Het levenseinde in Frankrijk: wilsverklaring, wetgeving en uw rechten

🔍 Check uw regio: is palliatieve zorg beschikbaar?

In 21 Franse departementen is er géén Unité de Soins Palliatifs (USP) aanwezig. Dit zijn zogenaamde 'déserts palliatifs' – palliatieve woestijnen. In deze regio's is de toegang tot gespecialiseerde levenseindezorg beperkt, wat het des te belangrijker maakt om uw wilsverklaring goed geregeld te hebben.

1. Actuele wetgeving: wat mag wel en niet

De Franse wetgeving rond het levenseinde is vastgelegd in de Loi Claeys-Leonetti van 2 februari 2016. Deze wet vormt nog steeds het geldende juridische kader en maakt een fundamenteel onderscheid tussen wat in Frankrijk wel en niet is toegestaan.

De 'diepe en voortdurende sedatie' is nadrukkelijk geen euthanasie. De patiënt wordt in een kunstmatige slaap gebracht terwijl voeding en hydratatie worden gestaakt. Het overlijden treedt op natuurlijke wijze in, doorgaans binnen enkele dagen tot weken. Deze procedure is uitsluitend beschikbaar voor patiënten die aan twee voorwaarden voldoen: een ongeneeslijke aandoening én een levensverwachting die 'op zeer korte termijn' in het geding is.

2. Wetsvoorstel 'aide à mourir' (stand januari 2026)

Op 27 mei 2025 heeft de Assemblée nationale (Tweede Kamer) een wetsvoorstel aangenomen dat een 'droit à l'aide à mourir' (recht op hulp bij het sterven) zou introduceren. Dit wetsvoorstel werd sinds 20 januari 2026 behandeld door de Senaat.

Het oorspronkelijke wetsvoorstel zoals aangenomen door de Assemblée nationale stelde de volgende voorwaarden voor 'aide à mourir':

De Senaat had in commissie al het voorstel aanzienlijk aangepast: van 'le droit à l'aide à mourir' naar 'une assistance médicale à mourir', met de beperking dat de levensprognose op 'korte termijn' moet zijn (enkele uren tot dagen). Maar zelfs deze restrictievere versie is nu verworpen. Het dossier keert terug naar de Assemblée nationale, mogelijk in februari 2026. President Macron heeft een referendum niet uitgesloten.

3. De Directives Anticipées: uw wilsverklaring

De Directives Anticipées zijn uw belangrijkste juridische instrument om uw wensen over uw levenseinde vast te leggen. Dit document is bindend voor artsen, met slechts twee uitzonderingen: in geval van spoed (gedurende de tijd van beoordeling) of wanneer de wensen 'kennelijk ongepast' zijn voor de medische situatie.

De wilsverklaring is geregeld in artikel L. 1111-11 van de Code de la santé publique en het bijbehorende decreet 2016-1067.

Het Ministerie van Volksgezondheid biedt twee officiële modellen aan:

Modèle A: Voor personen die lijden aan een ernstige ziekte of zich in de terminale fase bevinden. Dit model biedt ruimte voor specifieke instructies per scenario.

Modèle B: Voor gezonde personen die hun wensen voor de toekomst willen vastleggen. Dit is het meest gebruikte model.

De officiële formulieren zijn te downloaden via Service-Public.fr en via het Ministère de la Santé.

4. Tweetalig voorbeeldformulier

Hieronder vindt u een tweetalige versie van de wilsverklaring. Gebruik uitsluitend het Franse blok voor officiële indiening. De Nederlandse vertaling dient enkel voor uw eigen begrip en heeft geen juridische waarde.

5. Digitale registratie via Mon Espace Santé

Een wilsverklaring in een la thuis is in een noodsituatie onvindbaar voor medische hulpverleners. Daarom is het essentieel om uw Directives Anticipées digitaal te registreren in Mon Espace Santé, het Franse digitale gezondheidsdossier (voorheen DMP). In januari 2026 hadden bijna 1 miljoen Fransen hun wilsverklaring hier geregistreerd.

Uw huisarts kan u hierbij helpen en de wilsverklaring ook namens u invoeren in het systeem. Medische professionals hebben toegang tot uw Directives Anticipées via het DMP-portaal (dmp.fr) of via hun medische software.

6. De Personne de Confiance (vertrouwenspersoon)

Naast de wilsverklaring kent de Franse wet de Personne de Confiance: een vertrouwenspersoon die u aanwijst om uw wensen te vertegenwoordigen wanneer u zelf niet meer kunt communiceren. Deze rol is juridisch vastgelegd in artikel L. 1111-6 van de Code de la santé publique.

De aanwijzing van een Personne de Confiance is schriftelijk en moet gedateerd en ondertekend zijn. U kunt dit opnemen in uw Directives Anticipées of in een apart document. De aanwijzing is te allen tijde herroepbaar.

Belangrijk: De Personne de Confiance heeft een sterkere juridische positie dan familieleden. Wanneer u geen wilsverklaring heeft opgesteld, wordt de mening van de Personne de Confiance door artsen geraadpleegd vóór die van de familie.

7. De houding van medische professionals

Franse artsen opereren onder de Code de déontologie médicale, waarin staat dat een arts nooit opzettelijk de dood mag veroorzaken (artikel R. 4127-38). Dit verklaart waarom veel Franse medici terughoudend zijn tegenover verdergaande wetgeving.

In de praktijk betekent dit dat beslissingen over het levenseinde worden genomen via een procédure collégiale: een collegiaal overleg tussen de behandelend arts, ten minste één andere arts, en het zorgteam. De wensen van de patiënt (via Directives Anticipées) en de mening van de Personne de Confiance worden hierbij betrokken.

Artsen hebben een clause de conscience (gewetensbezwaar): zij mogen persoonlijk weigeren mee te werken aan sedatie. In dat geval zijn zij echter wettelijk verplicht de patiënt door te verwijzen naar een collega die de procedure wel uitvoert.

8. Contactgegevens en hulpinstanties