De architectuur van de Franse macht — van gemeente tot Élysée
Doel: de “bureaucratische ratatouille” terugbrengen tot een helder model met vaste lagen, vaste loketten en een voorspelbare route voor burgers en ondernemers.
Bronniveau: uitsluitend officiële instellingen en institutionele publicaties (DGCL, INSEE, Service-public, Sénat, Assemblée nationale, Vie-publique).
Kerncijfers (actuele tellingen)
Territoriale “mille-feuille”
Gemeenten (communes)
34.875
(stabiliteit; beperkte commune-nouvelles in het jaar vóór de municipales)
34.875
(stabiliteit; beperkte commune-nouvelles in het jaar vóór de municipales)
Intercommunalités (EPCI à FP)
1.252
(France métropolitaine + DOM)
1.252
(France métropolitaine + DOM)
Départements
101
101
Régions
18
(13 métropole + 5 outre-mer)
18
(13 métropole + 5 outre-mer)
Bronnen: communes/EPCI (DGCL — BIS 206 “Les structures territoriales au 1er janvier”, 06/02/2026); départements (INSEE — “Département – Définition”, 27/03/2018); régions (INSEE — “France (champ statistique)”, 05/12/2023).
Parlementaire aantallen (nationaal)
Assemblée nationale (députés)
577
577
Sénat (sénateurs)
348
348
Président
mandaat 5 jaar; verkiezing via suffrage universel direct
mandaat 5 jaar; verkiezing via suffrage universel direct
Bronnen: 577 (Assemblée nationale — “Kit pédagogique”, mai 2024); 348 (Sénat — senatl.html, 17/02/2026); president 5 jaar/suffrage universel direct (Service-public — “Élection présidentielle” F1940, vérifié 08/11/2024).
Het werkbare model: 5 territoriale lagen + de Staat “erboven”
De kern van de verwarring is niet dat Frankrijk “meer regels” heeft, maar dat de uitvoering over meerdere lagen loopt, vaak met gedeelde financiering en gedeelde uitvoering. De truc is: per laag vastleggen (1) waarvoor je er wél heen gaat, (2) waarvoor juist níét, en (3) wat het escalatie-pad is.
0) De Staat (État) — wet, nationale normen, prefectuur (deconcentratie)
Ga hierheen voor: nationale regelgeving, staatsdiensten, uitvoering via services déconcentrés (prefectuur/sous-prefectuur).
Niet voor: lokale beleidskeuzes die bij gemeente/department/regio liggen (tenzij het om een staatsprocedure gaat).
Escalatie: eerst lokale laag → daarna prefectuur/staatsdienst als het een staatsbevoegdheid of controle betreft.
Bron: Vie-publique — “La déconcentration, corollaire de la décentralisation”, 20/01/2022.
1) Région — strategische ontwikkeling, economie, transport (grote lijnen)
Ga hierheen voor: “macro” territoriaal beleid (ontwikkeling/transport/opleidingsstructuren) in regionale logica.
Niet voor: individuele gemeentelijke vergunningen of dagelijkse lokale diensten.
Waarom verwarrend: regio’s zijn zichtbaar in plannen en financiering, maar zijn vaak geen “eerste loket”.
Bronnen: Vie-publique — “Répartition des compétences… (loi NOTRe)”, 08/08/2023; aantal regio’s: INSEE — “France (champ statistique)”, 05/12/2023.
2) Département — nabijheid + solidariteit; óók staatscirconscription
Ga hierheen voor: bevoegdheden met “nabijheid/solidariteit” (in de praktijk vaak sociale interventies; organisatie verschilt per departement).
Niet voor: puur gemeentelijke zaken (tenzij gedelegeerd / co-financiering).
Let op: “département” is óók een staatscirconscription; de préfet vertegenwoordigt de Staat.
Bron: INSEE — “Département – Définition”, 27/03/2018.
3) Intercommunalité (EPCI) — uitvoering “boven de commune” voor schaal
Ga hierheen voor: diensten die efficiënter zijn op schaal van meerdere communes (bv. afval, water/assainissement, mobiliteit, economische projecten).
Niet voor: “alles” — bevoegdheden hangen af van wat communes hebben overgedragen.
Waarom verwarrend: het loket kan EPCI-breed zijn (eigen naam/website), terwijl men automatisch “mairie” verwacht.
Bronnen: DGCL — BIS 206 “Les structures territoriales au 1er janvier”, 06/02/2026; (EPCI-uitleg: Vie-publique fiche, datum te verifiëren vóór publicatie als je dit strikt wilt).
4) Commune (mairie) — primaire router voor het dagelijks leven
Ga hierheen voor: basisloket, lokale organisatie, gemeentelijke procedures, en vooral: doorverwijzing naar het juiste niveau.
Niet voor: diensten die structureel zijn overgedragen aan EPCI, of staatsprocedures die via prefectuur lopen.
In 1 zin: begin bij de mairie, maar accepteer dat de uitvoering vaak boven-gemeentelijk is georganiseerd.
Bronnen: Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025; aantal communes: DGCL — BIS 206, 06/02/2026.
Drie misverstanden die de “kakofonie” veroorzaken
Mythe 1: “Het departement is één ding.”
Realiteit: “département” is zowel collectivité territoriale als staatscirconscription; de préfet vertegenwoordigt de Staat. (INSEE — “Département – Définition”, 27/03/2018)
Mythe 2: “De mairie doet alles.”
Realiteit: EPCI’s bestaan juist om diensten/projecten op schaal te beheren; daardoor zit het loket soms niet meer bij de commune. (DGCL — BIS 206, 06/02/2026 + uitleg te verifiëren indien je strikt wilt)
Mythe 3: “Regio’s zijn ‘nieuw’, dus de rest klopt niet meer.”
Realiteit: de grote wijziging was de hervorming van de métropole-regio’s (naar 13; totaal 18 incl. outre-mer); departementen bleven 101. (INSEE — “France (champ statistique)”, 05/12/2023; INSEE — “Département – Définition”, 27/03/2018)
“Waar moet ik zijn?” — de korte router (startpunt)
Stap 1 (altijd): begin bij mairie/commune als router, tenzij je zeker weet dat het een staatsprocedure is. (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025)
Stap 2: bij schaal-diensten (afval/water/assainissement/mobiliteit): controleer of het bij de EPCI ligt. (DGCL — BIS 206, 06/02/2026)
Stap 3: bij nationale regels/controle/uitvoering: services déconcentrés (prefectuur). (Vie-publique — “La déconcentration…”, 20/01/2022)
Casus-router (V2) — 12 praktische routes (mens + AI)
Gebruik dit als “routekaart” bij concrete vragen. Elke casus heeft dezelfde structuur: Startloket → Waarschijnlijk bevoegd niveau → Fallback.
1) Verbouwen/aanbouw/dakkapel — permis of déclaration préalable?
Issue: bouw- of verbouwplannen die mogelijk vergunningplichtig zijn.
Startloket: mairie (service urbanisme).
Waarschijnlijk niveau: commune (besluitvorming), soms instructie i.s.m. Staat afhankelijk van dossier.
Fallback: als mairie verwijst: vraag expliciet naar “instruction du dossier” en of er een intercommunal service urbanisme is.
Voorbereiden: adres + cadastral reference + schetsen/foto’s + oppervlaktes + korte beschrijving.
Bronnen: mairie als primair loket (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025).
2) Afvalinzameling, container, déchèterie, ophaalschema
Issue: bak/kaart ontbreekt, schema, déchèterie-toegang.
Startloket: mairie (router) óf direct “service déchets” van EPCI.
Waarschijnlijk niveau: EPCI.
Fallback: vraag de exacte naam van de intercommunalité + contact “déchets”.
Voorbereiden: adres + justificatif de domicile + foto bak/label.
Bronnen: EPCI-structuur en aantallen (DGCL — BIS 206, 06/02/2026); mairie als router (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025).
3) Water (abonnement, storingen) en/of assainissement (tout-à-l’égout / fosse)
Issue: aansluiting, factuur, storing, septic/riolering.
Startloket: mairie (router) of direct EPCI/waterdienst (als gedelegeerd).
Waarschijnlijk niveau: vaak EPCI (uitvoering), soms commune (afhankelijk overdracht).
Fallback: vraag wie “compétent” is voor eau/assainissement en wie de exploitant is.
Voorbereiden: adres + compteurnummer + foto meterstand + laatste factuur.
Bronnen: EPCI-structuren (DGCL — BIS 206, 06/02/2026); mairie als router (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025).
4) Kind inschrijven (maternelle/école primaire) of schoolkaart
Issue: inschrijving, sectorisatie, documenten.
Startloket: mairie.
Waarschijnlijk niveau: commune (primair onderwijs-loket; organisatie lokaal).
Fallback: vraag naar “service scolaire” en eventuele intercommunal organisatie.
Voorbereiden: justificatif domicile + identiteitsdocumenten + vaccinatieboekje/inschrijvingspapieren.
Bronnen: mairie als primair loket (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025).
5) Wegen, straatverlichting, bermen, sneeuwruimen (wie is verantwoordelijk?)
Issue: onderhoud/veiligheid van weg of verlichting.
Startloket: mairie.
Waarschijnlijk niveau: varieert (commune / département / État) afhankelijk van wegcategorie.
Fallback: vraag expliciet: “route communale, départementale of nationale?” en laat mairie doorverwijzen naar de juiste beheerder.
Voorbereiden: exacte locatie + foto + datum/tijd + eventuele veiligheidsrisico’s.
Bronnen: mairie als router (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025); staat/deconcentratie (Vie-publique — “La déconcentration…”, 20/01/2022).
6) Lokale mobiliteit (bus/aanvullend vervoer), of regionale mobiliteit (TER)
Issue: lokaal vervoer, haltes, abonnementen; of TER-structuur en planning op regionaal niveau.
Startloket: mairie (router) → EPCI (lokaal) óf Région (regionaal).
Waarschijnlijk niveau: EPCI voor lokaal; Région voor regionaal.
Fallback: vraag: “compétence mobilité” ligt waar? (EPCI of syndicat mixte?)
Voorbereiden: vertrek/arrivée + tijden + type vervoer + postcode/gemeente.
Bronnen: regio-rol in macrobeleid (Vie-publique — NOTRe, 08/08/2023); EPCI-structuren (DGCL — BIS 206, 06/02/2026).
7) Bedrijf starten (formaliteiten / loketvraag “waar moet ik zijn?”)
Issue: praktische vraag: wie helpt mij lokaal vs. nationale formaliteiten?
Startloket: mairie (voor lokale vergunningen/activiteiten) óf Staat/nationale procedures (voor registraties) — start bij mairie als je onzeker bent.
Waarschijnlijk niveau: État (formaliteiten) + commune/EPCI (lokale impact/regels).
Fallback: laat mairie aangeven welke lokale regels/autorisation nodig zijn; voor nationale formaliteiten naar het bevoegde nationale loket.
Voorbereiden: activiteit + adres + exploitatievorm + of publiek ontvangt.
Bronnen: staat/deconcentratie (Vie-publique — “La déconcentration…”, 20/01/2022); mairie als router (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025).
8) Sociale ondersteuning / hulpvragen (waar start je lokaal?)
Issue: hulp/ondersteuning, doorverwijzing naar lokale structuren.
Startloket: mairie (CCAS/assistance sociale waar aanwezig) of rechtstreeks naar département (sociale diensten).
Waarschijnlijk niveau: département (solidariteit/proximiteit-logica).
Fallback: vraag expliciet naar “service social départemental” of lokale CCAS-contacten.
Voorbereiden: gezinssituatie + inkomstenindicatie + woonadres + korte probleemschets.
Bronnen: departement-definitie en rol (INSEE — “Département – Définition”, 27/03/2018).
9) Geluidsoverlast / openbare orde / burenconflict
Issue: hinder, openbare orde, handhaving op lokaal niveau.
Startloket: mairie.
Waarschijnlijk niveau: commune (lokale orde/handhaving; details variëren per gemeente).
Fallback: als het escaleert: vraag welke staat-/politie-structuur bevoegd is en hoe te melden.
Voorbereiden: data/tijden + bewijs (logboek) + locatie + korte, feitelijke beschrijving.
Bronnen: mairie als primair loket/router (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025).
10) Evenement organiseren (markt, braderie, muziek, tijdelijke bezetting)
Issue: vergunning, veiligheid, openbare ruimte.
Startloket: mairie.
Waarschijnlijk niveau: commune; soms aanvullende eisen via État (prefectuur) afhankelijk van aard/risico.
Fallback: vraag naar “occupation du domaine public” en of prefectuurmelding nodig is.
Voorbereiden: datum/locatie + veiligheidsplan (simpel) + verwacht publiek + geluid/tijden.
Bronnen: mairie als loket/router (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025); staat/deconcentratie (Vie-publique — “La déconcentration…”, 20/01/2022).
11) Economische steun / regionaal programma / ontwikkelingsproject
Issue: subsidies/programma’s, economische ontwikkeling, grotere projecten.
Startloket: Région (programma’s) of EPCI (lokale economische ontwikkeling), start via mairie als je het niveau niet kent.
Waarschijnlijk niveau: Région (strategisch) + EPCI (lokaal).
Fallback: vraag: “is dit regionaal (programme) of intercommunal (développement économique)?”
Voorbereiden: projectpitch (1 pagina) + locatie + begrotingsindicatie + planning.
Bronnen: regio-competenties in grote lijnen (Vie-publique — NOTRe, 08/08/2023); EPCI-structuren (DGCL — BIS 206, 06/02/2026).
12) “Ik word van het kastje naar de muur gestuurd” — hoe forceer je helderheid?
Issue: onduidelijke verantwoordelijkheid, doorverwijzingen zonder eigenaar.
Startloket: mairie (router) met één gerichte vraag.
Waarschijnlijk niveau: onbekend → te bepalen via “compétence” vraag.
Fallback: vraag expliciet: “Quel organisme est compétent ? Pouvez-vous me donner le nom du service + contact ?” en noteer naam/functie.
Voorbereiden: 1 zin probleem + 1 zin gewenste uitkomst + adres/postcode + relevante referenties.
Bronnen: mairie als router (Vie-publique — “Qu’est-ce qu’une commune ?”, 07/08/2025); staat/deconcentratie (Vie-publique — “La déconcentration…”, 20/01/2022).