1. Laatste levensfase — palliatieve zorg thuis of HAD

Peildatum: april 2026 · Bronnen: Service-Public.fr (Hospitalisation à domicile), Assurance Maladie / ameli.fr, Loi Claeys-Leonetti (2016)

Voor een overlijden thuis hoeft u niet naar het ziekenhuis. Frankrijk heeft een redelijk goed ontwikkelde structuur voor palliatieve zorg in de thuissituatie, die langer kan duren dan veel mensen denken. Het vraagt echter om tijdige planning — zowel medisch als praktisch.

Wat is HAD (Hospitalisation à Domicile)?

Hospitalisation à domicile is een vorm van ziekenhuiszorg die thuis wordt geleverd. Het is geen verpleeghuiszorg en geen gewone thuiszorg, maar volwaardige, gecoördineerde medisch-technische zorg in de eigen woning. HAD wordt aangevraagd door de behandelend arts (meestal een specialist in het ziekenhuis) en uitgevoerd door een HAD-dienst uit de regio. De zorg wordt volledig vergoed door de Assurance Maladie (basisziekenfonds), zonder forfait journalier.

HAD is geschikt voor:

• Complexe pijnbestrijding en symptoombehandeling in de palliatieve fase
• Continue medisch-technische verpleging (infuus, sondevoeding, zuurstof, pompbehandelingen)
• Wondzorg en postoperatieve opvolging thuis
• Begeleiding in de laatste levensfase, inclusief diepe sedatie onder de wet Claeys-Leonetti

De HAD-dienst werkt samen met de huisarts, thuiszorgdiensten (SSIAD, SAAD) en — waar nodig — gespecialiseerde palliatieve teams (équipes mobiles de soins palliatifs).

Aanvragen: hoe werkt het?

HAD kan niet rechtstreeks door de patiënt of familie worden aangevraagd. De aanvraag verloopt via:

• De behandelend arts van het ziekenhuis (bijvoorbeeld bij ontslag)
• De huisarts, in overleg met de regionale HAD-dienst
• Een specialist (oncoloog, cardioloog, neuroloog)

Wie zoekt: de officiële lijst van HAD-diensten per regio staat op pour-les-personnes-agees.gouv.fr en op fnehad.fr (Fédération nationale des établissements d'HAD).

Naast HAD: gewone thuiszorg

Naast HAD bestaan er andere vormen van zorg aan huis die in de laatste levensfase een rol spelen:

• SSIAD (Service de Soins Infirmiers à Domicile): verpleegkundige zorg aan huis, op voorschrift van de arts, vergoed door de Assurance Maladie. Minder intensief dan HAD.
• SAAD (Service d'Aide à Domicile): huishoudelijke en persoonlijke hulp (wassen, aankleden, maaltijden). Vaak gefinancierd via APA (Allocation Personnalisée d'Autonomie).
• SPASAD / SAD: gecombineerde hulp en zorg met één aanspreekpunt.
• Équipe mobile de soins palliatifs: gespecialiseerde palliatieve teams die huisartsen, SSIAD's en HAD's adviseren en ondersteunen.

Voor een uitgebreidere toelichting op thuiszorg en de APA-financiering verwijzen wij naar het Infofrankrijk-artikel Thuishulp voor ouderen in Frankrijk.

Wettelijke mogelijkheden in de laatste levensfase

De Franse wetgeving rond het levenseinde verschilt wezenlijk van de Nederlandse. Actieve euthanasie op verzoek, zoals in Nederland en België, is in Frankrijk niet toegestaan. Wel kent Frankrijk — op basis van de Loi Claeys-Leonetti van 2 februari 2016 — het volgende:

• Sédation profonde et continue jusqu'au décès: diepe, continue sedatie tot aan het overlijden, onder strikte voorwaarden (terminale ziekte, uitzichtloos lijden, op herhaald verzoek van de patiënt)
• Arrêt des traitements: stoppen van behandelingen op verzoek van de patiënt
• Directives anticipées: juridisch bindende wilsverklaring over medische behandelingen aan het einde van het leven
• Personne de confiance: een aangewezen vertrouwenspersoon die namens de patiënt met artsen kan spreken

In mei 2025 keurde de Assemblée nationale een wetsvoorstel goed dat — onder voorwaarden — hulp bij zelfdoding zou toestaan. Op de peildatum van dit dossier (april 2026) moet dat nog door de Senaat en is het dus nog geen geldend recht. Voor actualiteit: raadpleeg legifrance.gouv.fr.

Een in Nederland opgestelde euthanasieverklaring heeft in Frankrijk geen rechtsgeldigheid. Wie hieraan waarde hecht en in Frankrijk woont, moet dit apart laten onderzoeken.

Noot: dit onderdeel is nog niet als zelfstandig artikel op Infofrankrijk gepubliceerd. Tips en ervaringsverhalen over HAD zijn zeer welkom voor een toekomstige uitbreiding.

2. De eerste 24 uur na een overlijden

Peildatum: april 2026 · Bronnen: Service-Public.fr (Déclaration de décès, F909), CépiDC, Décret n° 2024-790 du 10 juillet 2024

Het overlijden van een dierbare is een ingrijpende gebeurtenis. Als dit in Frankrijk gebeurt, komen er naast het verdriet ook praktische zaken op u af die anders verlopen dan in Nederland. Dit hoofdstuk helpt u door de eerste dagen.

Direct na het overlijden: de verklaring van overlijden

De meeste mensen overlijden in een ziekenhuis of zorginstelling, waar altijd een arts aanwezig is die een déclaration de décès (overlijdensverklaring) opstelt. Overlijdt iemand thuis, dan moet u de huisarts waarschuwen om deze verklaring op te stellen. Sinds 2025 kunnen in bepaalde gevallen ook gediplomeerde verpleegkundigen dit certificaat opmaken.

Bij sterfgevallen als gevolg van bijvoorbeeld een verkeersongeval of onder verdachte omstandigheden zal de officier van justitie (le procureur de la République) de overlijdensverklaring afgeven.

Aangifte bij de Mairie — binnen 24 uur

Met deze verklaring moet binnen 24 uur na het overlijden aangifte worden gedaan bij de Mairie van de gemeente waar de persoon is overleden. Dit kunt u als naaste zelf doen, maar in de meeste gevallen regelt de uitvaartondernemer dit voor u. Neem mee:

• Het livret de famille (trouwboekje) en/of legitimatiebewijs van de overledene
• Uw eigen paspoort of identiteitsbewijs
• De déclaration de décès opgesteld door de arts

Na de aangifte ontvangt u kopieën van de acte de décès (overlijdensakte) en de toestemming tot begraven of cremeren. Vraag om meerdere kopieën: u heeft er veel nodig voor bank, verzekeraars, pensioenfondsen en de notaris.

Een uitvaartondernemer inschakelen

In Frankrijk moet u een uitvaartondernemer (Pompes Funèbres) inschakelen voor het transport en de uitvaart. U kunt zelf bellen of langsgaan bij een bedrijf in de buurt.

Goed om te weten: slechts enkele zaken zijn wettelijk verplicht af te nemen: de kist, het vervoer en personeel. Er wordt geen minimumaantal personeelsleden voorgeschreven — u mag als familie of met vrienden zelf de overledene dragen. De uitvaartondernemer komt dan meestal met twee medewerkers om alles in goede banen te leiden. Sinds 2012 zijn uitvaartondernemers verplicht om een schriftelijke offerte te overhandigen met duidelijke prijzen.

Opbaring en conservering

Als het lichaam enkele dagen opgebaard wordt, moeten er maatregelen worden getroffen. Meestal wordt elektrische koeling gebruikt, soms koolzuurijs.

Een andere mogelijkheid is een lichte vorm van balseming: thanatopraxie of soins de conservation. Dit moet worden uitgevoerd door een gediplomeerde thanatopracteur. Het voordeel is dat geen koeling nodig is en het lichaam langer in goede staat blijft. De kosten liggen tussen €250 en €400.

Vervoer van de overledene

Het transport van een lichaam is aan strikte voorschriften gebonden en moet door een uitvaartonderneming of ambulancier worden gedaan in een speciaal voertuig. U mag de overledene niet zelf vervoeren, zoals in Nederland soms mogelijk is.

Wordt de kist naar een andere gemeente vervoerd, dan moet deze door een bevoegde ambtenaar of politieagent worden gesloten en verzegeld. De kist mag daarna niet meer geopend worden. Als u dit niet weet, kan dat heel teleurstellend zijn — bijvoorbeeld als u de aanwezigen bij de afscheidsceremonie de gelegenheid had willen geven om afscheid te nemen bij een geopende kist.

Het bericht en de eerste dagen sociaal

Op het Franse platteland verspreidt het nieuws van een overlijden zich snel. Buren en kennissen komen vaak binnen enkele uren langs om afscheid te nemen en hun steun te betuigen. Hoe dit in uw situatie verloopt, hangt af van de mate waarin u bent ingeburgerd in uw Franse omgeving.

In tegenstelling tot Nederland sturen de meeste Fransen geen rouwkaarten vooraf om mensen voor de uitvaart uit te nodigen. De faire-parts worden meestal achteraf verstuurd als bedankje. Een speciale rouwbezorgdienst zoals in Nederland bestaat hier niet.

Elektronische certificering (CertDC)

Frankrijk stimuleert het gebruik van elektronische overlijdenscertificaten via de applicatie CertDC. Voor ziekenhuizen en medisch-sociale instellingen is elektronische certificering sinds 1 juni 2022 verplicht. Dit versnelt het administratieve proces aanzienlijk.

3. De eerste twee weken — uitvaart, kosten en administratie

Peildatum: april 2026 · Bronnen: Décret n° 2024-790 du 10 juillet 2024 (14-dagen-termijn), Arrêté du 3 décembre 2024 (€5.910), Étude Silver Alliance & Simplifia (2024), Service-Public.fr (F16507 "Un proche est décédé")

Hoeveel tijd heeft u? De nieuwe 14-dagen-regel

Sinds 12 juli 2024 geldt een nieuwe regeling. U heeft nu maximaal 14 kalenderdagen (inclusief zon- en feestdagen) de tijd voor de uitvaart of crematie, gerekend vanaf het moment van overlijden. Dit is een verruiming ten opzichte van de vroegere termijn van 6 werkdagen. Oudere informatie op internet — ook op andere websites — noemt vaak nog die oude 6-dagen-termijn: die is achterhaald.

Minimumtermijn: de begrafenis of crematie mag pas plaatsvinden 24 uur na het overlijden.

Heeft u meer tijd nodig — bijvoorbeeld om familie uit Nederland te laten overkomen — dan kan de uitvaartondernemer of uzelf bij de Préfecture uitstel aanvragen. In normale omstandigheden wordt dit toegekend.

Kosten van de uitvaart (cijfers 2024–2025)

De gemiddelde kosten van een uitvaart in Frankrijk bedragen ongeveer €4.730 tot €4.800 (cijfers 2024). Dit varieert sterk per regio en per keuze die u maakt.

Kostenverdeling

Verplicht:

• Cercueil (kist): €500–10.000, gemiddeld €1.100
• Transport: €300–600
• Administratieve kosten: circa €250
• Taxes en redevances (lokale heffingen): €500–1.000

Optioneel:

• Thanatopraxie: €250–400
• Chambre funéraire: variabel
• Bloemen, condoleancekaarten
• Cérémonie of maître de cérémonie

Besparingstips: eenvoudige kist, crematie in plaats van begrafenis, geen luxe capitons (kistbekleding), bewuste keuze bij de optionele diensten.

Betaling: van de bankrekening van de overledene

Sinds 1 januari 2025 mag u als nabestaande tot €5.910 van de bankrekening van de overledene laten afschrijven voor de uitvaartkosten, ook als de rekening geblokkeerd is. De uitvaartondernemer kan dit regelen op vertoon van de factuur. Dit bedrag is vastgelegd in de Arrêté du 3 décembre 2024.

Had de overledene een contrat obsèques (uitvaartverzekering)? Controleer dit — dan zijn de kosten mogelijk al gedekt. Bent u in Nederland verzekerd voor uitvaartkosten, informeer dan bij uw verzekeraar; vaak wordt een deel vergoed op declaratiebasis.

Checklist administratie in de eerste weken

• Mairie — aangifte binnen 24 uur, vraag om meerdere kopieën acte de décès
• Werkgever, Pôle emploi, URSSAF — binnen enkele dagen melden
• Bank — Franse bank binnen 8 dagen melden; rekening wordt geblokkeerd, behalve compte joint voor partner
• Verzekeraars — auto, huis, ziektekosten, aansprakelijkheid
• Pensioenfondsen — SVB (Nederland): 076–5485010; Franse caisse de retraite; particuliere pensioenfondsen en lijfrentes
• Impôts — déclaration de succession binnen 6 maanden; taxe foncière en taxe d'habitation voor bezitter per 1 januari; prélèvement à la source aanpassen
• Nutsvoorzieningen — EDF, water, gas, internet, redevance audiovisuel (als dat in uw woongemeente nog geldt)
• Post doorsturen — Service de Réexpédition Définitive bij La Poste, tot 6 maanden mogelijk; vereist certificat d'hérédité
• Notaris — contact binnen 30 dagen voor de nalatenschap (tenzij erfenis eenvoudig en afhandeling anders gaat lopen); zie hoofdstuk 6

Enkele Franse condoleance-zinnen

• «Famille Jansen vous prie de bien vouloir accepter ses très vives et sincères condoléances.»
• «Prenant part à votre douleur, nous vous présentons nos sincères condoléances.»
• «Nous partageons votre peine en ce moment de deuil. Mes condoléances, à vous et à votre famille.»
• «Nous voudrions vous apporter un peu de réconfort mais, aujourd'hui, les mots nous manquent. Recevez toute notre tendresse.»

4. Bijzondere wensen of omstandigheden

Peildatum: april 2026 · Bronnen: Service-Public.fr (rapatriement, don du corps), dondorganes.fr, AFIF (Association Française d'Information Funéraire)

Soms spelen er bijzondere wensen of omstandigheden rondom een overlijden. Misschien wil iemands lichaam naar Nederland worden overgebracht, of is er besloten het lichaam ter beschikking te stellen aan de wetenschap. Deze situaties vragen om extra aandacht en specifieke procedures.

Repatriëring naar Nederland

Als u wilt dat het lichaam na overlijden naar Nederland wordt vervoerd, komt daar veel bij kijken — zowel praktisch als financieel.

Kosten

De totale kosten voor repatriëring naar Nederland liggen gemiddeld tussen €3.000 en €6.000. Dit omvat:

• Administratieve kosten en documentatie
• Een speciaal geëquipeerde kist (houten kist met daarin een zinken kist met filter)
• Verplichte balseming (soins de conservation)
• Transport (meestal per vliegtuig of over de weg)

Daarna moet de uitvaart in Nederland nog plaatsvinden. De gemiddelde kosten van een uitvaart in Nederland liggen rond de €8.000 tot €10.000.

Verzekering voor repatriëring

U kunt zich in Frankrijk verzekeren voor repatriëring. Vraag bij uw verzekeringsmaatschappij naar een contrat d'obsèques of assurance obsèques met rapatriement vers l'étranger. De premie is afhankelijk van uw leeftijd; tot ongeveer 60 jaar kunt u meestal nog een verzekering afsluiten voor circa €50–70 per jaar. Vaak is er een ticket meeverzekerd voor een naaste die meegaat met de overledene.

Afscheid nemen in Frankrijk: misschien heeft u in Frankrijk vrienden, buren of kennissen die graag afscheid willen nemen voordat het lichaam naar Nederland wordt vervoerd. Een uitvaartbegeleider kan helpen bij het organiseren van een afscheidsceremonie. Let wel: Franse uitvaartbegeleiders zijn over het algemeen niet opgeleid om zo'n ceremonie inhoudelijk vorm te geven — dit zult u vaak zelf moeten doen.

Lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap (don du corps)

Als u uw lichaam ter beschikking wilt stellen aan de wetenschap (meestal een academisch ziekenhuis), moet u dit zorgvuldig regelen.

Wat moet u doen?

1. Stel een handgeschreven, gedateerde en ondertekende verklaring op in het Frans
2. Noem de naam van de instelling waaraan u uw lichaam ter beschikking wilt stellen
3. Bewaar de verklaring op een vindbare plek voor uw naasten
4. Stuur een kopie naar de betreffende instelling — zij verstrekken u een speciale donorpas
5. Vertel uw huisarts en enkele naasten wat uw wensen zijn

Voorwaarden

Als het overlijden niet is veroorzaakt door een misdrijf of een infectieziekte, is er meestal geen belemmering. Het lichaam wordt dan binnen 24 uur na overlijden vervoerd naar de instelling. De instelling vereist uw handgeschreven verklaring en een verklaring van de Mairie van de gemeente waar aangifte van overlijden is gedaan. De instelling neemt de kosten van de uiteindelijke begrafenis of crematie op zich.

Orgaandonatie — let op het verschil

Orgaandonatie is iets anders dan uw lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap.

In Frankrijk geldt het principe van veronderstelde toestemming: iedereen wordt geacht donor te zijn, tenzij u bezwaar heeft gemaakt. Dit is vergelijkbaar met de Nederlandse donorwet.

Wilt u géén orgaandonor zijn? Dan moet u zich inschrijven bij het Registre National des Refus (register van weigering). Dit kan online via dondorganes.fr. Bij overlijden controleert het medisch team eerst dit register. Daarna wordt de familie geraadpleegd; in ongeveer een derde van de gevallen weigeren nabestaanden de donatie alsnog.

Praat erover met uw naasten. Ongeacht wat u in een register heeft vastgelegd: het belangrijkste is dat uw naasten weten wat uw wensen zijn. Dan kunnen zij in een moeilijk moment de juiste beslissing nemen.

5. Crematie — procedure en asbestemmingen

Peildatum: april 2026 · Bronnen: Loi n° 2008-1350 du 19 décembre 2008 (crematie en asbestemming), Service-Public.fr, AFIF, Fédération Française de Crémation, Étude Simplifia x Silver Alliance (2024)

Crematie wint in Frankrijk snel aan populariteit — inmiddels kiest bijna de helft van de overledenen (40+ jaar) voor crematie. De procedure verloopt echter anders dan in Nederland: vaak korter en zakelijker. Als u weet wat u te wachten staat, kunt u bewuste keuzes maken.

Ontwikkeling van de crematie-voorkeur

• 1979: 1% van de overledenen gecremeerd
• 2001: 21%
• 2007: 28%
• 2025: ongeveer 44% (40+ jaar)

Uw wens vastleggen: het testament crématiste

Als u gecremeerd wilt worden, is het verstandig om een testament crématiste op te stellen. Dit is een handgeschreven, gedateerd en ondertekend document in het Frans, waarin u aangeeft dat u gecremeerd wilt worden en wat er met uw as moet gebeuren. Een modelformulier is te vinden op de website van de Association Française d'Information Funéraire (AFIF).

Tip: bewaar dit document op een vindbare plek en vertel uw naasten waar het ligt. In de hectiek na een overlijden moet dit snel gevonden kunnen worden.

De crematieprocedure

Een crematie in Frankrijk verloopt anders dan u uit Nederland gewend bent. Over het algemeen neemt men weinig tijd voordat de overledene naar de oven wordt gebracht — vaak slechts 5 tot 10 minuten na aankomst.

U kunt ter plaatse wachten tot het proces is voltooid (ongeveer 1 uur en 45 minuten) en daarna de urn met as zelf in ontvangst nemen.

Let op: in sommige crematoria kunt u op een videoscherm de gang van de overledene naar de oven volgen. U ziet geen vlammen, maar als u dit niet wilt, moet u dit expliciet aangeven.

Als u een religieuze of persoonlijke ceremonie wilt voorafgaand aan de crematie, gaat het crematorium er vaak vanuit dat die elders al heeft plaatsgevonden. Wilt u meer tijd voor een plechtigheid ter plaatse? Geef dit vooraf duidelijk aan.

Kosten

De gemiddelde kosten van een crematie in Frankrijk bedragen ongeveer €4.500 (cijfers 2024). Specifieke onderdelen:

• Alleen de crematie zelf: €430–920 in de provincie, €665–920 in de regio Parijs
• Complete crematie-uitvaart: gemiddeld €2.000–4.434
• Urne: €40–500 afhankelijk van materiaal
• Verstrooiing: €280 (zee), circa €380 (volledig georganiseerd)
• Vacation (leges voor gemeenteambtenaar die proces-verbaal opmaakt): circa €20

Bestemmingen voor de as

De Franse wet biedt verschillende mogelijkheden voor de bestemming van de as. Voor de meeste opties heeft u toestemming nodig van de Mairie.

Plaatsing van de urn

• Columbarium of urnentuin op een begraafplaats — toestemming Mairie vereist
• In een caveau (grafkelder) bijplaatsen — geen maximum aantal urnen; toestemming Mairie vereist
• In volle grond begraven op een eigen concession op de begraafplaats — toestemming Mairie vereist
• Vastmaken aan een grafmonument — toestemming Mairie vereist; plastic en glas niet toegestaan
• Begraven op privéterrein — toestemming nodig van zowel Préfecture als Mairie

Verstrooiing van de as

• Jardin du Souvenir — herdenkingstuin bij het crematorium of op de begraafplaats; toestemming Mairie vereist
• In de vrije natuur — overal in Frankrijk toegestaan, behalve op de openbare weg en in openbare tuinen. Aangifte verplicht bij de Mairie van de geboorteplaats van de overledene én bij de gemeente waar de verstrooiing plaatsvindt
• In zee — minimaal 300 meter uit de kust; aangifte bij de gemeente van geboorteplaats én de gemeente van vertrek
• In rivieren en stromen — toegestaan als alternatief voor zee
• Vanuit een vliegtuig — geen specifiek verbod

Wat niet mag

Sinds 18 december 2008 (Loi n° 2008-1350) is het niet meer toegestaan om:

• De as te verdelen over meerdere urnen of personen
• De as thuis te bewaren

As die vóór deze datum al in huis stond, mag wel blijven staan.

As naar het buitenland vervoeren

Wilt u de as naar Nederland of een ander land vervoeren? Dan heeft u een autorisatie nodig van de Préfecture van het departement waar de kist werd gesloten. Het crematorium of de uitvaartondernemer kan u hierbij helpen. Wilt u de urn niet direct meenemen of heeft u nog geen beslissing genomen? Het crematorium kan de as maximaal één jaar bewaren.

Concessies en begraven (voor wie kiest voor een graf)

Er zijn vier mogelijkheden voor een graf:

• Tijdelijke concessie: maximaal 15 jaar
• 30 jaar
• 50 jaar
• Eeuwigdurend (in Parijs niet meer mogelijk, behalve op Père-Lachaise)

Indicatieve prijzen 2025

Columbarium — goedkoper alternatief: een columbarium case kost tussen €400 (platteland) en €2.000 (Parijs) voor 30 jaar. Een cavurne (klein caveau voor urnen) kost €600–1.500. Jardin du souvenir: gratis of tegen minimale kosten kan de as worden verstrooid in de speciale tuinen die de meeste gemeenten aanbieden.

6. Erfrechtafwikkeling na overlijden

Peildatum: april 2026 · Bronnen: Europese erfrechtverordening (EU) 650/2012, Service-Public.fr, notaires.fr, impots.gouv.fr (déclaration de succession)

Het Franse erfrecht werkt fundamenteel anders dan het Nederlandse. Een Nederlands testament geldt in Frankrijk niet automatisch. Wie in Frankrijk woont — of daar onroerend goed heeft — moet weten hoe de Europese erfrechtverordening werkt en welke keuzes mogelijk zijn.

De Europese erfrechtverordening (sinds 17 augustus 2015)

Voor iedereen in Europa geldt sinds 17 augustus 2015 het erfrecht van het land waar men woont op het moment van overlijden (EU-verordening 650/2012). Woont u op dat moment in Frankrijk, dan is het Franse erfrecht in beginsel van toepassing op uw hele nalatenschap.

Wilt u dat niet, dan kunt u kiezen voor het erfrecht van uw nationaliteit: in uw testament vermeldt u uitdrukkelijk dat u kiest voor Nederlands erfrecht. Dit heet een keuzerecht. Zonder die keuze is het woonland doorslaggevend.

Bovendien kunt u in veel gevallen kiezen in welk land de erfenis wordt afgewikkeld. Voor Nederlandse erfgenamen kan dat enorme voordelen hebben: geen Franse notaris nodig, geen beëdigde vertalingen, geen apostilles. Afwikkeling in Nederland kan in de regel via een Nederlandse notaris.

Belangrijke verschillen: Frans versus Nederlands erfrecht

• Legitieme portie (réserve héréditaire): het Franse erfrecht reserveert een vast deel van de nalatenschap voor de kinderen. U kunt dat niet wegtestamenteren. In Nederland is de legitieme alleen een geldvordering, in Frankrijk een recht op goederen zelf.
• Positie langstlevende echtgenoot: in Frankrijk standaard zwakker dan in Nederland. Een donation entre époux of testamentaire regeling kan dit compenseren.
• Successierechten: Frankrijk heft successierecht volgens eigen tarieven, met vrijstellingen en oplopende schalen afhankelijk van de verwantschap.
• Franse onroerende zaken: Franse onroerende zaken vallen, ongeacht de gemaakte rechtskeuze, altijd onder de Franse successierechten (fiscaliteit is iets anders dan civiel erfrecht).

Wat te doen als u (nog) geen testament heeft?

Heeft u in Frankrijk een woning — hoofd- of tweede woning — en nog geen testament? Laat u adviseren door een Nederlandse notaris die is gespecialiseerd in grensoverschrijdend erfrecht. Een internationaal testament dat voldoet aan de Europese erfrechtverordening is vaak de meest praktische oplossing.

Heeft u in het verleden al een testament laten opstellen? Laat het scannen door een gespecialiseerde notaris. Niet elk "oud" testament voldoet aan de voorwaarden van de erfrechtverordening.

Procedure na overlijden

1. Binnen 30 dagen: contact opnemen met een notaris (tenzij er geen onroerend goed is, geen testament en de nalatenschap zeer eenvoudig is)
2. Binnen 6 maanden (bij overlijden in Frankrijk): déclaration de succession indienen bij de belastingdienst (Service des impôts)
3. Binnen 12 maanden bij overlijden in het buitenland: bij de Service des impôts des non-résidents
4. Betaling successierechten: meestal gelijktijdig met de aangifte; uitstel onder voorwaarden mogelijk

Voor een gespecialiseerde Nederlandse notaris met expertise in Frans erfrecht: informeer bij de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie of via de Nederlandse ambassade.

7. Vooruit regelen voor uzelf

Peildatum: april 2026 · Bronnen: Service-Public.fr (directives anticipées, personne de confiance), Loi Claeys-Leonetti (2016), AFIF, eigen redactionele compilatie

Dit hoofdstuk is voor wie bewust vooruit wil regelen — niet omdat er een overlijden aan de orde is, maar omdat voorbereiding veel stress bespaart voor nabestaanden. Alle onderwerpen hieronder kunnen ook in rustige omstandigheden worden geregeld, zonder haast.

Medische wilsverklaringen

Directives anticipées

Met directives anticipées legt u schriftelijk vast welke medische behandelingen u wel of niet wilt ondergaan als u dat op dat moment zelf niet meer kunt aangeven. Sinds de Loi Claeys-Leonetti van 2016 zijn deze juridisch bindend voor artsen, behoudens specifieke uitzonderingen (levensbedreigende spoed, document klaarblijkelijk ongeschikt voor de situatie).

Er bestaan officiële modelformulieren op service-public.fr en op de website van de Haute Autorité de Santé. Bewaar het document op een vindbare plek, geef een kopie aan uw huisarts en aan uw personne de confiance.

Personne de confiance

De personne de confiance is een officieel aangewezen vertrouwenspersoon die namens u met artsen kan spreken als u dat zelf niet meer kunt. Dit kan een familielid zijn, maar ook een goede vriend of buurman. Belangrijk: de persoon moet er zelf expliciet mee instemmen en ondertekenen.

Bij opname in een ziekenhuis of EHPAD wordt standaard gevraagd wie uw personne de confiance is. Wie dat niet heeft geregeld, loopt risico dat artsen vallen op de eerstgenoemde familielid — wat niet altijd de gewenste persoon is.

Testament en internationale aspecten

Als u in Frankrijk woont of er onroerend goed heeft, is een internationaal testament verstandig. Zie hoofdstuk 6 voor toelichting.

Testament crématiste

Wilt u gecremeerd worden? Leg dit vast in een testament crématiste: handgeschreven, gedateerd, ondertekend, in het Frans. Inclusief duidelijke aanwijzing wat er met uw as moet gebeuren. Zie hoofdstuk 5.

Uitvaartverzekering (contrat obsèques)

In Frankrijk is uitvaartverzekering minder wijdverbreid dan in Nederland, maar in opmars. Er zijn twee hoofdvormen:

• Prestation d'obsèques à l'avance: u stort een bedrag in een fonds bij de uitvaartondernemer, met verzekeringsmaatschappij. Sinds 2009 is ten minste de wettelijke rente verplicht (in 2025 was dit 3,79%). Er wordt nauwkeurig vastgelegd wat er voor het verzekerde bedrag wordt geleverd.
• Capital ou d'épargne en prévision d'obsèques: een kapitaal- of spaarrekening ter hoogte van de offerte van de uitvaartondernemer. De rol van de uitvaartondernemer beperkt zich tot het koppelen van verzekerde aan verzekeraar.

Voordelen:

• Geen medische formaliteiten bij afsluiten
• Kapitaal vrijgesteld van successierechten
• Mogelijkheid om wensen vast te leggen
• Financiële bescherming voor nabestaanden
• Typisch verzekerd kapitaal: €3.000–8.000

Praktische voorbereiding: waar liggen de papieren?

Een van de meest gewaardeerde dingen die u voor nabestaanden kunt doen: een overzichtsdocument waar u kort aangeeft waar belangrijke papieren liggen en wie gebeld moet worden. Onderwerpen:

• Uitvaartwensen (eenvoudig of uitgebreid, crematie of begraven, specifieke plek)
• Testament en notaris (naam, contact, locatie afschrift)
• Bank, verzekeraars, pensioenfondsen (contactpersonen, polissen, rekeningnummers)
• Nutsvoorzieningen, abonnementen, huurcontracten
• Huisdieren (wie neemt ze over?)
• Computeraccounts, digitale nalatenschap, wachtwoorden (bijvoorbeeld in een beveiligde password manager met vertrouwde erfgenamen)
• Nederlandse contactpersonen die moeten worden gebeld

Dit document is niet bindend, maar in de hectiek van de eerste dagen een onschatbare hulp.

Remigratie om zorgredenen

Sommige Nederlanders overwegen aan het einde van hun leven remigratie naar Nederland. Voor een uitgebreide behandeling van dat onderwerp verwijzen wij naar het Infofrankrijk-dossier Terugkeren naar Nederland.

8. Officiële bronnen en nuttige adressen

Peildatum: april 2026 · Laatste volledige verificatie: april 2026

Officiële Franse bronnen

• Service-Public.fr — Déclaration de décès (F909)
• Service-Public.fr — Un proche est décédé (F16507)
• Impots.gouv.fr — Décès d'un proche
• Légifrance — Franse wetteksten (Décret n° 2024-790 du 10 juillet 2024, Arrêté du 3 décembre 2024, Loi Claeys-Leonetti)
• CépiDC — elektronische overlijdenscertificaten
• dondorganes.fr — officiële site orgaandonatie en Registre National des Refus
• Annuaires ouderenzorg en HAD-diensten
• FNEHAD — Fédération nationale des établissements d'HAD

Beroepsorganisaties en onafhankelijke informatie

• AFIF — Association Française d'Information Funéraire (onafhankelijk)
• Fédération Française de Crémation
• Notaires.fr — officieel notarieel portaal

Nederlandse contactpunten

• SVB (Sociale Verzekeringsbank): 076–5485010 voor AOW en uitkeringen
• Nederlandse Ambassade Parijs: 01–40–62–33–00
• Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB): knb.nl voor notarissen met grensoverschrijdende expertise

Infofrankrijk — gerelateerde artikelen

• Thuishulp voor ouderen in Frankrijk — APA, SAAD/SSIAD, financiering
• Ouder worden in Frankrijk: Dossier 2026
• Terugkeren naar Nederland — compleet remigratie-dossier
• Franse bewindvoering bij ouderenzorg
• Alle artikelen over overlijden

Dit dossier vervangt de volgende eerder gepubliceerde artikelen: "Overlijden in Frankrijk", "Overlijden in Frankrijk: wat te doen in de eerste dagen", "Bijzondere wensen of omstandigheden rondom een overlijden", "Crematie in Frankrijk: procedure, asbestemmingen en regelgeving" en "Afwikkeling van Franse erfenis wordt simpeler". Het oudere artikel "Ervaringen van een Nederlandse uitvaartverzorgster in Frankrijk" (2020) bevat een verouderde 6-dagen-termijn en wordt gearchiveerd of van een redactionele noot voorzien.