rendu financier) worden ingediend. Boven 23 000 euro is een schriftelijke overeenkomst met de subsidiegever verplicht.
Een SIREN-nummer is verplicht zodra de vereniging subsidie wil aanvragen bij de staat of een lokale overheid, personeel wil aannemen, of activiteiten heeft waarover btw of vennootschapsbelasting verschuldigd is. Welke stukken een bank vraagt voor het openen van een rekening op naam van de vereniging, verschilt per bank; een officiële regel daarvoor hebben wij niet gevonden.
Over belastingen, zoals de voorwaarden om buiten de commerciële belastingen te blijven, leest u meer in Vereniging oprichten in Frankrijk.
Giften en de reçu fiscal
Een vereniging mag gevers in de regel alleen een fiscaal ontvangstbewijs (reçu fiscal) geven als zij van algemeen belang (intérêt général) is in de zin van de artikelen 200 en 238 bis van de Franse belastingwet (CGI). Dat is geen formele erkenning die u aanvraagt, maar een toets aan voorwaarden. Wie twijfelt, kan de belastingdienst om een voorafgaand oordeel vragen (rescrit mécénat, artikel L80 C van het Livre des procédures fiscales). Blijft een antwoord binnen zes maanden uit, dan geldt dat als instemming.
Een ten onrechte afgegeven reçu fiscal kan de vereniging een boete opleveren (artikel 1740 A CGI). Die boete is in beginsel even hoog als de belastingvermindering die bij de ten onrechte vermelde bedragen hoort.
Sinds 2021 moet elke vereniging die zulke bewijzen afgeeft, jaarlijks het aantal afgegeven bewijzen en het totaalbedrag van de bijbehorende giften aan de belastingdienst melden (artikel 222 bis CGI). Dat gebeurt binnen drie maanden na afsluiting van het boekjaar; valt het boekjaar samen met het kalenderjaar, dan uiterlijk op de tweede werkdag na 1 mei. Verenigingen zonder belastingaangifte doen de melding online via demarches-simplifiees.fr.
Activiteiten organiseren
Een bar tijdens een evenement
Een vereniging die tijdens een eigen openbaar evenement drank wil schenken, heeft toestemming nodig van de burgemeester, met een maximum van vijf toestemmingen per jaar (artikel L3334-2 van de Code de la santé publique). Er mogen alleen dranken uit groep 1 (alcoholvrij) en groep 3 (gegiste, niet-gedistilleerde dranken zoals wijn, bier en cider) worden geschonken; sterke drank is uitgesloten. Service-Public vraagt de aanvraag ten minste drie maanden vóór het evenement in te dienen; voor een uitzonderlijk evenement kan dat tot vijftien dagen vooraf. Voor tijdelijke bars in sportaccommodaties gelden aparte uitzonderingen: tot tien per jaar voor erkende sportverenigingen, vier voor verenigingen met een toeristisch doel en twee voor verenigingen met een agrarisch doel, alleen met dranken uit groep 3 en voor maximaal 48 uur.
Loterij en loto
Kansspelen zijn in Frankrijk in beginsel verboden. De wet kent twee uitzonderingen die voor verenigingen van belang zijn (Code de la sécurité intérieure):
- Een traditionele loto (artikel L322-4) is toegestaan in een besloten kring, voor een sociaal, cultureel, educatief, sportief of vergelijkbaar doel, met inleggen van minder dan 20 euro. Prijzen mogen nooit uit geld bestaan; niet-inwisselbare waardebonnen mogen wel.
- Een tombola of loterij met prijzen in natura (artikel L322-3) voor een goed doel, sport of cultuur is toegestaan met toestemming van de burgemeester van de gemeente waar de vereniging zetelt (in Parijs: de préfet de police).
Muziek
Wordt er op een evenement muziek gedraaid of live gespeeld, dan is toestemming van de SACEM nodig, ook bij gratis toegang. Meestal zijn daarvoor rechten verschuldigd. Wie de aanvraag meer dan vijftien dagen vooraf indient, kan volgens Service-Public korting krijgen.
En bij een feest thuis, privé?
Een besloten feest bij iemand thuis, zonder entree en zonder verkoop, is iets anders dan een verenigingsactiviteit. Drank schenken mag dan vrij, ook sterkedrank die in een tijdelijke verenigingsbar niet is toegestaan.
Voor muziek ligt het strakker. De uitzondering in de auteurswet geldt alleen voor gratis uitvoeringen in de cercle de famille, dus familie en zeer naaste vrienden (artikel L122-5, 1° van de Code de la propriété intellectuelle). Een vereniging die haar leden uitnodigt, valt daarbuiten, ook zonder entree.
Wordt er een artiest of een band betaald, dan geldt het vermoeden dat zij in dienst zijn van de organisator (artikel L7121-3 van de Code du travail), ook voor één avond. Aanmelding en premies lopen via het Guso, het loket voor wie niet in de spectacle-branche zit. Vanaf meer dan zes voorstellingen per jaar is bovendien een licentie als entrepreneur de spectacles nodig. Een artiest uit Nederland die als zelfstandige factureert en een A1-verklaring heeft, is een aparte route; laat die vooraf toetsen, want de rekening komt bij de organisator terecht.
De grens die telt: zodra er entree of een bijdrage wordt gevraagd, of breed wordt uitgenodigd, is het geen privéfeest meer en gelden de gewone regels alsnog.
Benefietevenementen
De opbrengst van maximaal zes benefiet- of steunevenementen per jaar, georganiseerd ten bate van de vereniging zelf, is vrijgesteld van de commerciële belastingen (btw, vennootschapsbelasting en CET), volgens artikel 261-7-1° c CGI zoals toegelicht door de belastingdienst.
Aansprakelijkheid en verzekering
Als hoofdregel is de vereniging aansprakelijk voor wat haar bestuurders in het kader van hun functie doen. Een bestuurder kan persoonlijk aansprakelijk worden als hij niet namens de vereniging handelde, zijn bevoegdheden of het doel van de vereniging overschreed, of een fout beging die los staat van zijn functie. Service-Public noemt als voorbeeld het niet afsluiten van een verplichte verzekering.
Gaat een vereniging failliet met een tekort, dan kan de rechter bestuurders alleen laten bijdragen bij een bestuursfout die aan het tekort heeft bijgedragen, niet bij gewone nalatigheid. Bij een vereniging die geen vennootschapsbelasting betaalt, weegt de rechter mee dat de bestuurder een vrijwilliger is (artikel L651-2 van de Code de commerce).
Een verzekering is niet voor elke vereniging verplicht, maar wordt sterk aangeraden. Verplicht is zij onder meer voor sportverenigingen en organisatoren van sportevenementen, voor verenigingen die reizen organiseren of minderjarigen opvangen, en voor voertuigen van de vereniging. Vraag bij de verzekeraar ook naar dekking van de aansprakelijkheid van bestuurders.
Wie controleert dit eigenlijk?
Dit alles roept één vraag op die in elk bestuur wordt gesteld: wie kijkt hier eigenlijk naar? In de praktijk vrijwel niemand. Er komt geen inspecteur langs bij de jaarborrel van twintig landgenoten in de Dordogne, en dat weet ieder bestuur. Toch loopt het mis, alleen niet via een controle:
Er gebeurt een ongeluk. Iemand valt, of rijdt na afloop een sloot in. Dan kijkt de verzekeraar of de activiteit gedekt was en of de vereniging de vereiste toestemmingen had. Ontbreekt er iets, dan betaalt de vereniging zelf, en bij een ernstige nalatigheid mogelijk een bestuurder persoonlijk.
De ingehuurde artiest raakt geblesseerd. Was hij niet aangemeld, dan is hij niet verzekerd en is er sprake van zwartwerk (travail dissimulé), wat strafbaar is. De meeste zaken beginnen zo: niet met een controle, maar met schade die iemand ergens moet verhalen.
Er ontstaat ruzie binnen de vereniging. Een geroyeerd lid, een afgetreden penningmeester, een ontevreden oud-bestuurder. Controles bij kleine verenigingen beginnen vrijwel altijd met een melding van binnenuit.
De bestuurswissel is nooit gemeld. Dan staat de vorige voorzitter nog geregistreerd, en tegenover derden is hij het ook, want de wijziging werkt pas vanaf de melding. Dat raakt de man die dacht dat hij twee jaar geleden was afgetreden.
Iemand vraagt papieren. De bank bij een wisseling van tekenbevoegdheid, de gemeente bij een subsidie, de zaalverhuurder bij een reservering. Dan blijkt het dossier niet te kloppen.
Kortom: de vraag is niet of iemand meekijkt, maar wie de rekening krijgt als er iets gebeurt.
Ledenadministratie en privacy
Een ledenbestand valt onder de Europese privacywet (AVG, in Frankrijk RGPD). Volgens de CNIL moet ook een vereniging een register bijhouden van de bestanden die zij aanlegt en gebruikt, met onder meer het doel van elk bestand. Leden moeten weten welke gegevens worden bewaard en waarvoor.
Gegevens van oud-leden mogen niet onbeperkt worden bewaard: volgens de CNIL moeten ze uiterlijk drie jaar na het einde van het lidmaatschap worden verwijderd, tenzij het oud-lid opnieuw toestemming geeft om benaderd te worden. Houd adressenlijsten binnen het bestuur en gebruik bij groepsmails de bcc-regel, zodat leden elkaars adres niet zien.
Contact met de leden
Een regelmatige nieuwsbrief houdt leden betrokken en maakt de algemene vergadering beter voorbereid. Communities Abroad, de uitgever van Infofrankrijk.com, biedt verenigingen daarvoor de NieuwsbriefAssistent aan, als onderdeel van een sponsorschap. Meer daarover, en een overzicht van alle Nederlandse verenigingen met hun agenda, staat op Nederlandse verenigingen in Frankrijk.
Jaarlijkse checklist voor het bestuur
- Algemene vergadering gehouden volgens de statuten, met verslag
- Rekening goedgekeurd door het orgaan dat de statuten aanwijzen
- Bestuurswissel of statutenwijziging binnen drie maanden gemeld bij het greffe des associations
- Bij een SIREN-inschrijving: wijzigingen ook aan het INSEE gemeld
- Bij reçus fiscaux: jaarlijkse melding aan de belastingdienst gedaan
- Bij subsidie: financieel verslag binnen zes maanden ingediend
- Toestemmingen voor bar, tombola en muziek tijdig aangevraagd
- Verzekering gecontroleerd op activiteiten en bestuurdersaansprakelijkheid
- Register van ledenbestanden bijgewerkt en oude gegevens opgeschoond
Meer weten?
Officiële Franse informatie
Organen van een vereniging: Service-Public, Instances dirigeantes d’une association. Wijzigingen melden: Service-Public, Modification des dirigeants en Modification des statuts. Aansprakelijkheid en verzekering: F1130 en F1124. Bar: F24345. Muziek: F31621.
Giften en belasting
Melding van giften en ontvangstbewijzen: impots.gouv.fr, Déclaration des dons et reçus. Subsidie, jaarrekening en publicatie: F3180; accountant: F2907. SIREN-nummer: F1926.
Gecontroleerd op 17 september 2026 aan de hand van Légifrance (wet van 1901, art. 5; decreet van 16 augustus 1901 zoals gewijzigd bij decreet 2017-908; Code de la santé publique L3334-2; Code de la sécurité intérieure L322-3 en L322-4; Code de commerce L651-2), Service-Public, impots.gouv.fr, BOFiP en de CNIL. Regels en bedragen kunnen wijzigen; raadpleeg bij een concreet geval de genoemde bronnen of een adviseur.