Dossier over Protection juridique des majeurs (tutelle/curatelle/habilitation/mandat de protection future) en de positie van familie op afstand.
Snel naar
In Frankrijk kan een rechter een maatregel van bescherming openen wanneer een volwassene zijn/haar belangen niet meer kan behartigen door een medisch vastgestelde aantasting van vermogens (mentaal of lichamelijk). (solidarites.gouv.fr, “La protection juridique des majeurs”, mis à jour 23/02/2024)
Het Franse recht formuleert als uitgangspunt dat deze bescherming moet gebeuren met respect voor vrijheden, fundamentele rechten en waardigheid, met als finaliteit het belang van de beschermde persoon en – waar mogelijk – het bevorderen van autonomie. (solidarites.gouv.fr, mis à jour 23/02/2024; Code civil art. 415 via solidarites.gouv.fr, mis à jour 23/02/2024)
Casus uit de praktijk
“Nu krijg ik juist weer zo’n geval binnen waar de familie achter de feiten aanloopt. Een oude man wordt in een Ehpad geplaatst, onder bewind gesteld zonder dat de kinderen (en hij ook) hiervan op de hoogte zijn gesteld. Die wonen in België (maar dat maakt niets uit). Nu maken ze zich zorgen om hun vader die niet in die zorginstelling wil wonen (die trouwens te duur is) maar in een andere dichter bij zijn woonplaats in Zuid Frankrijk. De kinderen krijgen geen enkel contact met de tuteur (mandataire judiciaire) om dat uit te zoeken.”
“In zo’n situatie hadden ze sterker in hun schoenen gestaan als hun vader hen als « Personne de Confiance » had aangesteld voordat hij in een instelling geplaatst werd. Niet dat daarmee een onderbewindstelling mee vermeden had kunnen worden maar ze zouden gewoon meer in de pap te brokkelen hebben want zo’n « Personne de Confiance » is rechtsgeldig.”
“Ze kunnen het nog wel opzetten maar ze moeten nu de autorisatie van de juge des tutelles hebben en die kan natuurlijk weigeren. Daarmee begint dus een grote juridische rondslomp (plus de Franse taal die ze niet goed genoeg beheersen) die ze hadden kunnen vermijden.”
Bron: Vrijwilliger sociaal-maatschappelijke ondersteuning aan Nederlandstaligen in Frankrijk (21/01/2026)
Juridisch kader in 6 ankers (feiten)
1) Wie benoemt de curateur/tuteur?
De curateur of tuteur wordt door de rechter aangewezen. (Code civil art. 447, Légifrance — version en vigueur au 20/12/2025)
2) Vooraf aangewezen persoon (als die aanwijzing bestaat)
Het Burgerlijk Wetboek voorziet in aanwijzing “bij voorbaat” (in de logica van art. 448). (Code civil art. 448, Légifrance — version en vigueur au 20/12/2025)
3) Voorrang: partner/gezinskring en daarna naasten
Bij gebrek aan aanwijzing onder art. 448 noemt de rechter als curateur/tuteur eerst de echtgenoot/partner (PACS) of concubin, en bij ontbreken/belemming daarna een familielid/aanverwant of een naaste met nauwe en stabiele banden; de rechter houdt rekening met wensen/relaties/belangstelling. (Code civil art. 449, Légifrance — version en vigueur au 20/12/2025)
4) Wanneer komt een professionele MJPM in beeld?
Wanneer geen familielid of naaste de curatelle/tutelle kan opnemen, wijst de rechter een “mandataire judiciaire à la protection des majeurs” aan uit de lijst van het CASF. (Code civil art. 450, Légifrance — version en vigueur au 20/12/2025)
5) Doel en beginselen van bescherming
Bescherming moet het belang van de persoon dienen en autonomie bevorderen waar mogelijk; dit wordt o.a. gekoppeld aan art. 415 Code civil. (solidarites.gouv.fr, mis à jour 23/02/2024; Code civil art. 415 via solidarites.gouv.fr, mis à jour 23/02/2024)
6) Maatregelen in “één zin” (terminologie)
Overzicht van maatregelen (tutelle, curatelle, sauvegarde de justice, habilitation familiale, mandat de protection future) wordt door Le Monde journalistiek samengevat. (Le Monde, “Mandat de protection future, curatelle, tutelle…”, publié 03/04/2024)
Wat kunt u vooraf vastleggen?
A) Mandat de protection future (MPF)
Een MPF laat een meerderjarige toe om vooraf één of meerdere mandatarissen aan te wijzen die zullen vertegenwoordigen wanneer men niet meer in staat is zijn/haar belangen te beheren; het kan onderhands of notarieel. (Service-Public.fr, “Mandat de protection future”, vérifié le 20/11/2024)
Feitelijke randvoorwaarde: de mandant mag niet onder tutelle of habilitation familiale staan (curatelle kan onder voorwaarden). (Service-Public.fr, vérifié le 20/11/2024)
Extra officiële uitleg voor seniorenplatform: MPF behoudt rechten/capaciteit zolang niet geactiveerd; activering vereist vaststelling door een arts. (pour-les-personnes-agees.gouv.fr, “Le mandat de protection future”, mis à jour le 09/10/2023)
B) Personne de confiance (zorg/medisch)
De “personne de confiance” is een instrument in de zorgcontext (medische beslissingen/traject); het is iets anders dan een curateur/tuteur. (Service-Public.fr, “Personne de confiance”, vérifié le 25/09/2025)
Wat kunt u achteraf nog doen (als er al een maatregel loopt)?
Bij MPF: zodra een MPF “van kracht” is, wordt wijziging/beëindiging behandeld via de rechter “juge des contentieux de la protection”. (Service-Public.fr, “Mandat de protection future”, vérifié le 20/11/2024)
Als alternatief (familie-regeling): “habilitation familiale” laat een naaste toe om te vertegenwoordigen/assisteren, met voorwaarden en medische vaststelling; de maatregel wordt door de rechter opgelegd wanneer andere oplossingen onvoldoende beschermen. (Service-Public.fr, “Habilitation familiale”, vérifié le 07/03/2025)
Officiële samenvatting van de administratieve logica: de rechter kiest in beginsel met prioriteit binnen familie/naasten en bij gebrek daaraan een professional. (solidarites.gouv.fr, “La protection juridique des majeurs”, mis à jour 23/02/2024; Code civil art. 449–450, Légifrance — version en vigueur au 20/12/2025)
Literatuur (officieel) — kernpunten in vertaling
Cour des comptes (2016) — samengevat/vertaald
De Cour des comptes kwalificeert de publieke sturing en uitvoering van “protection juridique des majeurs” als onvoldoende (“ni incarnée, ni suffisante”) en publiceert hierover een rapport. (ccomptes.fr, “La protection juridique des majeurs : une réforme ambitieuse, une mise en œuvre défaillante”, publié 04/10/2016)
Het volledige rapport (PDF) is publiek beschikbaar. (ccomptes.fr, PDF “20161004-rapport-protection-juridique-majeurs.pdf”, publié 04/10/2016)
Video (embed)
Bron: France Inter (YouTube) — “Pourquoi les personnes sous tutelle sont-elles victimes d’abus ?”. Publicatiedatum: informatie niet beschikbaar via toegankelijke bronweergave in deze omgeving; kanaal/identificatie wel verifieerbaar via zoekresultaat. (YouTube zoekresultaat via web-index, geraadpleegd 21/01/2026)
KADER — Modelbrief (algemeen, Franstalig)
Doel: formeel, feitelijk verzoek aan de bevoegde rechter om verduidelijking, communicatie en/of herbeoordeling van de organisatie van bescherming, met verwijzing naar de wettelijke prioriteitslogica (familie/naasten → professional). (Code civil art. 449–450, Légifrance — version en vigueur au 20/12/2025; solidarites.gouv.fr, mis à jour 23/02/2024)
À l’attention de Monsieur/Madame le Juge des contentieux de la protection [Tribunal / adresse] Objet : Demande d’informations et observations concernant la mesure de protection de M./Mme [Nom, date de naissance] Monsieur/Madame le Juge, Nous soussigné(e)s [Nom(s), prénom(s)], [lien : enfant / proche], demeurant à [adresse], exposons les faits suivants : 1) Mesure en cours Nous avons été informé(e)s que M./Mme [Nom] fait l’objet d’une mesure de protection (curatelle/tutelle) avec désignation de [Nom du mandataire / service], mandataire judiciaire à la protection des majeurs. 2) Demande d’informations Nous sollicitons, dans la mesure des droits applicables au dossier, la communication des éléments de base permettant de comprendre : - la nature exacte de la mesure et sa portée, - les coordonnées du mandataire désigné, - les modalités de contact et de suivi, - les principales décisions en cours concernant la situation personnelle (hébergement) et patrimoniale. 3) Observations (famille/proches) Nous attirons votre attention sur l’existence de proches disposés à participer au suivi de la situation et, le cas échéant, à être examinés au regard de la logique de désignation prioritaire des proches lorsque cela est possible. En vous remerciant de l’attention portée à ce signalement, nous vous prions d’agréer, Monsieur/Madame le Juge, l’expression de notre considération distinguée. [Nom – signature] [Pièces jointes : justificatifs d’identité, preuve du lien familial, coordonnées, etc.]
Verwijzing: MPF-procedures noemen expliciet de “juge des contentieux de la protection” als aanspreekpunt bij wijziging/stopzetting na inwerkingtreding. (Service-Public.fr, “Mandat de protection future”, vérifié le 20/11/2024)
Bronnen (met datum)
- Service-Public.fr — “Personne de confiance”, vérifié le 25/09/2025.
- Service-Public.fr — “Mandat de protection future”, vérifié le 20/11/2024.
- Service-Public.fr — “Habilitation familiale”, vérifié le 07/03/2025.
- Légifrance — Code civil, art. 447–450 (désignation/ordre/préférence/MJPM), version en vigueur au 20/12/2025.
- solidarites.gouv.fr — “La protection juridique des majeurs”, publié le 20/12/2022, mis à jour le 23/02/2024.
- pour-les-personnes-agees.gouv.fr — “Le mandat de protection future”, mis à jour le 09/10/2023.
- Cour des comptes (ccomptes.fr) — “La protection juridique des majeurs : une réforme ambitieuse, une mise en œuvre défaillante”, publié 04/10/2016 (+ PDF publié 04/10/2016).
- Le Monde — “Mandat de protection future, curatelle, tutelle…”, publié 03/04/2024.
- Vrijwilliger sociaal-maatschappelijke ondersteuning aan Nederlandstaligen in Frankrijk — praktijkmelding 21/01/2026.
- France Inter (YouTube) — video “Pourquoi les personnes sous tutelle sont-elles victimes d’abus ?”, identificatie verifieerbaar via web-index; publicatiedatum: informatie niet beschikbaar in deze omgeving; geraadpleegd 21/01/2026.
Disclaimer (feitelijk): dit dossier is informatief en citeert officiële bronnen; het vervangt geen individuele juridische beoordeling.