Rookgasafvoer en schoorstenen in Frankrijk

1. Ramonage, onderhoud en inspectie zijn niet hetzelfde

Ramonage

De Code de la santé publique omschrijft ramonage als het rechtstreeks mechanisch reinigen van de binnenwand van het rookkanaal, zodat roet en afzettingen worden verwijderd en het kanaal over de volledige lengte vrij is. Ook de aansluitpijp of het aansluitkanaal valt daaronder.

Onderhoud van het toestel

Het onderhoud van een gesloten haard, kachel, ketel of ander verbrandingstoestel is een afzonderlijke handeling. Afhankelijk van het toestel gelden eigen onderhoudsregels. Een ramonageattest bewijst dus niet automatisch dat het toestel zelf volledig is onderhouden of technisch geschikt is.

Technische inspectie

Artikel R1331-75 bepaalt dat het ramonageattest vermeldt welke kanalen zijn geveegd en onder meer bevestigt dat het kanaal over de volledige lengte vrij is. Het artikel verklaart niet dat dit attest tevens een volledige conformiteitsverklaring is voor onder meer dimensionering, materiaalkeuze, doorvoeren, brandafstanden of de geschiktheid van het toestel.

Terug naar de inhoud

2. Technische veiligheid

Het kanaal moet geschikt zijn voor het beoogde gebruik

De nationale bouwregel voor rookkanalen van woningen verlangt dat de constructie voldoet aan de eisen van dichtheid, temperatuurbestendigheid, corrosiebestendigheid en thermische isolatie die bij het beoogde gebruik horen. Dit geldt zowel voor de kanaalelementen als voor de verbindingen tussen die elementen.

Een oud gemetseld kanaal is daardoor niet zonder onderzoek geschikt te verklaren voor een moderne houtkachel, pelletkachel, gasinstallatie of ander toestel. Een verandering van toestel, vermogen of brandstof kan andere technische eisen meebrengen.

Geen algemene centimeterregel voor brandbare materialen

Laat vooral verborgen doorgangen door houten vloeren, kapconstructies, plafonds en aftimmeringen inspecteren vóórdat zij worden gesloten of voordat een oud kanaal opnieuw wordt gebruikt.

Uitmonding bij natuurlijke trek

De hierna genoemde hoogteregel geldt voor rookkanalen met natuurlijke trek. De hoofdregel is dat de uitmonding minimaal 0,40 meter boven ieder bouwdeel ligt dat zich op minder dan 8 meter bevindt, behalve wanneer een klein bouwdeel geen risico op een overdrukzone veroorzaakt.

Voor een dakhelling van meer dan 15 graden bestaat een uitzondering: wanneer geen bouwdeel binnen 8 meter boven de nok uitsteekt en de uitmonding een antirefouleur heeft, mag de opening onder de voorwaarden van artikel 18 op nokhoogte liggen. Voor een dakterras of dakhelling van minder dan 15 graden noemt artikel 18 minimaal 1,20 meter boven het uittredepunt en minimaal 1 meter boven een acrotère die hoger is dan 0,20 meter.

Verslepingen bij natuurlijke trek

Voor een individueel kanaal met natuurlijke trek staat artikel 17 maximaal twee verslepingen toe. De hoek ten opzichte van verticaal is in beginsel maximaal 20 graden. Alleen bij een glad kanaal van minder dan vijf meter hoog mag de hoek groter zijn, maar nooit meer dan 45 graden.

Ventilatie en onderdruk

Verbrandingslucht en rookgasafvoer moeten als één systeem worden bekeken. Een afzuigkap, mechanische ventilatie, afgesloten luchttoevoer of sterk luchtdichte renovatie kan de werking beïnvloeden. Rook in de kamer, wisselende trek of klachten bij bewoners zijn geen normale gebruiksverschijnselen maar redenen om het toestel uit te schakelen en de installatie te laten onderzoeken.

Terug naar de inhoud

3. Nationale regels voor onderhoud en ramonage

De actuele landelijke basisregels staan in de artikelen R1331-66 tot en met R1331-78 van de Code de la santé publique. Zij gelden voor haarden, toestellen en kanalen in gebouwen en lokalen, ongeacht het gebruik daarvan.

Individuele installaties: minimaal iedere twaalf maanden

Rookkanalen en aansluitpijpen van individuele installaties moeten minimaal iedere twaalf maanden worden geveegd. Lokale besluiten kunnen meerdere ramonages per jaar voorschrijven, waaronder één tijdens het stookseizoen.

Collectieve toestellen

Bij collectieve toestellen geldt in beginsel een ramonage ten minste iedere zes maanden, waaronder één keer tijdens het stookseizoen. Voor bepaalde uitsluitend gasgestookte collectieve installaties bevat artikel R1331-71 een uitzondering waarmee een termijn van twaalf maanden mogelijk is.

Gekwalificeerde beroepsbeoefenaar

Ramonage en het wettelijk bedoelde onderhoud moeten worden uitgevoerd door een persoon die beroepsmatig gekwalificeerd is overeenkomstig de Code de l’artisanat. Zelf reinigen kan aanvullend nuttig zijn, maar vervangt de professionele handeling en het bijbehorende attest niet.

Attest: vijftien werkdagen en minimaal twee jaar bewaren

Na iedere onderhouds- of ramonagehandeling moet binnen vijftien werkdagen een attest worden afgegeven. De opdrachtgever bewaart het attest minimaal twee jaar.

Volledige periode van niet-gebruik

Voor individuele installaties waarop de jaarlijkse termijn van toepassing is, bepaalt artikel R1331-71 dat bij een volledige periode van niet-gebruik van minimaal twaalf maanden gedurende die periode geen ramonage nodig is. Vóór iedere nieuwe ingebruikname na die periode moet wel worden geveegd. Voor het toestelonderhoud bevat artikel R1331-68 een vergelijkbare regel.

Open haard

Een open haard op vaste brandstof is uitgezonderd van de onderhoudsplicht voor het toestel zelf, maar moet in goede staat en schoon worden gehouden. Het rookkanaal van de open haard blijft wel onder de periodieke ramonageplicht vallen.

Mogelijke boete

Service-Public vermeldt dat het niet naleven van de ramonageverplichting kan leiden tot een boete van €450.

Terug naar de inhoud

4. Lokale regels, luchtkwaliteit en urbanisme

De landelijke termijn is slechts de basis. De mairie of préfecture kan een hogere ramonagefrequentie of lokale gebruiksbeperkingen opleggen. Service-Public adviseert voor de toepasselijke frequentie en beperkingen rechtstreeks de mairie of préfecture en hun websites te raadplegen.

Open haarden en luchtkwaliteit

Service-Public vermeldt dat bepaalde mairies en préfectures het gebruik van open haarden wegens luchtverontreiniging beperken of verbieden. In Île-de-France gelden aanvullende regels en kan het gebruik per gemeente verschillen. Controleer daarom steeds de concrete gemeente.

Wijziging van dak of gevel

Wanneer werkzaamheden het uiterlijk van de woning wijzigen, is volgens Service-Public een stedenbouwkundige toestemming nodig, doorgaans een déclaration préalable. Een nieuwe dakdoorvoer, verhoogde schoorsteen of zichtbaar buitenkanaal kan daaronder vallen. Bij een vervanging zonder wijziging van het uiterlijk kan de uitkomst anders zijn.

In een beschermd gebied kunnen aanvullende eisen gelden. Vraag de mairie vooraf welke procedure en welke stukken voor het concrete adres nodig zijn.

Copropriété

In een copropriété moet worden gecontroleerd of het règlement de copropriété het gebruik van een haard of kachel toestaat. Werk aan een afvoerkanaal of aan het uiterlijk van het gebouw kan bovendien voorafgaande toestemming van de copropriété vereisen.

Terug naar de inhoud

5. Wie moet onderhoud en ramonage organiseren?

Bij individuele haarden en toestellen worden onderhoud en ramonage uitgevoerd op initiatief van de bewoner, tenzij de huurovereenkomst anders bepaalt. Bij collectieve installaties ligt het initiatief bij de eigenaar, het syndicat des copropriétaires of, wanneer een overeenkomst dat bepaalt, de exploitant van het gebouw.

Leg afspraken schriftelijk vast

• welk toestel mag worden gebruikt;
• welke brandstof is toegestaan;
• wie het ramonage en toestelonderhoud bestelt;
• welke lokale frequentie geldt;
• wie het attest ontvangt en bewaart;
• dat wijzigingen niet zonder schriftelijke toestemming plaatsvinden.

Terug naar de inhoud

6. Na brand, ongeval of werkzaamheden

Na ieder ongeval, schadegeval — waaronder een schoorsteenbrand — of na werkzaamheden is het gebruik van het betrokken kanaal en de aangesloten toestellen verboden totdat zij zijn hersteld of vervangen. De opdrachtgever moet het systeem laten onderzoeken door een installateur of andere gekwalificeerde persoon, die een attest opstelt.

1. Bel bij brand of blijvende rookontwikkeling 18 of 112.
2. Breng bewoners, gasten en dieren naar buiten.
3. Gebruik toestel en kanaal niet opnieuw.
4. Meld het incident zonder uitstel bij de verzekeraar.
5. Maak foto’s en bewaar resten en documenten, tenzij verwijdering direct nodig is om personen of het gebouw te beschermen.
6. Laat het volledige kanaaltraject en de aangesloten toestellen onderzoeken.
7. Wacht op herstel of vervanging en op het schriftelijke attest voordat opnieuw wordt gestookt.

Terug naar de inhoud

7. Verzekering: geen automatische uitkomst

Artikel L113-1 van de Code des assurances bepaalt als uitgangspunt dat schade door toeval of door een fout van de verzekerde ten laste van de verzekeraar komt, behalve wanneer de polis een formele en beperkte uitsluiting bevat. Schade door een opzettelijke of bedrieglijke fout van de verzekerde is niet gedekt.

Het ontbreken van bewijs van onderhoud kan de positie van de verzekerde aanzienlijk verzwakken. Ook opmerkingen van een vakman over een defect, blokkade of gebruiksverbod kunnen zwaar wegen wanneer zij zijn genegeerd.

Bewaar daarom minimaal

• alle ramonage- en onderhoudsattesten;
• installatie-, herstel- en aankoopfacturen;
• technische documentatie van toestel en kanaal;
• foto’s van installatie en verborgen doorvoeren;
• rapporten na eerdere incidenten;
• schriftelijke waarschuwingen en hersteladviezen;
• de relevante polisvoorwaarden en wijzigingen daarvan.

Terug naar de inhoud

8. Koolmonoxide: onmiddellijk handelen

Koolmonoxide ontstaat bij onvolledige verbranding van brandstoffen zoals gas, hout, kolen, stookolie, butaan en propaan. Het gas is onzichtbaar, reukloos en niet-irriterend.

Mogelijke verschijnselen zijn onder meer:

• hoofdpijn;
• misselijkheid;
• duizeligheid;
• ongebruikelijke vermoeidheid;
• verwardheid;
• vergelijkbare klachten bij meerdere personen of dieren.

Bij verdenking of een CO-alarm

1. Open ramen en deuren.
2. Schakel verbrandingstoestellen uit wanneer dit zonder gevaar kan.
3. Laat iedereen het gebouw verlaten.
4. Bel 15, 18 of 112; voor doven en slechthorenden 114.
5. Ga niet terug naar binnen zonder toestemming van hulpdiensten.

Rookmelder en CO-melder hebben verschillende functies

Een rookmelder detecteert rook en geen koolmonoxide. Een afzonderlijke CO-melder kan als extra waarschuwing worden gebruikt, maar vervangt geen veilige installatie, ventilatie, onderhoud of ramonage. Dit dossier stelt geen algemene Franse wettelijke verplichting tot plaatsing van een CO-melder vast.

Terug naar de inhoud

9. Gîtes, chambres d’hôtes en andere verhuur

Gasten kennen de installatie meestal niet. De eigenaar of exploitant moet daarom voorkomen dat zij een onduidelijk, defect of niet aantoonbaar veilig toestel gebruiken.

Rookmelder bij seizoens- en gemeubileerde verhuur

Voor seizoenswoningen en gemeubileerde verhuur legt artikel R142-3 de verantwoordelijkheid voor installatie, onderhoud en zo nodig vervanging van de rookmelder bij de eigenaar.

Chambre d’hôtes: wettelijke capaciteitsgrens

Een chambre d’hôtes is beperkt tot maximaal vijf kamers en vijftien gelijktijdige gasten. Boven één van deze grenzen mag de benaming chambre d’hôtes niet worden gebruikt en gelden andere regels. Service-Public geeft aan dat bij overschrijding van de toegestane capaciteit de strengere ERP-regels voor onder meer brandveiligheid en toegankelijkheid moeten worden gevolgd.

Minimale beheermaatregelen

• laat toestel en kanaal vóór gebruik aantoonbaar beoordelen;
• volg de nationale én lokale ramonagefrequentie;
• bewaar attesten in het exploitatie- of woningdossier;
• controleer de rookmelder tussen verblijven door;
• geef duidelijke instructies voor brandstof en bediening;
• verbied afval, behandeld hout en andere ongeschikte brandstoffen;
• zorg dat ventilatieopeningen niet worden afgesloten;
• plaats noodnummers zichtbaar in de accommodatie;
• controleer of de verzekeringspolis de feitelijke verhuuractiviteit dekt;
• sluit een twijfelachtig toestel af voor gebruik door gasten.

Terug naar de inhoud

10. Aankoop of heringebruikname van een woning

Behandel een bestaand rookkanaal niet als gebruiksklaar alleen omdat het zichtbaar aanwezig is of recent is geveegd. Het ramonageattest bevestigt niet de volledige technische geschiktheid van de installatie.

Laat vóór gebruik ten minste beoordelen

• welk toestel en welke brandstof bij het kanaal horen;
• of het kanaal over de volledige lengte toegankelijk en vrij is;
• of er scheuren, corrosie, teer, vocht of losse verbindingen zijn;
• of de doorsnede en opbouw passen bij het toestel;
• of ongebruikte aansluitingen veilig zijn afgesloten;
• of vloer-, wand- en dakdoorvoeren veilig zijn uitgevoerd;
• of brandbare constructiedelen voldoende zijn beschermd;
• of ventilatie en toevoer van verbrandingslucht toereikend zijn;
• of er aanwijzingen zijn voor een eerdere schoorsteenbrand;
• of na eerdere schade het wettelijk vereiste onderzoek is uitgevoerd;
• of urbanisme- of copropriététoestemming nodig is.

Terug naar de inhoud

11. Wanneer onmiddellijk stoppen met stoken?

Stop het gebruik en laat de installatie onderzoeken bij:

• rook, roet of verbrandingslucht in de kamer;
• terugslag bij het openen van het toestel;
• een CO-alarm of onverklaarde klachten bij bewoners;
• een hard loeiend of sterk afwijkend geluid in het kanaal;
• vonken of vlammen uit de schoorsteen;
• roodgloeiende of vervormde aansluitdelen;
• een sterke teer-, rook- of brandlucht;
• scheuren, losgeraakte delen of lekkend condensaat;
• een vermoedelijke verstopping of vogelnest;
• een schriftelijk voorbehoud of gebruiksverbod van een vakman.

Terug naar de inhoud

12. Praktische checklist

Vóór het stookseizoen

• controleer het actuele lokale voorschrift;
• laat het vereiste ramonage uitvoeren;
• laat het toestel onderhouden wanneer dat verplicht of nodig is;
• controleer luchttoevoer en ventilatieopeningen;
• test de rookmelder en eventuele CO-melder;
• controleer brandstof, opslag en gebruiksinstructies;
• bewaar attesten digitaal én op papier;
• controleer relevante polisvoorwaarden.

Tijdens gebruik

• let op wijzigingen in trek, geur, rook en geluid;
• sluit ventilatieopeningen niet af;
• gebruik alleen de voorgeschreven brandstof;
• verbrand geen afval of behandeld hout;
• houd brandbare voorwerpen uit de gevarenzone;
• bewaar hete as in een geschikte onbrandbare houder;
• laat gasten alleen stoken na duidelijke instructie.

Na een incident of werkzaamheden

• staak ieder gebruik;
• waarschuw hulpdiensten wanneer gevaar bestaat;
• meld het incident bij de verzekeraar;
• documenteer de toestand;
• laat toestel en kanaal onderzoeken;
• laat noodzakelijke reparatie of vervanging uitvoeren;
• wacht op het vereiste attest vóór hergebruik.

Terug naar de inhoud

Conclusie

Een ramonageattest is noodzakelijk bewijs van een uitgevoerde handeling, maar geen algemene goedkeuring van de volledige installatie. Veilige ingebruikname vraagt afzonderlijk aandacht voor:

Bij twijfel moet het toestel buiten gebruik blijven totdat een gekwalificeerde vakman de concrete installatie heeft onderzocht. Dat geldt des te sterker voor tweede woningen, oude huizen en accommodaties waarin huurders of gasten verblijven.