Bestuur, politiek

Het lokale bestuur in Frankrijk kent drie bestuurslagen: de gemeente, het departement en de regio.

Aantallen in de drie bestuurslagen van Frankrijk: 37.000 gemeenten, 100 departementen waaronder 4 overzeese departementen en 26 regio’s waarvan 22 in het moederland.

De namen van de 26 "oude" regio’s (moederland)

Vanaf 1 januari 2016

Op 25 november 2014 heeft de Nationale Vergadering bij tweede lezing de nieuwe kaart van Frankrijk met 13 regio’s aangenomen. Deze herindeling omvat bijvoorbeeld de fusie van de regio’s Poitou-Charentes, Limousin en Aquitaine, en de regio’s Nord-Pas-de-Calais en Picardie. Door deze herindeling telt Frankrijk nu 13 regio’s in plaats van 22.

Deze nieuwe kaart houdt rekening met de fusie van de volgende regio’s:

- Alsace, Champagne-Ardenne en Lorraine,
- Aquitaine, Limousin en Poitou-Charentes,
- Auvergne en Rhône-Alpes,
- Bourgogne en Franche Comté,
- Languedoc-Roussillon en Midi-Pyrénées,
- Nord-Pas-de-Calais en Picardie,
- Basse-Normandie en Haute-Normandie,

6 regio’s blijven onveranderd:

- Bretagne,
- Corsica,
- Centre,
- Île-de-France,
- Pays de la Loire,
- Provence-Alpes-Côte d’Azur.

De departementen op kaart (moederland)

__________________

De departementen (namen en nummers)

01 Ain 32 Gers 64 Pyrénées-Atlantiques
02 Aisne 33 Gironde 65 Hautes-Pyrénées
03 Allier 34 Hérault 66 Pyrénées-Orientales
04 Alpes-de-Haute-Provence 35 Ille-et-Vilaine 67 Bas-Rhin
05 Hautes-Alpes 36 Indre 68 Haut-Rhin
06 Alpes-Maritimes 37 Indre-et-Loire 69 Rhône
07 Ardèche 38 Isère 70 Haute-Saône
08 Ardennes 39 Jura 71 Saône-et-Loire
09 Ariège 40 Landes 72 Sarthe
10 Aube 41 Loir-et-Cher 73 Savoie
11 Aude 42 Loire 74 Haute-Savoie
12 Aveyron 43 Haute-Loire 75 Paris
13 Bouches-du-Rhône 44 Loire Atlantique 76 Seine-Maritime
14 Calvados 45 Loiret 77 Seine-et-Marne
15 Cantal 46 Lot 78 Yvelines
16 Charente 47 Lot-et-Garonne 79 Deux-Sèvres
17 Charente-Maritime 48 Lozère 80 Somme
18 Cher 49 Maine-et-Loire 81 Tarn
19 Corrèze 50 Manche 82 Tarn-et-Garonne
2A Corse-du-Sud 51 Marne 83 Var
2B Haute-Corse 52 Haute-Marne 84 Vaucluse
21 Côte-d’Or 53 Mayenne 85 Vendée
22 Côtes-d’Armor 54 Meurthe-et-Moselle 86 Vienne
23 Creuse 55 Meuse 87 Haute-Vienne
24 Dordogne 56 Morbihan 88 Vosges
25 Doubs 57 Moselle 89 Yonne
26 Drôme 58 Nièvre 90 Territoire de Belfort
27 Eure 59 Nord 91 Essonne
28 Eure-et-Loir 60 Oise 92 Hauts-de-Seine
29 Finistère 61 Orne 93 Seine-Saint-Denis
30 Gard 62 Pas-de-Calais 94 Val-de-Marne
31 Haute-Garonne 63 Puy-de-Dôme 95 Val-d’Oise

De departementale hoofdsteden

De namen van de dertien nieuwe regio's, in 2016 officieel goedgekeurd.

Hoe het land ook zijn best doet om wat meer te decentraliseren, er ‘heerst’ een president – op dit moment de socialist François Hollande, in mei 2012 met een zeer krappe  meerderheid gekozen voor vijf jaar. Hij won nipt de verkiezingen van de rechtse, wat populistische Nicolas Sarkozy. Premier is de brave Jean-Marc Ayrault, vertrouwensman van Hollande.

La République française wordt bestuurd door een president en de regering. Het volk is vertegenwoordigd in wat in Den Haag de Tweede Kamer heet, de Assemblée Nationale – 577 députés – en de Eerste Kamer, de Sénat – 348 sénateurs. Dit ook in Frankrijk wat bedaagde college, ook wel Haute Assemblée genoemd, wenst zichzelf wat te moderniseren. Zo is besloten de verkiesbare leeftijd te verlagen van 35 naar 30 jaar. Ook is de zittingsperiode per senator geleidelijk teruggegaan van negen naar zes jaar. De senaat wordt indirect en om de drie jaar voor de helft gekozen door de Franse burgemeesters, raadsleden en leden van de regionale raad. De talrijke burgemeesters bestieren meestal een klein dorp, waar ze ook de belangen van de gesubsidieerde boeren en de ‘Brussel’ negerende jagers en vissers dienen te behartigen. ‘Europa’ en overige vreemde zaken liggen niet echt in de belangstellingssfeer van deze senatoren, dus echt opschieten doet de modernisering nog niet op dit punt.

De invloed van de staat is zeer belangrijk, hoewel de almacht door de privatiserings- en decentraliseringshausse afneemt. Toch is nog één op de vijf werkenden ambtenaar, er zijn er 5,2 miljoen in Frankrijk. Vooral de gezondheidszorg, het onderwijs, de energievoorziening en gedeeltelijk ook de telecommunicatie en het openbaar vervoer zijn nog staatsaangelegenheden. De Fransen vinden het zo langzamerhand ook wat aan de hoge kant en willen het aantal fonctionnaires wat verminderen.

Het parlement heeft in de Vijfde Republiek, in 1959 uitgeroepen door de fameuze generaal Charles de Gaulle, niet zoveel te zeggen. Veel macht ligt bij de president, maar de staat en zijn verrichtingen worden, naast het parlement, ook gecontroleerd door de Constitutionele Raad, de Raad van State en de Rekenkamer. En uiteraard door de Franse pers, die zeer gebrand is op het ontdekken van schandalen en schandaaltjes van publieke figuren. Voor Nederlanders in Frankrijk is het vrij bijzonder te kunnen constateren dat aan het licht tredende misstappen – meestal misstapjes – van Franse ambtsdragers nauwelijks nog politieke consequenties hebben. De mensen à la campagne volstaan met een licht schouderophalen en vinden het soms wel amusant, die avonturen van de gekozenen, de élus.


Uit de weblogs

Moet ik weg?

Van de week onze burgemeester na tijden weer eens een hand gegeven. Per ongeluk, want ik mag die man niet sinds mijn Tunesische vriendin me verteld heeft hoe ze door het gemeentebestuur behandeld is. Ze verdient haar brood als schoonmaakster, ook van het gemeentehuis. En ze is -weet ik uit ervaring- nooit te beroerd iets extra’s te doen, langer te blijven, zonder er een cent meer voor te vragen. Maar voor de burgemeester en zijn assistente was het nooit genoeg. Bovendien laat je iemand ook niet in de vrieskou, terwijl het sneeuwt, op een laddertje de ramen van het hele gemeentehuis lappen. Illegaal, want een serieus arbeidscontract kreeg ze niet. En toen ze arbeidsongeschikt werd kon ze ophoepelen. Wat nou uitkering?
Die burgemeester dus, stond ineens naast het tafeltje waaraan ik met de restaurantcriticus Raoul Duchemin van het tijdschrift Côte & Provence zat te lunchen. Zakelijk vanzelfsprekend. We bespraken de prijs/kwaliteitsverhouding van dit inmiddels ook door Michelin ontdekte dorpsrestaurantje en waren net bij de conclusie dat de Bandenman er niet zoveel verstand van had, toen de burgemeester opdook.
Hij had een tafeltje verderop nogal besmuikt zitten smoezen met een aannemer en onze vriend de elektricien, die af en toe verontschuldigend onze kant op keek. Je hoorde hem denken: werk, ik moet wel.
Hém geef ik wel een hand, en twee zoenen (aan drie doen we hier niet). Híj was er toen we lang geleden in dit gehucht arriveerden en heg noch steg wisten. Zo´n huis in een nieuw land, als immigrant ben je bevoorrecht als je gewoon in het café de beste adviseurs tegenkomt. Die mazzel heb ik gehad. Als er nu wat elektrisch in mijn huis moet, bel ik zijn zoon. Een langharige Rolling Stone met verstand van zijn vak. Mijn man en hij delen hun liefde voor pastis.
De burgemeester was duidelijk een flesje verder toen hij half over tafel hangend een moppige hand offreerde en zich voorstelde. Ik was te verbouwereerd om niet in een Pavlov-reflex te reageren. Die man ként mij. Al járen. Maakt -uitsluitend in zijn ogen- charmante grapjes over mijn voornaam; hij heet helaas ook zo. Tot ik hem begon te negeren.
Was dat het? Of wilde hij zieltjes winnen voor de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar? Tja. Niet zo heel veel verderop in dit departement heeft het Front National net een tussentijdse verkiezing gewonnen. ‘Onze’ burgemeester is van de UMP, laten we maar zeggen van Sarkozy. En hoewel hij niet deugt, is een ruk naar ultra-rechts ook hier zó gemaakt.

Lees verder op de weblog van Kijk, Zuid-Frankrijk!


Tussen de gemeente en de centrale overheid zitten in Frankrijk meer bestuurslagen dan in Nederland: regio’s, departementen, communautés en agglomeraties, arrondissementen, kantons, kiesdistricten (circonscriptions) en sinds enige tijd ook pays. De laatste zijn gebieden binnen de departementen die op een nog meer gedecentraliseerde manier willen zorgen voor de ontwikkeling van industrie, landbouw, onderwijs, gezondheidszorg en recreatie binnen hun territorium. Deze pays zijn mede op aandrang van ‘Brussel’ in het leven geroepen, maar leiden een nog vrijwel onzichtbaar bestaan en zijn hier en daar al weer opgeheven.

Frankrijk zelf, France métropolitain, ook wel l’Hexagone genoemd (naar de zeshoekige geografische vorm), is bestuurlijk verdeeld in 22 regio’s (26 inclusief de overzeese gebiedsdelen) en 96 (100) departementen. Er zijn vier overzeese regio’s/departementen (DOM – département d’outre mer) en andere gebiedsdelen (TOM – territoire d’outre mer), ver verwijderd van het Europese Frankrijk. Het Franse tv-journaal gaat er wel eens heen met een camera om lokale verkiezingen te filmen, en oud-president Chirac ging af en toe langs om de bevolking van Nieuw-Caledonië dank te zeggen voor haar bereidheid destijds de atoomproeven te dulden.

Departementen zijn na de Franse revolutie gesticht omdat de oude provinces te veel werden verbonden met het vorige bewind. De huidige namen verwijzen niet meer naar het verleden, maar alleen nog geografisch naar de rivieren die door de administratieve gebieden stromen. Een departement wordt bestuurd door een gekozen Conseil général. Binnen de regio’s wordt in deze raad gesproken over de economische en toeristische ontwikkeling van de streek en het onderhoud en beheer van de nationale wegen, het regionale treinverkeer alsmede het beheer van de collèges en het beroepsonderwijs. De regio’s en departementen beginnen de afgelopen jaren concreet iets te merken van de decentralisatieplannen die na bijna 25 jaar van onderhandelen tot uitvoering gaan komen. Parijs wil taken afstoten naar de regio’s en de departementen; de laatste bestuurslagen beschouwen veel van de regeringsplannen echter als verkapte bezuinigingsmaatregelen. De nieuwe taken voor de lagere overheden hebben tot gevolg gehad dat de plaatselijke belastingen sterk omhoog zijn gegaan. De regio’s hebben inmiddels bij het opstellen van hun begrotingen rekening gehouden met forse belastingverhogingen, die uiteenlopen van 10 tot 50%. Het departement regelt de dagelijkse zaken, maar laat meer over aan het gemeentehuis. De departementen zijn verdeeld in circonscriptions (kiesdistricten die elk een député leveren), in arrondissementen (325), met aan het hoofd een sous-préfet; deze arrondissementen zijn verdeeld in kantons (3714), en deze ten slotte in de ruim 36.000 gemeenten.


Uit de weblogs

De Tour op Corsica: hoe link is dat?

Beetje linkse soep om het vandaag de dag toe te geven, maar ik ben nog steeds wielerfan. Al dat gedoe over doping, het zal best. Ik zie wielrenners nog steeds als ‘slaven van de weg’, gebonden aan arbeidsvoorwaarden van ver voor het vakbondssocialisme, die onder vaak erbarmelijke en levensgevaarlijke omstandigheden hun werk moeten doen. Met name vanwege dat laatste ben ik niet echt gerust op de eerste drie etappes van de komende Tour. Die worden op Corsica verreden. Voor het eerst in de honderdjarige geschiedenis dat het spektakel het Île de Beauté met een visite vereert. Alle andere departementen (afgezien van de écht overzeese) hebben de Tour al een keer mogen verwelkomen. Het lijkt me niet meer dan terecht dat Corsica nu eindelijk een keertje aan de beurt is. Maar ja, Corsica. Je weet het nooit. Het Eiland van de Schoonheid is óók berucht om zijn criminele en politieke geweld: dit jaar tot nu toe alweer 11 moorden plus een paar mislukte aanslagen. In heel 2012 bleef de teller op 19 steken. In de crime-scene gaat het om de macht in de drugshandel waarbij de Italiaanse maffia-organisaties Cosa Nostra van het nabijgelegen Sicilië, de Ndrangheta uit Calabrië en de Camorra uit Napels een hoofdrol spelen. Ze opereren vaak vanuit hun ´hoofdkwartieren´ in Marseille (vorig jaar 24 moorden). Daarnaast heb je in dit milieu de Corsicaanse families Costa en Mattei die elkaar onderling al jaren naar het leven staan. Ook politiek gesproken bestaat er op Corisca heel weinig belangstelling voor een soort poldermodel. Sinds 1976 heb je er het FLNC (Fronte di Liberazione Naziunale Corsu) dat naar onafhankelijkheid van het eiland streeft. Geen goed plan volgens de Franse regering en uit enquêtes zou blijken dat een meerderheid van de 300.000 Corsicanen er ook niet veel in ziet. Die mensen zouden eerst weleens willen weten hoeveel een ´bevrijd´ Corsica nog aan subsidies uit Parijs en Brussel overhoudt.

Lees verder op de weblog van Kijk, Zuid-Frankrijk!


Enkele van de staatstaken die worden afgestoten in de komende jaren: economische steun aan het bedrijfsleven, het beheer van de werkloosheidsfondsen, jeugdzorg, betaling van technisch personeel bij het onderwijs, het beheer van cultuurmonumenten en van lokale rijkswegen (routes nationales.) De departementen moeten nu 20.000 kilometer weg onderhouden naast de al bestaande 360.000 kilometer routes départementales. Alleen de belangrijke nationale en Europese wegverbindingen blijven een zorg voor de staat.

Vertegenwoordiger van de staat in het binnenland is de préfet de région; dat is dezelfde prefect die zetelt in het departement waarvan de hoofdstad (chef-lieu) ook de hoofdstad van de regio is. In de overige departementen binnen een regio zetelt de préfet du département en die vertegenwoordigt namens de ministers de staat binnen zijn territorium. Deze prefect treedt verder onder meer op bij de gemeentegrenzen overschrijdende politiezaken. Er is één préfet de police en wel in Parijs. Monsieur le préfet, een soort commissaris van de koningin regelt met  zijn préfecture of sous-préfecture niet meer alle zaken die door de centrale overheid zijn verordonneerd zoals de afgifte van rijbewijzen en identiteitspapieren, wel is hij belast met het beleid ten aanzien van buitenlanders en voor de openbare orde.

Aan de kentekenplaten van de auto’s is te zien waar de berijder vandaan komt. De laatste twee cijfers geven het nummer van het departement aan. Het gaat alfabetisch: 01 is bijvoorbeeld het departement Ain, nummer 24 is de Dordogne, nummer 75 het centrum van Parijs en nummer 81 het departement Tarn. De regio Midi-Pyrénées bestaat bijvoorbeeld uit 8 departementen. Er zijn nu nieuwe plaques d’immatriculation, die niet meer aan een departement zijn verbonden maar bij de auto en motorfiets blijven. Wel blijven ze uit nostalgische overwegingen nog voorzien van het nummer van het departement en het logo van de regio.
De eerste twee cijfers van de postcodes zijn die van het nummer van het departement.

01 - Ain
02 - Aisne
03 - Allier
04 - Alpes de Haute Provence
05 - Hautes Alpes
06 - Alpes Maritimes
07 - Ardèche
08 - Ardennes
09 - Ariège
10 - Aube
11 - Aude
12 - Aveyron
13 - Bouches du Rhône
14 - Calvados
15 - Cantal
16 - Charente
17 - Charente Maritime
18 - Cher
19 - Corrèze
2A 2B - Corse (du Nord et du Sud)
21 - Côte d'Or
22 - Côtes d'Armor
23 - Creuse
24 - Dordogne
25 - Doubs
26 - Drôme
27 - Eure
28 - Eure et Loir
29 - Finistère
30 - Gard
31 - Haute Garonne
32 - Gers
33 - Gironde
34 - Héraut
35 - Ille et Vilaine
36 - Indre
37 - Indre et Loire
38 - Isère
39 - Jura
40 - Landes
41 - Loir et Cher
42 - Loire
43 - Haute Loire
44 - Loire Atlantique
45 - Loiret
46 - Lot
47 - Lot et Garonne
48 - Lozère
49 - Maine et Loire
50 - Manche
51 - Marne
52 - Haute Marne
53 - Mayenne
54 - Meurthe et Moselle
55 - Meuse
56 - Morbihan
57 - Moselle
58 - Nièvre
59 - Nord
60 - Oise
61 - Orne
62 - Pas de Calais
63 - Puy de Dôme
64 - Pyrénées Atlantiques
65 - Hautes Pyrénées
66 - Pyrénées Orientales
67 - Bas Rhin
68 - Haut Rhin
69 - Rhône
70 - Haute Saône
71 - Saône et Loire
72 - Sarthe
73 - Savoie
74 - Haute Savoie
75 - Paris
76 - Seine Maritime
77 - Seine et Marne
78 - Yvelines
79 - Deux Sèvres
80 - Somme
81 - Tarn
82 - Tarn et Garonne
83 - Var
84 - Vaucluse
85 - Vendée
86 - Vienne
87 - Haute Vienne
88 - Vosges
89 - Yonne
90 - Territoire de Belfort
91 - Essonne
92 - Hauts de Seine
93 - Seine Saint Denis
94 - Val de Marne
95 - Val d'Oise
DOM: 971 - Guadeloupe 972 - Martinique 973 - Guyane 974 - Réunion 976 - Mayotte (departement)
TOM: Nouvelle-Calédonie (Nieuw Caledonië), Polynésie (Polynesië) en Française Walli

De médiateurs, de Franse ombudslieden

Wie bij onoplosbare geschillen met overheden nog verder zijn recht wil halen, kan terecht bij de nationale ombudsman. Diens hulp kan alleen worden ingeroepen via inschakeling van een kamerlid of een senator.

Médiateur de la République

7 rue Saint-Florentin
75008 Paris

Gedelegeerden van de ombudsman zijn over 338 standplaatsen verspreid: precturen, sous-préfectures, gemeentehuis of de MJD's, de Maisons de justice et du droit. De lijst is te raadplegen via deze website.

De banken hebben meestal zelf een eigen ombudsman. Daarnaast beschikt de Fédération bancaire française over een eigen ombudsman:
M. le Médiateur
BP 151
75422 Paris Cedex 09

De verzekeraars kennen ook een eigen médiateur, maar men kan zich ook wenden tot

Médiation assurance
1 rue Jules-Lefebvre
75431 Paris Cedex 09 - francis.frizon@mediation.assurance.org
of
Fédération française des sociétés d'assurance FFSA

BP 290
75425 Paris Cedex 09
of
Le Médiateur du Gema (Groupement des entreprises mutuelles d'assurances)

9 rue de Saint-Pétersbourg
75008 Paris - mediation@gema.fr

De providers (telefoon, internet) kennen de Médiateur des communications électroniques:

M. le Président de l'Association Médiation Communications électroniques

BP 999
75829 Paris Cedex 17

De energiebedrijven hebben hun nationale ombudsman, de Médiateur National de l'Energie

Libre Réponse no. 59252
75443 Paris Cedex 09

Ouders, middelbare scholieren, studenten en onderwijzend personeel kunnen te rade gaan bij de ombudsvrouw voor het onderwijs, de Médiatrice de l'Education nationale

Ministère de l'Education
61-65 rue Dutot
75732 Paris Cedex 15

Als de klachten bij La Poste lokaal niet binnen twee maanden zijn opgelost via de Service consommateurs (99999 La Poste), kan men zich wenden tot de

Médiateur du groupe La Poste

44 boulevard de Vaugirard
CP F 407
75757 Paris Cedex 15 - Ook bestaat de mogelijkheid de Arcep in te schakelen,
7 square Max-Hymans
75730 Paris Cedex

Bemiddelaar in juridische kwesties is de conciliateur de justice, meestal optredend in huurkwesties, burenruzies en problemen met leveranciers. Hij 'zit' meestal in de gemeentehuizen, de maisons de justice et du droit of bij de rechtbank (tribunal d'instance).

Onoplosbare problemen met het water (geschillen tussen waterbedrijven en consumenten) kunnen worden voorgelegd aan de

Médiateur de l'Eau
BP 40463
75366 Paris Cedex 08

Bij kwesties met de spoorwegen (schadevergoeding door treinvertraging e.d., boetes) die niet opgelost zijn, kan binnen twee maanden een beroep worden gedaan op de Médiateur de la SNCF

45 rue de Londres
75366 Paris Cedex 08

En voor wie het handig vindt: alle Franse wetboeken handig gegroepeerd en oproepbaar.


Europees klachtennetwerk voor als het even niet lukt

De Franse regelgeving is complex en uitbundig. Als daar ook nog richtlijnen en directieven uit Brussel bij komen, raken vooral de overheidsbeambten in de provincies soms het spoor bijster. Het duurt  maanden tot een jaar, voordat alle wijzigingen tot in de kleinste plaatsen zijn doorgedrongen. Voor Nederlanders in Frankrijk is het niet zelden  lastig om een Nederlandse auto 'in te voeren' in Frankrijk. De ene prefectuur reageert weer anders dan de andere. Zo zijn de zgn. homologatieverklaringen bij het overschrijven van auto's al geruime tijd niet meer nodig, maar nog tal van prefecturen zijn daarvan niet op de hoogte en blijven vasthouden aan verouderde en afgeschafte regels. Sinds enkele jaren bestaat er de Europese dienstverlening Solvit, waar particulieren en bedrijven terecht kunnen als ambtenaren de regels van de interne markt niet correct toepassen. Deze Solvit-centra zijn overheidsinstellingen en proberen problemen zoals hierboven geschetst binnen een redelijke termijn op te lossen. In theorie zou dat in tien weken moeten zijn gebeurd. De diensten van Solvit zijn gratis. In principe behandelt Solvit alle grensoverschrijdende problemen die tussen een bedrijf of burger en een nationale overheidsinstantie anderzijds door een mogelijk verkeerde toepassing van het EU-recht ontstaan.

Tot dusver heeft Solvit vooral klachten behandeld op de volgende gebieden:

* Erkenning van diploma's
* Toegang tot onderwijs
* Verblijfsvergunningen
* Stemrecht
* Sociale zekerheid
* Arbeidsrechten
* Rijbewijzen
* Inschrijving van voertuigen
* Grenscontroles
* Markttoegang voor producten
* Markttoegang voor diensten
* Vestiging als zelfstandige
* Overheidsopdrachten
* Belastingen
* Vrij verkeer van kapitaal of betalingen

Het Nederlandse Solvit-centrum:
Claudine Driesser
Ministerie van Economische Zaken
Bezuidenhoutseweg 30
Postbus 20101
NL - 2500 EC Den Haag - Tel. 0031 (0)703797748, solvit@minez.nl.
Een formulier om klachten door te geven is hier te downloaden.

Het Franse Solvit-centrum:
Matthieu Laurent
Secrétariat Général
des Affaires européennes
2, Boulevard Diderot
F - 75572 Cedex 12 Paris - Tel. 0033 (0)144871297, solvit@sgae.gouv.fr.
Klachtenformulier


 Kiezen en gekozen worden

De gemeenteraadsverkiezingen in Frankrijk zijn in maart 2008 gehouden. In Frankrijk wonende Nederlanders konden stemmen voor deze verkiezingen als zij zich op tijd hadden laten inschrijven in het kiezersregister.

Nederlanders van 18 jaar en ouder die vast in Frankrijk wonen (en niet het kiesrecht hebben verloren) hebben hun actief (stemmen) en passief (gekozen worden) kiesrecht voor de verkiezingen van het Europees Parlement niet verloren. Buitenlandse inwoners van Frankrijk van 23 jaar en ouder kunnen zich ook verkiesbaar stellen. Op de website Informatie over Frankrijk voor Nederlandse burgers heeft de Europese Commissie de zaken rond het Europese kiesrecht in den vreemde op een rijtje gezet:
Belangstellenden moeten een verzoek indienen om opgenomen te worden op de aanvullende kiezerslijst van hun gemeente. Dit verzoek moet uiterlijk op de laatste werkdag van december worden ingediend voor definitieve inschrijving op 1 maart van het daaropvolgende jaar. De EU-burger moet voldoen aan de vereisten die gelden voor Franse onderdanen, en bovendien bij zijn verzoek om inschrijving op de aanvullende kiezerslijst een schriftelijke verklaring indienen. Hierin moet hij of zij vermelden:

nationaliteit en adres in Frankrijk;
• in voorkomend geval de plaats in de lidstaat van herkomst waar hij of zij het laatst als kiezer was   ingeschreven;
• dat het actief kiesrecht niet verloren is in de lidstaat van herkomst;
• dat het actief kiesrecht alleen in Frankrijk zal worden uitgeoefenend.


Uitleg over het kiessysteem in Frankrijk

De president van Frankrijk, François Hollande, was nog maar net geïnstalleerd of het volgende politieke schouwspel diende zich al weer aan: de Franse 'Tweede Kamer'-verkiezingen: les élections législatives (of wel les législatives). De term 'législatives' heeft betrekking op le pouvoir législatif, de wetgevende macht, die zoals in elke parlementaire democratie bij het parlement (le Parlement) berust. Het Franse parlement bestaat uit l’Assemblée nationale (te vergelijken met onze Tweede Kamer) en le Sénat (onze Eerste Kamer).

De Franse 'Tweede-Kamerleden' worden députés (afgevaardigden, gedeputeerden) genoemd. Ze worden voor een periode van vijf jaar gekozen (de zogenaamde législature) en zijn herkiesbaar. Sinds de invoering van het quinquennat voor de ambtstermijn van de president lopen beide zittingstermijnen dus ongeveer gelijk, hetgeen de kans op een cohabitation aanzienlijk verkleint.

Elke député is afkomstig uit een kiesdistrict, une circonscription. Daarvan zijn er dus net zoveel als er zetels in de Assemblée nationale zijn, namelijk 577. Van dit aantal zijn er 570 gereserveerd voor la France métropolitaine (het Europese Frankrijk zeg maar) en 7 voor de overzeese gebiedsdelen (DOM/TOM) zoals la Réunion of Martinique en Fransen in het buitenland. Binnen de grenzen van een departement bevinden zich meerdere kiesdistricten.

De verkiezing van de kamerleden verloopt volgens het systeem van suffrage universel direct, au scrutin majoritaire uninominal à deux tours. Dit klinkt zeer ingewikkeld, en dat is het ook. Hieronder een toelichting van elke term.

Suffrage: verkiezingen
Universel: Algemeen, dat wil zeggen voor de hele bevolking; met dien verstande dat men natuurlijk kiesgerechtigd moet zijn (onder meer de leeftijd van 18 jaar moet hebben bereikt en van Franse nationaliteit zijn) en dat men moet zijn ingeschreven op de zogenaamde listes électorales.
Direct: De bevolking kiest zelf direct zijn gedeputeerden, anders dan bijvoorbeeld de leden van de Sénat, die indirect door de bevolking worden gekozen, namelijk door volksvertegenwoordigers op elk administratief niveau zoals gemeenteraadsleden, gedeputeerden, conseillers régionaux* en généraux*, die op hun beurt wel direct door de bevolking gekozen zijn.
Scrutin: Het feitelijke 'stem uitbrengen'.
Uninominal : De kiezers kiezen voor één kandidaat en per district kan er ook maar één kandidaat worden afgevaardigd naar Parijs. Anders dan in Nederland met zijn evenredige vertegenwoordiging kies je in Frankrijk voor een persoon, niet voor een lijst (partij).
Majoritaire betekent meerderheid. Maar het is een meerderheid verkregen in twee rondes, à deux tours. Dat betekent dat als in de eerste ronde er niet één kandidaat is die de absolute meerderheid heeft verkregen, er een tweede ronde nodig is.

Iedere ingeschreven kiesgerechtigde mag dus stemmen op één van de kandidaten uit zijn eigen kiesdistrict. Uiteraard zijn er kandidaten van elke politieke kleur. En uiteraard verschilt de overwegende politieke kleur per district. Een kandidaat is na slechts één ronde gekozen, indien hij de absolute meerderheid van de uitgebrachte stemmen in het district krijgt, wat tegelijkertijd een stemmenaantal moet zijn van minstens 25% van de ingeschreven kiesgerechtigden in het betreffende district. In de andere gevallen volgt een tweede ronde voor die kandidaten die minstens 12,5% van de uitgebrachte stemmen hebben behaald. Uiteindelijk heeft de kandidaat gewonnen die de relatieve meerderheid van de uitgebrachte stemmen heeft behaald. Als na de eerste ronde maar één of geen kandidaat 12,5% van de stemmen heeft behaald, dan gaat de tweede ronde tussen die twee kandidaten die in de eerste ronde de meeste stemmen hebben behaald.

Assemblée nationale: Te vergelijken met de Tweede Kamer in Nederland.
Canton: Administratieve onderverdeling van een departement, die al sinds de Franse revolutie bestaat. Het zijn er momenteel 4.035 (inclusief de DOM TOM). Het canton fungeert als kiesdistrict voor de verkiezing van de Conseil général de volksvertegenwoordiging op het niveau van het departement. Ieder canton kiest een eigen vertegenwoordiger.
Circonscription: Kiesdistrict, ieder departement bestaat uit meerdere kiesdistricten, waarbinnen de ingeschreven kiesgerechtigden hun afgevaardigde kiezen.
Cohabitation: De situatie dat de politieke kleur van de president en die van de meerderheid in de Assemblée nationale (en daardoor die van de premier ministre) verschillend is.
Conseil général: Het bestuur van het departement. Door middel van directe verkiezingen kiezen in ieder canton de inwoners één conseiller général voor zes jaar. Iedere drie jaar wordt de Conseil général voor de helft vervangen.
Conseil régional: Het bestuur van de région (daarvan zijn er 26). De conseillers régionauxrégion gekozen voor een periode van zes jaar.
DOM TOM : De overzeese gebiedsdelen van Frankrijk. De Départements d’outre mer (DOM)Territoires d’outre mer (TOM) zijn onder meer Frans Polynesië.
Législature: periode waarvoor de Assemblée nationale wordt gekozen, namelijk vijf jaar.
Quinquennat: Sinds het referendum van 2000 wordt de Franse president gekozen voor een ambtstermijn van vijf jaar, met de mogelijkheid van een tweede (en volgende) termijn. Daarvoor was de ambtstermijn zeven jaar, le septennat.
Sénat: Te vergelijken met de Eerste Kamer in Nederland, ook wel Haute Assemblée genoemd. De 321 senatoren worden gekozen voor negen jaar, waarbij iedere drie jaar een derde wordt vervangen. Zij worden indirect gekozen.

© Marion Everink
Juriste, beëdigd vertaalster Frans, woonachtig in Frankrijk
Auteur van 'Meer sjans met Frans' en 'Da's nou Frans!' (uitgeverij Scriptum)