1. Waarom dit dossier — en waarom op tijd beginnen

Frankrijk heeft een van de meest uitgebreide ouderenzorgstelsels van Europa. Er bestaan tientallen regelingen, diensten en woonvormen — van hulp aan huis tot palliatieve zorg, van gemeentelijke bijstand tot fiscale voordelen. Maar juist die rijkdom maakt het stelsel ondoorzichtig, vooral voor wie het in een andere taal moet navigeren.

Dit dossier is geschreven voor Nederlandstalige senioren in Frankrijk en hun kinderen of mantelzorgers. Het doel: u in staat stellen om tijdig de juiste keuzes te maken, voordat een crisis u dwingt om onder druk te beslissen.

Er zijn drie redenen om nu te beginnen met oriënteren:

1. Wachtlijsten. Voor EHPAD's geldt landelijk een gemiddelde wachttijd van 8 maanden (UFC-Que Choisir). In gespannen zones zoals Parijs en Île-de-France kan dit oplopen tot anderhalf jaar of meer; in publieke EHPAD's met sociale plaatsen 6-18 maanden, in privé-commerciële 1-4 maanden. Een APA-aanvraag duurt gemiddeld twee maanden. Een woningaanpassing via MaPrimeAdapt' vergt maanden voorbereiding.
2. Juridische voorbereiding. Een mandat de protection future (volmacht voor later) kunt u alleen opstellen zolang u wilsbekwaam bent. Wacht u te lang, dan rest alleen de zwaardere route via de rechter.
3. Financiële planning. De kosten van een EHPAD bedragen landelijk gemiddeld circa €2.628 per maand voor een eenpersoonskamer (CNSA-data 2026), maar lopen sterk uiteen: van rond €1.900 in plattelandsdépartementen tot €3.500-4.500 in steden, en €5.000+ in Parijs (tot maximaal €7.740 in topvestigingen). Tegemoetkomingen bestaan, maar kennen inkomensgrenzen en terugvorderingsregels. Wie dit niet kent, kan onaangenaam verrast worden — of geld laten liggen.

2. Het Franse ouderenzorgstelsel in vogelvlucht

Het Franse stelsel kent drie pijlers, elk met een eigen financieringsbron:

2.1 Wat is gratis (of bijna gratis)

De volgende zorg wordt volledig vergoed door de Sécurité sociale:

• SSIAD — Service de soins infirmiers à domicile: verpleging aan huis (wondverzorging, medicatie, hygiëne)
• HAD — Hospitalisation à domicile: ziekenhuiszorg aan huis bij complexe medische situaties
• Soins palliatifs — palliatieve zorg, waar ook verleend
• Consultaties bij huisarts, specialist (mits parcours de soins)

2.2 Wat u zelf (mee)betaalt

De volgende kosten komen geheel of gedeeltelijk voor uw rekening:

• Hulp aan huis — aide ménagère, auxiliaire de vie: huishoudelijke hulp, boodschappen, gezelschap. Deels te financieren via APA of caisse de retraite.
• Hébergement in EHPAD — de woonfunctie (kamer, maaltijden, animatie). Dit is níet medisch en dus niet via Sécu.
• Tarif dépendance in EHPAD — de zorgintensiteit. GIR 5-6 betaalt u volledig zelf; GIR 1-4 deels via APA.

2.3 De rol van het département

Anders dan in Nederland, waar de gemeente een centrale rol speelt, is in Frankrijk het département (vergelijkbaar met de provincie) verantwoordelijk voor ouderenzorg. Het département:

• Verstrekt de APA (zorgbudget voor 60+)
• Verstrekt de ASH (bijstand voor EHPAD-kosten)
• Coördineert de CLIC's (loketten voor ouderenzorg)
• Erkent en controleert EHPAD's

De kwaliteit en snelheid van dienstverlening verschilt per département. Sommige zijn goed georganiseerd, andere kampen met achterstanden.

3. De sleutelbegrippen: APA, GIR, CLIC, EHPAD

Vier afkortingen komen steeds terug. Als u deze kent, begrijpt u de kern van het Franse stelsel.

3.1 APA — Allocation personnalisée d'autonomie

De APA is het belangrijkste financieringsinstrument voor ouderenzorg in Frankrijk. Het is een maandelijks budget, toegekend door het département, waarmee u hulp aan huis of zorg in een EHPAD kunt bekostigen.

De APA is geen vast bedrag maar een plan d'aide: een pakket hulp op maat, vastgesteld na huisbezoek door een équipe médico-sociale van het département.

3.2 GIR — Groupe iso-ressources

De GIR is de Franse maatstaf voor zorgafhankelijkheid. Een beoordelaar (meestal een arts of verpleegkundige) stelt vast in welke GIR-categorie iemand valt, op basis van de AGGIR-grid.

De GIR-beoordeling is geen medische diagnose maar een functionele inschatting: wat kan iemand zelf, waar is hulp nodig?

3.3 CLIC — Centre local d'information et de coordination

Het CLIC is uw eerste aanspreekpunt voor alle vragen over ouderenzorg. Het is een gratis, openbaar loket waar u:

• Informatie krijgt over regelingen en diensten
• Hulp krijgt bij het invullen van aanvraagformulieren
• Doorverwezen wordt naar de juiste instanties
• Advies krijgt over woonvormen

Elk département heeft meerdere CLIC's. Sommige heten anders (MAIA, Maison des aînés, Point info seniors) maar de functie is vergelijkbaar.

3.4 EHPAD — Établissement d'hébergement pour personnes âgées dépendantes

Een EHPAD is een verzorgingshuis met 24-uurs medische zorg. Het is bedoeld voor mensen die niet meer zelfstandig kunnen wonen, doorgaans GIR 1-4.

De kosten van een EHPAD bestaan uit drie delen:

Het gemiddelde tarif hébergement in Frankrijk bedraagt circa €2.000-2.500 per maand, maar varieert sterk per regio (duurder in Île-de-France, goedkoper in landelijke gebieden).

4. Waar vind ik hulp: CLIC, mairie, CCAS

In Frankrijk zijn er meerdere loketten waar u terecht kunt met vragen over ouderenzorg. De belangrijkste:

4.1 CLIC (of equivalent)

Zoals beschreven in sectie 3.3: dit is het gespecialiseerde ouderenzorgloket van het département. Start hier voor alle vragen over APA, EHPAD, hulp aan huis.

Hoe vinden:

• Online: pour-les-personnes-agees.gouv.fr/annuaire
• Bellen: het algemene nummer van uw département
• Via de mairie (zie hieronder)

4.2 Mairie (gemeentehuis)

De mairie is het eerste aanspreekpunt voor veel administratieve zaken. Voor ouderenzorg kan de mairie u doorverwijzen naar het CLIC of CCAS. In kleine gemeenten zonder eigen CCAS neemt de mairie soms zelf deze rol op zich.

4.3 CCAS — Centre communal d'action sociale

Het CCAS is de sociale dienst van de gemeente. Niet elke gemeente heeft er een (vooral kleine gemeenten niet), maar waar het bestaat, kan het CCAS:

• Helpen bij het aanvragen van APA en andere uitkeringen
• Portage de repas (maaltijdbezorging) organiseren
• Huisbezoeken doen bij kwetsbare ouderen
• Doorverwijzen naar andere diensten

4.4 Huisarts (médecin traitant)

Uw huisarts is de toegangspoort tot medische zorg. Voor verpleging aan huis (SSIAD), hulpmiddelen en verwijzingen naar specialisten heeft u een voorschrift van de huisarts nodig.

4.5 Caisse de retraite (pensioenfonds)

De Franse pensioenfondsen (CARSAT voor werknemers, MSA voor agrariërs, Agirc-Arrco voor aanvullend pensioen) bieden ook ondersteuning aan gepensioneerden:

• Hulp aan huis voor GIR 5-6 (wie geen recht heeft op APA)
• Eenmalige financiële bijstand
• Advies over preventie

Dit is vooral relevant voor wie nog relatief zelfstandig is maar wat ondersteuning kan gebruiken.

5. Hulp aan huis: aide ménagère, auxiliaire de vie

De eerste stap voor wie niet meer alles zelf kan, is hulp aan huis. In Frankrijk bestaan verschillende vormen, van lichte huishoudelijke ondersteuning tot intensieve persoonlijke verzorging.

5.1 Aide ménagère (huishoudelijke hulp)

Een aide ménagère helpt met huishoudelijke taken: schoonmaken, wassen, strijken, boodschappen. Dit is geen medische zorg en valt dus niet onder de Sécurité sociale.

Financiering:

• Bij GIR 1-4: via de APA (zie sectie 24)
• Bij GIR 5-6: via uw caisse de retraite (CARSAT, Agirc-Arrco) of gemeente
• Voor iedereen: 50% crédit d'impôt op de kosten (zie sectie 26)

5.2 Auxiliaire de vie (levenshulp)

Een auxiliaire de vie gaat verder dan huishoudelijke hulp. Deze hulpverlener assisteert bij:

• Opstaan en naar bed gaan
• Wassen en aankleden
• Maaltijden bereiden en eten
• Toiletgang
• Verplaatsingen binnen- en buitenshuis
• Administratie en sociale contacten

Dit is de kernhulp voor wie thuis wil blijven wonen maar dagelijkse ondersteuning nodig heeft.

5.3 Hoe regelen: drie routes

5.4 Kosten en vergoeding

Indicatieve tarieven 2026:

• SAAD: €22-28 per uur (afhankelijk van regio en dienst)
• Emploi direct via CESU: €12-15 per uur bruto (plus sociale lasten, totaal ~€15-20)

Na aftrek van APA en/of crédit d'impôt kan uw netto-kostprijs uitkomen op €5-12 per uur.

5.5 CESU: het betaalsysteem

CESU (Chèque emploi service universel) is het officiële systeem voor particuliere werkgevers. Het vereenvoudigt de administratie: u declareert de uren online, URSSAF berekent en incasseert de sociale lasten automatisch.

Aanmelden: cesu.urssaf.fr

6. Verpleging aan huis: SSIAD en HAD

Naast huishoudelijke hulp bestaat er medische zorg aan huis. Deze wordt volledig vergoed door de Sécurité sociale.

6.1 SSIAD — Service de soins infirmiers à domicile

Een SSIAD levert verpleegkundige zorg aan huis voor mensen van 60 jaar en ouder (of jonger bij handicap). De zorg omvat:

• Wondverzorging
• Toediening van medicatie (injecties, infusen)
• Hulp bij hygiëne (wassen, aankleden) door een aide-soignant
• Preventie van doorligwonden
• Coördinatie met huisarts en ziekenhuis

Voorwaarden:

• Voorschrift van de huisarts
• 60 jaar of ouder (of jonger met handicap)
• Zorgbehoefte die thuis kan worden geleverd

Kosten: Gratis — 100% vergoed door de Sécurité sociale.

Aanvragen: Via uw huisarts, die contact opneemt met een SSIAD in uw regio. Wachtlijsten komen voor in sommige gebieden.

6.2 HAD — Hospitalisation à domicile

HAD is ziekenhuiszorg aan huis. Dit is bedoeld voor complexe medische situaties die normaal opname zouden vereisen:

• Chemotherapie
• Complexe wondbehandeling
• Parenterale voeding
• Palliatieve zorg
• Revalidatie na zware operatie

HAD is intensiever dan SSIAD: er komen artsen, verpleegkundigen en gespecialiseerde hulpverleners aan huis, soms meerdere keren per dag.

Kosten: 80% vergoed door de Sécurité sociale; 100% bij ALD of bepaalde situaties (zie ameli.fr). Geen forfait hospitalier verschuldigd bij HAD.

Aanvragen: Verwijzing door ziekenhuis of huisarts.

6.3 Infirmière libérale (zelfstandig verpleegkundige)

Voor eenvoudigere verpleegkundige handelingen (bloedafname, injecties, wondcontrole) kunt u ook een zelfstandig verpleegkundige inschakelen. Dit werkt op voorschrift van de huisarts.

Kosten: Vergoed door Sécurité sociale (70%) plus mutuelle (30%).

7. Hulpmiddelen en woningaanpassing

Thuis blijven wonen wordt vaak makkelijker met de juiste hulpmiddelen en aanpassingen. Frankrijk kent verschillende regelingen om dit te financieren.

7.1 Aides techniques (hulpmiddelen)

Voorbeelden van hulpmiddelen:

• Rollator, rolstoel
• Aangepast bed (lit médicalisé)
• Douchestoel, toiletverhoger
• Traplift
• Alarmsysteem (téléassistance)

Vergoeding via Sécurité sociale: Sommige hulpmiddelen staan op de LPPR (Liste des produits et prestations remboursables) en worden deels vergoed op voorschrift van arts. De mutuelle vult vaak aan.

Vergoeding via APA: Hulpmiddelen kunnen worden opgenomen in uw plan d'aide APA.

7.2 MaPrimeAdapt' — subsidie woningaanpassing

Sinds 2024 vervangt MaPrimeAdapt' de oude subsidies voor woningaanpassing. Het is bedoeld voor eigenaar-bewoners die hun woning willen aanpassen om langer thuis te kunnen wonen.

Voorbeelden van subsidiabele werken:

• Inloopdouche plaatsen
• Toilet aanpassen
• Traplift installeren
• Drempels verwijderen
• Handgrepen plaatsen

7.3 MDPH — voor jongere hulpbehoevenden

De MDPH (Maison départementale des personnes handicapées) is het loket voor mensen met een handicap, ongeacht leeftijd. Wie vóór 60 jaar hulpbehoevend wordt, valt onder de PCH (Prestation de compensation du handicap) in plaats van de APA.

Voor 60-plussers: de MDPH kan nog steeds relevant zijn voor specifieke hulpmiddelen en de carte mobilité inclusion (CMI).

7.4 Téléassistance (alarmsysteem)

Een alarmsysteem met draagbare knop waarmee u bij een val of noodgeval direct hulp kunt inroepen. Kosten: €20-40 per maand. Vaak deels te financieren via APA of caisse de retraite.

8. Mantelzorg: ondersteuning voor de aidant

In Frankrijk zorgen naar schatting 9 tot 11 miljoen mensen voor een hulpbehoevende naaste. Frankrijk erkent de mantelzorger (proche aidant) en biedt verschillende vormen van ondersteuning.

8.1 Droit au répit (recht op vervangende zorg)

Als u zorgt voor iemand met APA, heeft u recht op vervangende zorg: het droit au répit. Dit is een extra budget bovenop de reguliere APA, bedoeld om u als mantelzorger tijdelijk te ontlasten.

Daarnaast: als de mantelzorger zelf moet worden opgenomen in het ziekenhuis, kan het APA-budget tijdelijk worden verhoogd (majoration pour hospitalisation de l'aidant) tot €1.159,32.

8.2 AJPA — Allocation journalière du proche aidant

De AJPA is een vergoeding voor werkende mantelzorgers die (deels) stoppen met werken om te zorgen.

8.3 Accueil de jour (dagopvang)

Dagopvang biedt een dagprogramma voor ouderen (vaak met dementie), terwijl de mantelzorger even vrijaf heeft. Activiteiten, maaltijden en toezicht worden geboden.

Kosten: €15-40 per dag, afhankelijk van de instelling. Deels te financieren via APA.

Vinden: Via uw CLIC of op pour-les-personnes-agees.gouv.fr.

8.4 Hébergement temporaire (tijdelijke opname)

Voor langere ontlasting bestaat tijdelijke opname in een EHPAD of andere instelling: enkele dagen tot enkele weken. Dit kan worden ingezet bij vakantie van de mantelzorger, na een ziekenhuisopname, of als proefperiode voor latere definitieve opname.

Kosten: Vergelijkbaar met reguliere EHPAD-tarieven, deels via APA.

8.5 Plateformes d'accompagnement et de répit (PFR)

Een PFR is een regionaal steunpunt voor mantelzorgers. Gratis diensten:

• Informatie en advies
• Lotgenotencontact
• Psychologische ondersteuning
• Doorverwijzing naar respijtzorg

Er zijn circa 200 PFR's in Frankrijk. Vind de dichtstbijzijnde via uw CLIC of op pour-les-personnes-agees.gouv.fr/annuaire.

9. Résidence autonomie: zelfstandig wonen met diensten

Een résidence autonomie (voorheen logement-foyer) is een woonvorm voor zelfstandige ouderen die enige ondersteuning wensen zonder medische zorg.

9.1 Kenmerken

• Zelfstandig appartement (studio of T2)
• Gemeenschappelijke ruimtes: restaurant, salon, tuin
• Basisdiensten: maaltijden, alarmsysteem, conciërge
• Geen medische zorg ter plaatse
• Sociale huur of geconventioneerde prijzen

9.2 Voor wie

GIR 5-6: mensen die zelfstandig functioneren maar baat hebben bij nabijheid van diensten en sociaal contact. Bij toenemende zorgbehoefte (GIR 1-4) is doorstroming naar EHPAD meestal nodig.

9.3 Kosten

APL (huurtoeslag) is vaak mogelijk. De résidence autonomie valt niet onder APA-financiering voor de woonfunctie.

9.4 Vinden

Via uw CLIC, mairie of CCAS. Wachtlijsten variëren van enkele maanden tot meer dan een jaar in populaire gebieden.

10. Résidence services seniors: commercieel alternatief

Een résidence services seniors is de commerciële variant van de résidence autonomie. Meer luxe, hogere prijzen, geen sociale huursector.

10.1 Kenmerken

• Zelfstandig appartement, vaak ruimer dan résidence autonomie
• Uitgebreidere diensten: restaurant, zwembad, fitnessruimte, animatie
• Receptie en beveiliging
• Geen medische zorg (wel samenwerking met externe zorgverleners)
• Huur of koop mogelijk

10.2 Kosten

10.3 Aandachtspunten contract

• Onderscheid huurcontract en dienstencontract — beide apart opzegbaar
• Welke diensten zijn verplicht, welke optioneel?
• Wat gebeurt bij toenemende zorgbehoefte?
• Indexering van tarieven

11. Accueil familial: wonen bij een gastgezin

Accueil familial is een kleinschalige woonvorm waarbij u inwoont bij een erkend gastgezin (accueillant familial). Een alternatief voor wie de anonimiteit van een instelling wil vermijden.

11.1 Kenmerken

• Eigen kamer in een gezinswoning
• Maximaal 3 bewoners per gastgezin
• Maaltijden, huishouden en toezicht inbegrepen
• Persoonlijke aandacht en gezinssfeer
• Gastgezin is erkend en gecontroleerd door het département

11.2 Voor wie

GIR 1-6. Geschikt voor wie behoefte heeft aan nabijheid en persoonlijk contact, minder geschikt voor wie veel privacy of medische zorg nodig heeft.

11.3 Kosten

APA kan worden ingezet voor het zorgdeel. ASH is mogelijk bij laag inkomen.

11.4 Vinden

Het département houdt een lijst bij van erkende accueillants familiaux. Vraag deze op via uw CLIC of de website van uw conseil départemental.

12. EHPAD: wanneer, hoe kiezen, wat verwachten

Een EHPAD (Établissement d'hébergement pour personnes âgées dépendantes) is een verzorgingshuis met 24-uurs medische zorg. Het is de laatste woonvorm in de zorgketen — voor wie niet meer thuis of in een lichtere setting kan wonen.

12.1 Wanneer nodig

• GIR 1-4 (soms GIR 5 met specifieke problematiek)
• Continue toezicht of verpleging noodzakelijk
• Thuiszorg niet meer voldoende of veilig
• Mantelzorger overbelast of afwezig

12.2 De drie tarieven

Totaal voor bewoner: €1.800-3.200 per maand, afhankelijk van regio, instelling en GIR.

12.3 Hoe kiezen

Criteria om te vergelijken:

• Locatie: nabijheid familie, bereikbaarheid
• Kwaliteit: inspectierapport (beschikbaar via département), bezoek ter plaatse
• Taal: zijn er medewerkers die uw taal spreken?
• Sfeer: hoe voelt het bij een bezoek?
• Specialisatie: Alzheimer-unit, palliatieve zorg?
• Tarief: vergelijk hébergement + dépendance

12.4 Wachtlijsten

Landelijk geldt gemiddeld een wachttijd van 8 maanden (UFC-Que Choisir, 2024). Privé-commerciële EHPAD's zijn vaak sneller (1-4 maanden), publieke en associatieve trager (6-18 maanden). In gespannen zones zoals Île-de-France en grote steden kan de wachttijd oplopen tot twee jaar. Urgentieprocedures bestaan voor acute situaties (na ziekenhuisopname, wegvallen mantelzorger). Schrijf tijdig in bij meerdere EHPAD's.

12.5 EHPAD zoeken

De officiële tool van de overheid vergelijkt EHPAD's op prijs en kenmerken:

pour-les-personnes-agees.gouv.fr/annuaire-ehpad

13. Wanneer wordt terugkeer naar Nederland onverstandig of onmogelijk?

Sommige Nederlanders in Frankrijk overwegen terugkeer wanneer de zorgbehoefte toeneemt. Dit kan verstandig zijn — maar niet altijd. Vier factoren om te wegen:

13.1 De housing wealth trap

Uw Franse woning heeft mogelijk minder waarde dan een vergelijkbare woning in Nederland. Verkoop in Frankrijk levert onvoldoende op voor aankoop in Nederland. Intussen zijn huurwoningen schaars en sociale huur kent wachtlijsten van jaren.

13.2 Wlz-wachttijd

Wie vanuit het buitenland terugkeert naar Nederland en direct Wlz-zorg nodig heeft (verpleeghuis, intensieve thuiszorg), krijgt mogelijk te maken met een wachttijd. De exacte regels hangen af van uw verzekeringsstatus in de voorgaande jaren.

13.3 Sociaal netwerk

Na 20, 30, 40 jaar in Frankrijk: is er nog een netwerk in Nederland? Familie overlijdt of verhuist. Vriendschappen verwaaien. De terugkeer kan eenzamer zijn dan verwacht.

13.4 Taal en cultuur

Na decennia in Frankrijk kan Nederland verrassend vreemd aanvoelen. De zorg werkt anders, de omgangsvormen zijn anders, en uw Nederlands is misschien roestiger dan u dacht.

14. De Wlz-wachttijd bij remigratie

De Wet langdurige zorg (Wlz) dekt in Nederland de zwaarste zorg: verpleeghuizen, intensieve thuiszorg, gehandicaptenzorg. Toegang tot de Wlz vereist een indicatie van het CIZ.

14.1 Verzekeringsstatus

Als u in Frankrijk woonde met een Nederlands pensioen, was u waarschijnlijk via de buitenlandregeling (CAK/EHIC) verzekerd voor zorg in Frankrijk. Bij terugkeer naar Nederland herstelt uw reguliere Nederlandse verzekering — inclusief Wlz.

14.2 Directe toegang of wachttijd?

De situatie is complexer dan vaak wordt aangenomen:

• Wie buiten Nederland woont is meestal niet Wlz-verzekerd (SVB)
• Bij terugkeer kan een wachttijd gelden voor Wlz-zorg, maximaal 12 maanden — één maand per jaar dat u niet AWBZ/Wlz-verzekerd was. Dit volgt uit artikel 3.4.1 en 3.4.2 van het Besluit langdurige zorg.
• Voor verdragsgerechtigden uit Frankrijk gelden gunstigere regels: de jaren waarin u verdragsgerechtigde was via het CAK worden afgetrokken van de wachttijd (artikel 3.4.2 Bzlz). In de praktijk betekent dat: hoe langer u officieel verdragsgerechtigde bent geweest, hoe korter de wachttijd. Bij 12+ jaar verdragsrecht: vaak geen wachttijd.
• De Wlz-uitvoerder (zorgkantoor) beoordeelt dit per geval. Tijdens een eventuele wachttijd komen Wlz-kosten voor eigen rekening.
• Een CIZ-indicatie kan u al vóór terugkeer aanvragen — team buitenland, telefoon (NL) 088-789 1000 of e-mail indicatiestelling.buitenland@ciz.nl. Doorlooptijd 6-8 weken.
• Wachtlijsten voor verpleeghuizen bestaan ook in Nederland.

14.3 Advies

Start het CIZ-traject vóór of direct na terugkeer. Informeer bij de gemeente over tijdelijke oplossingen. Zie het remigratiedossier voor de volledige procedure.

15. Verwijzing naar het remigratiedossier

Overweegt u serieus om terug te keren naar Nederland? Infofrankrijk heeft een uitgebreid dossier over remigratie:

16. Personne de confiance: medische vertrouwenspersoon

De personne de confiance is iemand die u bijstaat bij medische beslissingen en die uw wensen kan verwoorden als u dat zelf niet meer kunt.

16.1 Rol

• Aanwezig bij medische consultaties (op uw verzoek)
• Uw wensen overbrengen als u niet meer kunt communiceren
• Geraadpleegd worden bij medische beslissingen

De personne de confiance beslist niet — die rol blijft bij de arts. Maar de arts moet de personne de confiance raadplegen.

16.2 Aanwijzen

Schriftelijk, gedateerd en ondertekend. Kan op elk moment worden gewijzigd of ingetrokken. Geef een kopie aan uw huisarts en bewaar het origineel.

16.3 Wie kiezen

Familie, vriend, of iemand anders die u vertrouwt én die bereid en in staat is deze rol te vervullen. Bespreek uw wensen vooraf met deze persoon.

17. Directives anticipées: wilsverklaring medische behandeling

Directives anticipées zijn uw schriftelijke wensen over medische behandeling aan het levenseinde, voor het geval u die wensen zelf niet meer kunt uiten.

17.1 Inhoud

• Wilt u gereanimeerd worden?
• Wilt u kunstmatige beademing?
• Wilt u kunstmatige voeding en hydratatie?
• Onder welke omstandigheden wilt u behandeling staken?

17.2 Opstellen

Schriftelijk, gedateerd en ondertekend. Geen vaste vorm vereist. Modellen beschikbaar op service-public.fr.

17.3 Geldigheid

Sinds 2016 onbeperkt geldig (voorheen moest u elke 3 jaar vernieuwen). U kunt ze op elk moment wijzigen of intrekken.

17.4 Bewaren

• Bij uzelf
• Kopie aan uw huisarts
• Kopie aan uw personne de confiance
• Optioneel: registreren in uw Dossier Médical Partagé (DMP)

18. Mandat de protection future: volmacht voor later

Met een mandat de protection future wijst u nu iemand aan die uw belangen behartigt als u later wilsonbekwaam wordt. Dit voorkomt de zwaardere route via de rechter.

18.1 Twee vormen

18.2 Wat regelt het

• Protection de la personne: beslissingen over wonen, zorg, dagelijks leven
• Protection des biens: beheer van vermogen, bankrekeningen, onroerend goed

18.3 Wanneer treedt het in werking

Pas wanneer een arts vaststelt dat u niet meer in staat bent uw eigen belangen te behartigen. Tot die tijd blijft u volledig handelingsbekwaam.

18.4 Wie aanwijzen

Eén of meerdere personen (mandataires). Vaak een kind, partner of vertrouwd familielid. Bespreek dit vooraf — de mandataire moet akkoord gaan.

19. Habilitation familiale, tutelle, curatelle

Als iemand wilsonbekwaam wordt zonder dat er een mandat de protection future is, moet de rechter worden ingeschakeld. Drie maatregelen, van licht naar zwaar:

19.1 Habilitation familiale

De lichtste vorm. Een familielid krijgt van de rechter de bevoegdheid om bepaalde handelingen te verrichten namens de beschermde persoon. Minder formaliteiten dan tutelle/curatelle.

19.2 Curatelle

De beschermde persoon behoudt deels handelingsbekwaamheid maar heeft bijstand nodig bij belangrijke beslissingen. Een curateur wordt benoemd.

19.3 Tutelle

De zwaarste vorm. De beschermde persoon verliest vrijwel alle handelingsbekwaamheid. Een tuteur neemt beslissingen over persoon en vermogen.

19.4 Procedure

1. Verzoekschrift bij de juge des tutelles (rechtbank)
2. Medisch attest van een erkende arts
3. Onderzoek door de rechter
4. Beschikking

Doorlooptijd: 3-6 maanden. Kosten: €200-500 voor medisch attest en eventuele juridische bijstand.

20. Palliatieve zorg in Frankrijk

Palliatieve zorg (soins palliatifs) richt zich op kwaliteit van leven wanneer genezing niet meer mogelijk is. Frankrijk heeft een uitgebreid netwerk van palliatieve zorg, volledig vergoed door de Sécurité sociale.

20.1 Vormen van palliatieve zorg

20.2 Équipes mobiles de soins palliatifs

Mobiele teams die huisarts, EHPAD of thuiszorg ondersteunen met expertise in pijnbestrijding, symptoomcontrole en psychologische begeleiding. Gratis, op verwijzing.

20.3 Kosten

Palliatieve zorg is 100% vergoed door de Sécurité sociale. Geen eigen bijdrage.

21. Sédation profonde (Claeys-Leonetti)

De wet Claeys-Leonetti (2016) regelt het levenseinde in Frankrijk. Actieve euthanasie is niet toegestaan, maar diepe sedatie tot aan het overlijden wel, onder strikte voorwaarden.

21.1 Wat de wet toestaat

• Sédation profonde et continue: diepe, doorlopende sedatie tot het overlijden, gecombineerd met het staken van behandeling
• Arrêt des traitements: stoppen van behandelingen die alleen het leven rekken zonder kwaliteit te bieden

21.2 Voorwaarden voor sédation profonde

• De patiënt heeft een ernstige, ongeneeslijke aandoening
• De prognose is op korte termijn levensbedreigend
• De patiënt ervaart ondraaglijk lijden dat niet anders te verlichten is
• De patiënt heeft dit uitdrukkelijk gevraagd, óf het staat in de directives anticipées, óf (bij wilsonbekwame patiënt) de arts besluit tot staken van behandeling wegens obstination déraisonnable
• Collegiale procedure vereist

21.3 Verschil met euthanasie

Bij euthanasie wordt actief een middel toegediend dat de dood veroorzaakt. Bij sédation profonde wordt de patiënt in diepe slaap gebracht en wordt behandeling (inclusief voeding en hydratatie) gestaakt. De dood volgt op natuurlijke wijze. Dit onderscheid is juridisch en medisch relevant.

22. Praktische zaken bij overlijden

Dit onderwerp wordt uitgebreid behandeld in een apart Infofrankrijk-artikel. Hieronder de hoofdlijnen.

22.1 Déclaration de décès

Binnen 24 uur na overlijden moet aangifte worden gedaan bij de mairie van de gemeente waar het overlijden plaatsvond. Dit doet meestal de pompes funèbres.

22.2 Pompes funèbres

Een erkend uitvaartbedrijf regelt de praktische zaken: vervoer, kist, ceremonie, begraving of crematie. Vergelijk offertes — prijzen variëren sterk.

22.3 Repatriëring

Terugbrengen van het lichaam naar Nederland is mogelijk maar kostbaar. Vanuit Frankrijk meestal tussen €1.500 en €5.000 (vervoer over de weg is mogelijk en goedkoper dan vliegtransport). Bij langere afstand of vlucht: €3.000 tot €7.000. Controleer of een uitvaartverzekering of aanvullende reisverzekering dit dekt. Een internationale uitvaartonderneming kan offerte op maat geven.

22.4 Erfrecht

Zie het Infofrankrijk-dossier Erfrecht in Frankrijk.

23. Wat kost ouderenzorg in Frankrijk?

Een overzicht van de kostencategorieën en wie wat betaalt.

23.1 Wie betaalt wat

23.2 Indicatieve maandlasten

Deze bedragen zijn indicatief. Regionale verschillen zijn groot.

24. APA: bedragen, eigen bijdrage, aanvraag

24.1 Maximumbedragen 2026

Bron: pour-les-personnes-agees.gouv.fr, januari 2026

24.2 Eigen bijdrage (ticket modérateur)

• Inkomen onder €933,89/maand: geen eigen bijdrage
• Inkomen daarboven: inkomensafhankelijke eigen bijdrage, oplopend tot 90% bij hoge inkomens

24.3 Aanvraagproces

1. Formulier indienen bij conseil départemental (of via CLIC/CCAS)
2. Huisbezoek door équipe médico-sociale (GIR-beoordeling)
3. Opstellen plan d'aide
4. Beschikking (doorgaans binnen 2 maanden)

24.4 APA en établissement

In een EHPAD wordt de APA rechtstreeks aan de instelling betaald. U betaalt het tarif dépendance minus het APA-bedrag. Bij inkomen onder €2.846,77/maand betaalt u alleen het tarif voor GIR 5-6.

25. ASH: sociale bijstand voor EHPAD

De ASH (Aide sociale à l'hébergement) is bijstand voor wie de EHPAD-kosten niet zelf kan dragen.

25.1 Voorwaarden

• Verblijf in een erkend EHPAD (habilité à l'aide sociale)
• Onvoldoende eigen middelen (inkomen + vermogen)
• Woonachtig in Frankrijk op stabiele en regelmatige basis
• Indien buitenlander: geldig verblijfsdocument

25.2 Wat wordt vergoed

Het département betaalt het verschil tussen het tarif hébergement en wat u zelf kunt bijdragen. U houdt minimaal 10% van uw inkomen, met een minimum van €125/maand (2026).

25.3 Terugvordering

ASH is een voorschot. Na overlijden kan het département de verstrekte ASH terugvorderen uit de nalatenschap (récupération sur succession), vanaf de eerste euro van het actief net. Er geldt geen drempel zoals bij ASPA.

25.4 Obligation alimentaire

Kinderen en kleinkinderen kunnen worden aangesproken om bij te dragen (obligation alimentaire). Het département bepaalt de hoogte op basis van hun draagkracht.

26. Crédit d'impôt: 50% terug via belasting

Kosten voor services à la personne (hulp aan huis, tuinonderhoud, etc.) geven recht op 50% belastingteruggave.

26.1 Hoe werkt het

• U betaalt €10.000 aan hulp aan huis
• U krijgt 50% terug via uw belastingaangifte
• Let op: de 50% geldt over uitgaven na aftrek van ontvangen steun zoals APA
• Ook voor niet-belastingplichtigen (restitueerbaar crédit d'impôt)

26.2 Plafonds 2026

26.3 Voorwaarden

• Diensten via erkende organisatie (SAAD) of particulier via CESU
• Facturen of CESU-declaraties bewaren
• Aangeven op belastingformulier 2042-RICI

27. ASPA: minimuminkomen voor 65+

De ASPA (Allocation de solidarité aux personnes âgées) is het Franse minimuminkomen voor ouderen.

27.1 Bedragen 2026

De ASPA vult uw inkomen aan tot dit niveau.

27.2 Voorwaarden

• 65 jaar of ouder (of 62 bij arbeidsongeschiktheid)
• Stabiel en regelmatig verblijf in Frankrijk (minimaal 9 maanden/jaar)
• Inkomen onder de ASPA-grens

27.3 Terugvordering

Net als ASH kan ASPA na overlijden worden teruggevorderd uit de nalatenschap, voor zover het actief netto boven €108.586,14 uitkomt.

28. Rekenvoorbeeld

Een concreet voorbeeld om de kosten en tegemoetkomingen te illustreren.

Dit voorbeeld is indicatief. Uw situatie kan anders uitpakken afhankelijk van inkomen, GIR en regionale tarieven.

29. Checklist per fase

Nu (preventief, zolang u gezond bent)

• ☐ Personne de confiance aanwijzen
• ☐ Directives anticipées opstellen
• ☐ Mandat de protection future opstellen
• ☐ Contact leggen met CLIC (weten waar het is)
• ☐ Testament checken of opstellen

Bij eerste hulpvraag

• ☐ Contact opnemen met CLIC
• ☐ APA aanvragen (als GIR 1-4)
• ☐ Hulp aan huis organiseren (SAAD of CESU)
• ☐ Huisarts informeren

Bij toenemende zorgbehoefte

• ☐ SSIAD aanvragen via huisarts
• ☐ Hulpmiddelen regelen
• ☐ Woningaanpassing overwegen (MaPrimeAdapt')
• ☐ Mantelzorgondersteuning zoeken (PFR)

Bij overweging andere woonvorm

• ☐ Bezoek aan résidences autonomie / EHPAD's
• ☐ Inschrijven op wachtlijsten
• ☐ ASH-mogelijkheid onderzoeken bij laag inkomen
• ☐ Familie betrekken bij beslissing

Bij levenseinde

• ☐ Palliatief team inschakelen
• ☐ Directives anticipées delen met artsen
• ☐ Praktische zaken voorbereiden (pompes funèbres, testament)

30. Hulplijnen en officiële bronnen

30.1 Hulplijnen

30.2 Officiële bronnen

• pour-les-personnes-agees.gouv.fr — Alles over ouderenzorg, met annuaires voor CLIC, EHPAD, PFR
• service-public.fr — Officiële overheidsinformatie over procedures en rechten
• has-sante.fr — Haute Autorité de Santé: richtlijnen en kwaliteitsnormen
• cnsa.fr — Caisse nationale de solidarité pour l'autonomie: cijfers en beleid
• ameli.fr — Assurance Maladie: informatie over vergoedingen

30.3 Infofrankrijk-dossiers

• Terugkeren naar Nederland: het complete dossier
• Erfrecht in Frankrijk
• Zorgkompas Frankrijk: simulator zorgkosten en mutuelle