Levensverwachting, leefwereld en levenszin – een verdiepende reflectie
Dit artikel is nadrukkelijk bedoeld als verdieping en verbreding op het eerder gepubliceerde artikel op Infofrankrijk.com:
“In Frankrijk leeft men langer — maar waarom, ondanks meer roken en drinken en minder bewegen?”
Daarnaast vormt de uitgebreide discussie op het forum van Nederlanders.fr een tweede bron:
“Levensverwachting Frankrijk versus Nederland”
.
Waar het oorspronkelijke artikel vooral de macro-verklaring bood (voeding, regio, zorg), bracht het forum iets anders: geleefde ervaring, twijfel, observaties en tegenvoorbeelden. Dit dossier gebruikt die input als vertrekpunt.
1. Wat de forumdiscussie toevoegt aan de cijfers
Opvallend is dat deelnemers zelden spreken over levensverwachting als abstract getal. De focus ligt op hoe mensen oud worden: met hoeveel beperkingen, in welke sociale context en met welke houding tegenover afhankelijkheid en zorg. Dit raakt aan een bekend probleem in de statistiek: levensverwachting zonder context zegt weinig.
Eurostat laat zien dat extra levensjaren in Europa vaak niet volledig gezond worden doorgebracht. Frankrijk vormt daarop geen uitzondering. Het verschil met Nederland zit daarom niet alleen in het aantal jaren, maar in de sociale en culturele invulling ervan.
Bron:
Eurostat – Healthy Life Years (HLY)
2. Voeding: ultra-bewerkt voedsel verklaart veel, maar niet alles
In de forumdiscussie botsen twee beelden: Frankrijk als land van verse producten en maaltijdcultuur, versus Frankrijk als consument van suiker en industrieel voedsel. Wetenschappelijk blijken beide observaties correct, afhankelijk van leeftijd, regio en stedelijkheid.
Grote cohorten tonen aan dat in Frankrijk circa 30–33% van de energie-inname uit ultra-bewerkt voedsel (UPF) bestaat, tegenover meer dan 50% in Nederland.
Bronnen:
BMJ – NutriNet-Santé (UPF)
BMJ – NOVA-classificatie (Monteiro et al.)
.
Tegelijk verklaren deze verschillen vooral metabole aandoeningen en vroegere sterfte, en veel minder waarom sommige Fransen zeer oud worden. Daar verschuift het verklaringsmodel richting dagelijkse routines, lichte fysieke activiteit en sociale inbedding.
3. Regionale en sociale verschillen: meerdere Frankrijk’s
Forumleden signaleren terecht het contrast tussen noord en zuid, stad en platteland. INSEE-gegevens bevestigen dit beeld: levensverwachting varieert sterk per departement en kent een uitgesproken sociaal-economische gradiënt.
Bij mannen kan het verschil tussen lage en hoge inkomensgroepen oplopen tot meer dan tien jaar.
Bronnen:
INSEE – Espérance de vie (departementen)
INSEE – Sociale ongelijkheid in levensverwachting
.
4. Zorgsysteem: toegankelijkheid en medicalisering
De Franse zorg wordt in het forum vaak geprezen om haar laagdrempeligheid en intensieve revalidatie, maar tegelijk bekritiseerd vanwege hoge medicatieconsumptie. Internationale vergelijkingen laten zien dat Frankrijk relatief gunstig kan scoren op uitkomstmaten die sterk samenhangen met tijdige behandeling, terwijl het zorg- en medicatiegebruik (met name bij ouderen) hoger ligt dan in landen met strengere eerstelijnsfiltering.
Behandelbare sterfte (vaak aangeduid als treatable of amenable mortality) is sterfte die in theorie kan worden beperkt door tijdige en effectieve medische zorg (bijvoorbeeld door snelle diagnose, goede behandeling en follow-up). Het is geen “perfecte” maat: verschillen tussen landen hangen ook samen met registratie, ziekteprofielen en sociaal-economische factoren.
Daarom is de maat vooral bruikbaar in combinatie met andere indicatoren, zoals preventie, zorggebruik en kwaliteit van leven.
Zie o.a. OECD-overzichten in Health at a Glance.
Bronnen:
OECD – Health at a Glance
en
OECD – Avoidable hospital admissions
5. Psychologie, levenshouding en ouder worden
Een van de meest wezenlijke bijdragen van de forumdiscussie ligt buiten voeding en zorg: de rol van levenshouding. Onderzoek toont dat mensen met een positieve kijk op ouder worden gemiddeld 7,5 jaar langer leven, onafhankelijk van medische factoren.
Bron:
Levy et al. (2002) – PubMed
Dit sluit aan bij het concept Sense of Coherence (Antonovsky), waarin zingeving, hanteerbaarheid en samenhang centraal staan:
Eriksson & Lindström (JECH)
In de literatuur krijgt dit een krachtige verdieping bij Simone de Beauvoir, die in La Vieillesse (1970) ouderdom analyseert als maatschappelijk construct. Samenlevingen die ouderen reduceren tot last of kostenpost, versnellen hun sociale en existentiële achteruitgang. De Franse context biedt vaker sociale zichtbaarheid en rituelen die ouderdom betekenisvol houden.
6. SHARE-studie: Nederland en Frankrijk vergeleken
De Europese SHARE-studie (50+) maakt vergelijking mogelijk tussen Nederland en Frankrijk op gezondheid, zorggebruik, sociale netwerken en subjectief welzijn. Overkoepelend patroon: Fransen rapporteren vaker aandoeningen, maar ervaren niet per definitie meer “gezondheidsstress” en blijven relatief vaak sociaal ingebed.
Bron:
SHARE-ERIC
Conclusie
De forumdiscussie maakt duidelijk dat de hogere levensverwachting in Frankrijk niet te herleiden is tot één oorzaak. Het gaat om een samenhang van voeding, zorg, regio, sociale structuur en vooral: de manier waarop ouder worden cultureel wordt gedragen.
Voor Nederlanders in Frankrijk verschuift de kernvraag daarmee van “welke regels volg ik?” naar “welke sociale en mentale context bouw ik op om hier oud te worden?”.