Erfrecht, huwelijk, Pacs


Banner Bosscher2www.bosscher-advies.nl


Het Franse erfrecht in de praktijk

Het blijft voor Nederlanders die in Frankrijk gaan wonen een lastige zaak om een goede regeling te maken voor de situatie waarin het Franse bezit onderdeel wordt van een nalatenschap. Dat geldt ook voor Nederlanders die in Frankrijk een vakantiehuis bezitten. In deze rubriek worden de grote lijnen van het Nederlandse en het Franse erfrechtsysteem uit de doeken gedaan.

Als bij het overlijden van een persoon in Frankrijk niets blijkt te zijn vastgelegd omtrent de verdeling van de nalatenschap, zal deze overgaan naar de erfgenamen volgens de regels van het Burgerlijk Wetboek, de Code civil. De erfgenamen zijn verdeeld in vier groepen, de ordres en deze zijn onderverdeeld in vijf graden (degrés):

 

De eersten die erven zijn de kinderen (1er ordre, 1er degré); als die er niet zijn volgen de kleinkinderen. Als er geen erfgenamen zijn van de eerste orde, erven de ouders (2e ordre, 1er degré) en zo verder. Sinds 1 januari 2007 zegt de wet dat de kinderen en de overblijvende partner recht hebben op een deel van de nalatenschap, réserve genoemd. Als er één kind is, is die réserve de helft van de nalatenschap, bij twee kinderen 2/3 en bij drie kinderen 3/4. Kinderen worden in dit verband omschreven als héritiers réservataires. Kinderen zijn voor wat betreft het erfrecht gelijk aan elkaar en ze delen de erfenis gelijkelijk van hun vader of moeder. Het maakt hierbij niet uit of de kinderen in of buiten het huwelijk zijn geboren.

Voorbeeld:
François is overleden en laat drie kinderen achter: Paul, Mathieu en Virginie. De nalatenschap bestaat uit een huis (€ 150.000), een studio (€ 50.000), een bankrekening (€ 10.000) en schulden (€ 15.000). Enkele jaren geleden heeft hij aan Paul een studio van € 40.000 gegeven en aan Virginie € 15.000 aan geld. Het actief van de nalatenschap is dan (€ 150.000+€ 50.000+€ 10.000+€ 40.000+€ 15.000) - € 15.000 aan schulden. De 
réserve is 3/4, dus € 187.500. Elk kind ontvangt altijd € 62.500, voor Paul met € 40.000 verminderd en voor Virginie minus € 15.000.
Voorbeeld:
Thérèse is in 2010 overleden en laat achter haar zoon Patrick (
1er ordre), haar ouders (2e ordre) en haar oom (4e ordre). De nalatenschap van Thérèse is gewaardeerd op € 150.000. Deze zal in zijn geheel worden toegewezen aan Patrick. De andere familieleden erven niets.
Ouders die bemiddeld zijn en een erfenis ontvangen, hebben de mogelijkheid om af te zien van de nalatenschap en deze door te schuiven naar hun kinderen.
Voorbeeld:
Antoine is overleden en had drie kinderen, Claudie, Cécil en Marc, die zelf ook drie kinderen heeft. Marc ziet af van zijn deel van de nalatenschap van zijn vader, die een vermogen had van € 300.000. Claudie en Cécil ontvangen elk € 100.000 en de drie kinderen van Marc ieder een derde van het deel van Marc, € 33.333.
Als de verdeling van een nalatenschap alleen één ouder nog in leven is, ontvangt hij of zij een kwart van de nalatenschap en broers en zusters verdelen driekwart van de erfenis.
Voorbeeld:
Michel is overleden en laat als erfgenamen na zijn vader Alain en zijn twee zusters Léa en Isabelle. Zijn bezitting waren € 100.000. Alain ontvangt dan € 25.000 en Léa en Isabelle verdelen € 75.000, ieder dus € 37.500.
Bij afwezigheid van ouders of kinderen, heeft de overblijvende partner recht op zijn of haar wettelijke erfdeel van een kwart van de bezittingen van de overleden partner.

Voorbeeld:
Jean is overleden en heeft als enige erfgename zijn vrouw Myriam. Hij heeft bij testament zijn gehele vermogen vermaakt aan zijn jeugdvriend Lucas. De bezittingen van Jean hebben een waarde van € 200.000. Lucas ontvangt, ondanks het testament, € 150.000 en Myriam ontvangt haar kwart van € 50.000.

Bij het overlijden van één van de ouders ontvangen alle kinderen, ook die uit eerdere verbintenissen een gelijk deel. De overblijvende partner ontvangt slechts een kwart in volledige eigendom (en niet nog eens driekwart in vruchtgebruik).

Voorbeeld:
Charlotte overlijdt en laat een moeder achter, haar echtgenoot Marucie, hun dochter Rosine alsook Lucas, de zoon van haar eerste, overleden man Louis-Philppe. Maurice, de weduwnaar van Charloote ontvangt, zonder een keuze te hebben, een kwart van de nalatenschap, want de overledene heeft nog een kind dat niet van Maurice is. De overblijvende driekwart zijn gelijkelijk te verdelen onder Rosine en Lucas. De moeder deelt niet in de erfenis. 

Schenking bij leven vóór de verdeling van de nalatenschap
Een donation par préciput et hors part is is het recht om vóór de verdeling van een nalatenschap een deel al uit te keren. Dat recht heet sinds enige tijd la donation hors part successorale, maar vrijwel iedereen gebruikt nog de oude term. Het gaat om een gift boven het deel dat later bij overlijden tot uitkering komt. Het is bedoeld om de ontvanger te bevoorrechten boven de andere erfgenamen. Het uitgekeerde deel wordt in mindering gebracht op het totaal van de bij overlijden te verdelen nalatenschap. Er is ook nog een mogelijkheid om tevoren uitkeringen te doen, waarmee wel rekening wordt gehouden bij de uiteindelijke verdeling; dat heet donation en avancement de part successorale. De schenking kan in dit soort gevallen worden gezien als een vooruitbetaling.

Voorbeeld van het eerste:
Louis bezit € 400.000 aan huis en andere zaken en heeft vier kinderen, van wie er één is gehandicapt. Als hij niets onderneemt, ontvangt elk kind later ieder € 100.000. Als hij een legaat doet of een schenking 
par préciput et hors part aan het invalide kind, kan Louis hem tot een kwart van zijn bezittingen schenken, € 100.000. Na het overlijden van Louis zullen de vier kinderen gelijkelijk de resterende € 300.000 verdelen, ieder dus € 75.000. Het gehandicapte kind heeft dan € 175.000 ontvangen om daarmee de extra kosten van zijn handicap te kunnen betalen.

De nieuwe regering van president Hollande is aan het sleutelen geweest met de belastingvrije sommen. Zo is de vrijstelling voor ervende kinderen van ruim € 159.000 teruggebracht naar € 100.000 en kunnen schenkingen slechts eenmaal in de 15 jaar worden gedaan. Als eenmaal is bepaald wat de inhoud van de erfenis is – het huwelijksgoederenrecht speelt daarbij een grote rol – moet worden gekeken naar de manier waarop die erfenis moet worden verdeeld. Bloedverwantschap bij het verdelen van het erfgoed gold en geldt nog steeds als leidraad bij de Franse wetgeving. Bij het verdelen van een nalatenschap in Frankrijk kwam tot voor kort de overblijvende echtgenoot (m/v) pas aan bod na de (klein)kinderen, de (groot)ouders en de broers en zussen en hun kinderen.  Sinds 1 januari 2007 echter komen de ouders ná de overblijvende partner. In Frankrijk erven alleen nog de kinderen en als er geen kinderen zijn, gaan de zaken voor de helft naar de gehuwde partner. Als voorbeeld een vrij algemene situatie waarbij ieder van de partners de helft van het Franse vakantiehuis bezit. Zij wonen in Nederland en hebben een Nederlands testament op de langstlevende. Het gaat om een eerste huwelijk en er zijn twee kinderen. Bij overlijden van de een zegt de Franse wet dat de langstlevende kan kiezen: de helft in vruchtgebruik of een derde in eigendom. Als er kinderen uit een eerder huwelijk zijn, heeft de overblijvende partner geen keuzemogelijkheid. Hij of zij ontvangt alleen een derde deel van de nalatenschap als niets is geregeld en als de Franse notaris het Nederlandse testament zo wil interpreteren.De huidige situatie: op de eerste plaats komen de nakomelingen (wettige en niet-wettige kinderen) én de overblijvende partner, op de tweede plaats komen de bloedverwanten: vader en moeder, broers en zusters, neven en nichten (kinderen van broers of zusters, de neveux et nièces), op de derde plaats de grootouders en overgrootouders, op de vierde plaats ooms en tantes, neven en nichten (kinderen van ooms of tantes, de cousins et cousines) en op de vijfde plaats de staat voor het geval geen nog in leven zijnd familielid meer is op te sporen.De langstlevende echtgenoot heeft inmiddels meer rechten ingeval er niets testamentair is geregeld en er ook kinderen van de overledene zijn. De overblijvende echtgenoot kan kiezen: óf het gehele erfgoed in vruchtgebruik (usufruit) óf een kwart van de goederen in volledig eigendom (pleine propriété). Als er één of meer kinderen zijn die niet zijn geboren uit het huwelijk met de overblijvende echtgenoot, vervalt de keuze van het vruchtgebruik. Bij afwezigheid van kinderen en ouders van de overledene ontvangt de overblijvende partner alles in volledig eigendom met uitzondering van de zaken die de overledene heeft geërfd of die hem zijn geschonken van zijn ouders of grootouders; de helft van deze zaken gaat naar de broers of zusters of hun nakomelingen; de andere helft is voor de overblijvende partner.De vorige president Nicolas Sarkozy wilde dat zijn onderdanen meer te besteden kregen en heeft zijn lang gekoesterde wens om de successiebelasting te verlichten direct tot uitvoering gebracht. Zo werden de successierechten voor de overblijvende partner (getrouwd of gepacseerd) afgeschaft en de rechten voor erfgenamen en ontvangers van schenkingen aanzienlijk verlaagd door het fors ophogen van de vrijstellingen. Maar de nieuwe regering van François Hollande heeft weer het een en ander teruggedraaid en de hoge vrijstellingen bij erfenissen en schenkingen verlaagd van ruim € 159.000 naar € 100.000.


Uit de weblogs

Erfenissen

De boerderij van het Engelse oltimerclublid Tony werd lang geleden in stukken verdeeld bij de erfenis van 4 broers en zussen, die allemaal recht hadden op een kwart deel. Ze stampten er 4 deuren in, metselden muren op de erfscheiding en leefden nog lang en gelukkig. Dat verhaal heb ik uit verschillende bronnen, waaronder buurman P. Tony heeft één gedeelte gekocht en in dat stuk bevindt zich de enige trap naar de zolder, die zo verder onbereikbaar is voor de erfgenamen van de andere drie leden van de oorspronkelijke familie of ze moeten het recht op overpad hebben. Die familie van Tony’s huis had tenminste een oplossing voor de verdeling van de goederen, maar hun kinderen of neven en nichten kennelijk niet, want er vertoont zich nooit iemand, zei hij. En dat zie je hier veel en misschien wel overal in Frankrijk: lege huizen in verval waarover de erfgenamen het niet eens kunnen worden. Bij een familie was het conflict zo hoog opgelopen, vertelde buurman P., dat ze elkaar na jaren failliet hadden geprocedeerd. Authentique, c’est authentique!, verzekerde hij me, wat hij altijd zegt als hij me een sterk verhaal vertelt. En het was een mooie villa, hoor!

Lees verder op de weblog van Franse zaken


De wettelijke rechten van de langstlevende (bij huwelijk, Pacs of geregistreerd partnerschap)

De situatie verandert als er een testament is waarbij een donatie is gedaan aan de overblijvende partner, de bekende donation entre époux. Als de overleden 1 kind nalaat is de gebruikelijke verdeling voor de overblijvende partner: 1/2 van het gehele eigendom of 3/4 van het bloot-eigendom of het gehele bloot-eigendom. Bij 2 kinderen gaat  2/3 naar de partner en bij 3 kinderen 3/4. Bij schenking aan partner wordt het: 1/2 van de gehele nalatenschap in volledig eigendom of 1/4 in volledig eigendom en 3/4 vruchtgebruik of het gehele vruchtgebruik. Bij 2 kinderen wordt het bij schenking aan de partner 1/3 van de gehele nalatenschap en bij 3 kinderen 1/4 van de gehele nalatenschap.
Voorbeeld van het bovenstaande:

Jean overlijdt en laat vrouw Thérèse achter en hun twee kinderen Yannick en Pierre, alsook Jeanine, de dochter van Jean uit een eerder huwelijk. Hij laat zijn huis na en wat spaargeld. Zijn weduwe Thérèse behoudt de helft van de nalatenschap. Omdat Jeanine niet gemeenschappelijk is, heeft Thérèse geen andere keus dan een kwart in volledig eigendom; de rest wordt verdeeld onder de drie kinderen. Jeaninine begint moeilijk te doen en stelt financiële eisen. Maar de notaris weet in dit geval raad en adviseert - omdat er een akte van donation entre époux bestaat - om te opteren voor het vruchtgebruik van de totale nalatenschap. Het dagelijkse leven voor Thérèse verandert daardoor niet, terwijl Jeanine zal moeten wachten, evenals haar halfbroers, op het overlijden van Thérèse.

Men moet er rekening mee houden dat bepaalde dwingende regels van het erfrecht ondanks een testament blijven gelden. Met name van belang zijn regels die bepalen welke erfgenamen altijd erven. Een voorbeeld van de verschillen met Nederland: bij testament kan de Franse woning ook worden geschonken aan de langstlevende, maar dan zal hij of zij aan de kinderen uit een eerder huwelijk de waarde moeten vergoeden van het meerdere boven hetgeen waarop hij of zij volgens de Franse regels recht heeft (de 'legitieme portie'.) Maar als er kinderen uit een later huwelijk zijn, ontstaat er verschil van behandeling, zodat een oplossing kan zijn om het bloot eigendom van de Franse optrek aan alle kinderen te geven, waarna pa en ma tot aan het einde hunner dagen het vruchtgebruik genieten. In Frankrijk is er de regel dat sommige kinderen mogen worden ‘bevoordeeld’ boven andere kinderen, maar de ‘benadeelde’ kinderen blijven rechten houden op het genieten van hun wettelijk erfdeel. Zij houden nog een vordering. Vruchtgebruik houdt in het recht op wonen, verhuren en verbouwen. De kinderen die het bloot eigendom bezitten zijn echter verantwoordelijk voor het groot onderhoud.

In een Nederlandse situatie van man en vrouw en eigen kinderen is het zeer gebruikelijk om een testament te maken waarbij de langstlevende mag beschikken over de nalatenschap waarbij de kinderen een vordering houden op de overblijvende partner. Vaak wordt een later gekocht vakantiehuis in Frankrijk vergeten op te nemen en bij plotseling overlijden van één van de twee kunnen dan problemen rijzen. Tot augustus 2015 mag Frankrijk erfbelasting heffen op onroerend goed dat in Frankrijk ligt en ook de kinderen krijgen een deel van het eigendom. Een goede Nederlandse notaris zorgt er voor dat de zaken rond het Franse vakantie apart wordt geregeld om te voorkomen dat later bij de verkoop van het Franse huis tal van problemen rijzen met erfbelasting en zelfs boetes. In Frankrijk moet je dan wel een notaris zien te vinden die op de hoogte is van de afwikkeling van internationale nalatenschappen.


Afwikkeling internationale nalatenschappen wordt beter geregeld

Met het in werking treden onlangs van de EU Erfrechtverordening zullen de vererving en afwikkeling van internationale nalatenschappen in een groot aantal landen binnen de EU op dezelfde wijze geregeld worden. De rechtszekerheid zal worden vergroot door het waarborgen van voorspelbaarheid en coherentie. Jaarlijks gaat het om 450.000 internationale erfopvolgingen die tezamen een aanzienlijk vermogen vertegenwoordigen. De datum van inwerkingtreding is 17 augustus 2015. De EU verordening zal gaan gelden voor nagenoeg alle EU lidstaten, met uitzondering van Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk.

Nalatenschappen die openvallen na de inwerkingtreding zullen niet langer vallen onder de Wet Conflictenrecht Erfopvolging en het Haags Erfrechtverdrag. Dat verdrag is tot nog toe alleen door Nederland geratificeerd, en daarmee niet in werking getreden. Desondanks heeft de Nederlandse wetgever uitvoering aan het verdrag gegeven via de Wet Conflictenrecht Erfopvolging, en per 1 januari 2012 middels boek 10 van het Burgerlijk Wetboek. De nieuwe Verordening regelt allereerst de internationale rechtsmacht bij geschillen over nalatenschappen, teneinde te bepalen wie de bevoegde rechter in kwestie is. Op grond van de algemene bevoegdheidsregel komt rechtsmacht toe aan de gerechten van de lidstaat waar de erflater op het moment van overlijden zijn gewone verblijfplaats had. Dus het is niet van belang waar de erfgenamen wonen of waar de goederen van de nalatenschap liggen.

Vervolgens bepaalt de Verordening welk recht op de vererving van de nalatenschap van toepassing is. Erflater is bevoegd een rechtskeuze uit te brengen. Dat kan alleen via een testament. De geldigheid van een testament wordt bepaald aan de hand van het Testamentsvormenverdrag. De keuze is alleen toegestaan voor het recht van de staat waarvan erflater op het moment van aanwijzing de nationaliteit bezit. Een rechtskeuze uitgebracht vóór 17 augustus 2015 blijft geldig. Bij gebrek aan rechtskeuze geldt het recht van de gewone verblijfplaats van erflater, ten tijde van het overlijden. Met die term wordt gedoeld op de maatschappelijke woonplaats, aanknopend bij het sociale en maatschappelijk leven. Zo is het mogelijk dat erflater nauwere banden had met een andere staat dan die van zijn laatste gewone verblijfplaats. De situatie waarbij niet van een gewone verblijfplaats kan worden gesproken, aangezien men nu eens hier en dan eens daar verblijft, is niet ondervangen in de Verordening.
De regels omtrent de erfopvolging (wie is erfgenaam, en voor welk gedeelte?) blijven door het nationale recht geregeld. De Verordening wijzigt derhalve niet het materiële erfrecht.

Ook geeft de Verordening regels over de erkenning en tenuitvoerlegging van gerechtelijke beslissingen en authentieke akten op het gebied van het erfrecht. Voor wat betreft de gerechtelijke beslissingen geschiedt de erkenning van rechtswege. Ten aanzien van authentieke akten bepaalt de Verordening dat deze in een andere lidstaat dezelfde bewijskracht hebben als in de staat van oorsprong.

Ten slotte introduceert de Verordening een Europese Verklaring van Erfrecht. Deze is bestemd voor erfgenamen, legatarissen, executeurs en beheerders van de nalatenschap die in een andere lidstaat hun hoedanigheid/rechten moeten bewijzen. In Nederland zal een dergelijke verklaring worden afgegeven door de notaris.

Deze Europese Verklaring van Erfrecht heeft in alle lidstaten rechtsgevolgen zonder dat daartoe een procedure is vereist. Het gevolg zal zijn dat procedures sneller zullen verlopen, en daarmee de kosten zullen dalen.

Mr Mireille Bosscher
Juridische Adviespraktijk Bosscher
www.bosscher-advies.nl


Samenlevingsovereenkomst, de Pacs

Het erfrecht is in Nederland per 1 januari 2003 belangrijk gewijzigd, waarbij de positie van de langstlevende echtgenoot is versterkt. In Frankrijk gebeurde iets vergelijkbaars, maar de verschillen tussen het Franse en het Nederlandse recht blijven groot. Sinds augustus 2007 is het hele verhaal van erven en schenken in Frankrijk wederom veranderd. Zo erven kinderen, samen met de overblijvende partner het Franse onroerend goed en zijn de successierechten vrijwel afgeschaft. Ook van belang: getrouwd of niet, wel of geen huwelijkse voorwaarden.

Ongetrouwde stellen moeten zeker iets regelen als zij gezamenlijk een Frans huis gaan kopen of al bezitten, zeker als zij daarin permanent (gaan) wonen. Dit niet alleen om ervoor te zorgen dat bijvoorbeeld het Franse huis of het gehele vermogen vererft zoals de partners het wensen, maar ook om (voor zover mogelijk) te voorkomen dat het hoge Franse tarief van successierechten van 60% moet worden betaald. Een mogelijkheid kan zijn om een Franse samenlevingsovereenkomst, de Pacs, te sluiten; de kosten hiervan bedragen een kleine € 600. De inschakeling van een notaris is niet nodig, maar het kan wel handig zijn een exemplaar van de convention bij een notaris te deponeren (€ 230). Voor wie geen of weinig moeite heeft met het lezen van Frans, kan veel informatie vinden op een website van de EU over de wetgeving omtrent echtparen en koppels. De Franse versie is hier te vinden.

Voorbeeld:
Jean en Marie, ongetrouwd, geen Pacs, hebben gezamenlijk een huis gekocht dat nu € 300.000 waard is. Ieder is voor de helft eigenaar. Bij overlijden zal de overblijvende partner, als een testament is opgemaakt, successierechten moeten betalen over € 150.000 minus de vaste aftrek van € 1570; bij 60% belasting moet er dan € 89.058 worden afgedragen. Als Jean het vruchtgebruik van zijn deel legateert aan Marie, wordt de successiebelasting berekend over de waarde van dat vruchtgebruik (
usufruit), die afhankelijk is van de leeftijd van Marie. Als zijn tussen de 61 en 70 jaar oud is wordt de waarde bepaald op 40% van het bloot eigendom, dus € 60.000. De berekening is dan verder hetzelfde: 60% belastingen over € 60.000 - € 1570 = € 35.058. Als bij het overlijden van Jean Marie een leeftijd heeft van 71 tot 80 jaar is het percentage nog 30%.

Sinds 1970 is het aantal reguliere huwelijken in het land met meer dan 40% gedaald en in 2012 was meer dan de helft van de geboorten ‘buitenechtelijk’, dat wil zeggen: één op de twee Franse kindertjes heeft een vader en moeder die er een heel prettig gezinsleven op na houden in een Pacs of union libre. Het Franse samenlevingscontract Pacs (Pacte civil de solidarité) is erg populair geworden en wordt vaak gezien als een voorbereiding op een huwelijk; de union libre blijft een veel vrijblijvender vorm van samenleving, hoewel er wel enkele zaken gemeenschappelijk kunnen zijn zoals het hebben van een gezamenlijke bankrekening; ook kan een van de partners voor de ziektekostenverzekering als meeverzekerde worden beschouwd, de ayant droit. Fiscaal worden de twee niet meer afzonderlijk aangeslagen. Trouwen of een Pacs afsluiten zou dan aan te bevelen zijn. Als de inkomens van de twee vrijwel gelijk zijn is het voordeel van gehuwd zijn op dit punt vrijwel verdwenen. Frankrijk kent sinds 1999 dat zogenoemde geregistreerde partnerschap, de Pacs. Twee meerderjarige mensen van hetzelfde of een ander geslacht (geen familie tot de derde graad) kunnen een dergelijk contract afsluiten, dat via inschrijving in een register bij de rechtbank (tribunal d’instance) geldigheid heeft ten opzichte van derden. In het begin waren het veel homostellen die een Pacs afsloten, nu is hun aandeel gezakt tot 5%. De verschillen tussen een Pacs en een mariage blijven er nog. In een huwelijk kan een partner het huwelijk laten ontbinden als ontrouw en overspel in het geding zijn. Een echtscheiding is vaak een kostbare aangelegenheid. Bij een Pacs is het uiteengaan snel en eenvoudig geregeld en kost vrijwel niets. Partners in een Pacs zonder kinderen hebben jegens elkaar geen enkele financiële verplichting zoals alimentatie. In een huwelijk heeft de overblijvende partner recht op ongeveer de helft van het pensioen van de overledene. Bij een Pacs is dat niet het geval.

Voor buitenlanders is de inschrijving bij het tribunal de grande instance in Parijs. Zij moeten papieren inleveren (certificat de coutume, af te geven door de consul) waarin duidelijk wordt dat zij meerderjarig zijn, ongehuwd en niet onder curatele staan. Als de Pacs in het buitenland wordt gevestigd, moet één van de twee wel de Franse nationaliteit bezitten. Beide partners moeten een gemeenschappelijke woonplaats hebben die bovendien hun hoofdverblijfplaats (résidence principale) in Frankrijk moet zijn, dus met een vakantiewoning alleen is in Frankrijk geen Pacs af te sluiten. Een Nederlandse man die ‘pacseert’ met een Franse vrouw verkrijgt daarmee niet de Franse nationaliteit. Bij een huwelijk dat vier jaar heeft geduurd, kan wel een naturalisatie worden aangevraagd door de niet-Franse partner.

Sinds de invoering in 1999 zijn ruim 1 miljoen Pacs-overeenkomsten gesloten (10% is weer ‘gescheiden’ of omgezet in een huwelijk.) De gemiddelde leeftijd is 31 jaar en het aandeel van homoparen is met een kwart gedaald tot ruim 5%. Evenals bij een ‘gewoon’ huwelijk moeten de partners elkaar wederzijdse materiële bijstand beloven, waarvan de bijzonderheden in het contract staan vermeld en evenals bij gehuwden zijn de gepacseerden samen verantwoordelijk voor de schulden die zij maken voor de huishoudelijke kosten, de opvoeding van eventuele kinderen, de huisvesting, de inkomsten- en vermogensbelasting, de taxe d’habitation. Heel bijzondere, grote of zelfs overdreven uitgaven vallen niet onder de onderlinge solidariteit. Als iemand met een modaal inkomen een dure sportauto koopt met geleend geld, kan de partner niet door schuldeisers worden aangesproken.

Het beëindigen van een Pacs geschiedt eenvoudig door een gezamenlijke verklaring bij hetzelfde tribunal d’instance of de notaris waar de Pacs is geregistreerd, maar kan ook door een van de twee worden aangekondigd, via een door de deurwaarder overgebrachte verklaring. Deze stuurt de aankondiging naar de griffie van de rechtbank waar de Pacs is geregistreerd. Bij eenzijde verbreking moet een deurwaarder de 'scheiding' betekenen aan de andere partner. Er hoeft geen reden te worden opgegeven. De deurwaarder (€ 80) geeft de scheiding door aan de griffie van de rechtbank waar de Pacs is geregistreerd. Drie maanden daarna is de Pacs opgeheven, als de fiscus ook de afhandeling van beide partners afzonderlijk heeft geregeld. Een Pacs eindigt uiteraard ook op de datum dat de twee zijn getrouwd of wanneer een van hen overlijdt.

Wie een Pacs heeft afgesloten maar na enige tijd gaat 'scheiden' zonder daarbij de formele weg te bewandelen, wordt voor de buitenwereld nog steeds geacht samen te leven. Dan kan het gebeuren dat bij de aankoop van een huis de vroegere partner nog steeds wordt beschouwd als de eigenaar van de helft van het nieuwe onderkomen. Niet erg praktisch. Daarom is de wet zo veranderd, dat gepacseerden in het contract vastleggen dat de partners alleen de kosten van het dagelijks levensonderhoud en de huisvesting delen. Volgens het ‘oude’ regime gold de 50/50-verdeling voor alle bezittingen en schulden die gemaakt zijn binnen de Pacs. Als men het toch onverdeeld (régime de séparation) wil houden, zal dat moeten worden gemeld aan de griffie van de rechtbank waar de samenlevingsovereenkomst is geregistreerd. Zaken die tijdens de Pacs worden gekocht, blijven bij de partner die de spullen of het onroerend goed heeft betaald of heeft verkregen uit een erfenis of een schenking. Hij of zij blijft alleen de eigenaar. Oude contracten moeten op dit punt dus desgewenst worden herzien en herschreven; het nieuwe contract geldt dan voor de toekomst en kent geen terugwerkende kracht.

Als de twee gezamenlijk in het bezit waren van een huis moet er een splitsing komen. De nieuwe eigenaar moet dan belasting over de plus-value te betalen, berekend vanaf het jaar waarin het stel het huis kocht. Bij deze officiële, schriftelijk vastgelegde splitsing, waarbij een vorm van verrekening plaats tussen de nu gescheiden partners is een droit de partage te betalen van 2,5%. Volgens een uitspraak van de minister van januari 2013 is betaling van die droit de partage niet nodig als de twee met beider goedvinden het huis verkopen en de opbrengst netjes verdelen. Bij de officiële verdeling na een scheiding van een Frans vakantiehuis zal de Franse notaris een acte immobilière opstellen als er een Nederlandse scheidingsovereenkomst is gemaakt. De kosten zijn tamelijk hoog en houden verband met de waarde van de woning.
Bij een splitsing tussen vrienden of niet getrouwde of gepacseerde personen, wordt de overgang als een verkoop beschouwd en moet de gewone overdrachtsbelasting van 5,09% worden afgedragen. Na het overlijden van de partner, zal de overblijvende gepacseerde 'gratis' (dus geen betalingen aan erfgenamen) een jaar mogen blijven wonen in het huis en wordt hiermee op gelijke wijze behandeld als getrouwden. Dat recht geldt niet als het huis eigendom is van een SCI. Na dat jaar kan de overblijvende een voorkeursrecht uitoefenen en het aandeel van de overledene aankopen. In deze situatie is het meestal verstandiger niet te volstaan met het zelf opmaken van een contract en dat te deponeren bij de rechtbank, maar de zaak te laten redigeren door een notaris.


Frans samenlevingscontract nu ook bij de notaris te regelen

De Franse notarissen kunnen zich voortaan bezighouden met de administratie en juridische afwikkeling van een Franse samenlevingscontract de Pacs. Tot nu moesten de partners naar de griffie van de rechtbank (tribunal d'instance) om de formaliteiten te regelen en het contract te laten registreren. De notaris kan de onderling gemaakte afspraken (la convention) en de akte van samenleving nu in één keer registren en de burgerlijke stand van de betreffende gemeente informeren. Het inroepen van de notaris is niet verplicht. Naast de kosten van het opmaken van deconvention (ca € 235) zijn de kosten voor de registratie vastgesteld op € 13,99. Daarnaast kunnen er nog onderling overeen te komen kosten bij komen, zoals die van advies. De simpele registratie bij de griffie van de rechtbank is kostenloos, maar het nadeel is dat niet alle onderling gemaakte afspraken juridisch waterdicht zijn. Bij het opmaken van de convention door de notaris kunnen later veel problemen worden voorkomen als de partners uit elkaar gaan of als één van de twee overlijdt. Als men toch bij de notaris is, kan ook worden gesproken over het opmaken van een testament, want de partners in de Pacs zijn niet automatisch (zoals getrouwde stellen) elkaars erfgenaam. Daarom wordt meestal gekozen voor het regime van de séparation de biens of de indivision.
(16.09.12)


Een voorgestelde wetswijziging om een partnerpensioen ook te laten gelden voor gepacseerden heeft het niet gehaald. Het parlement is van mening dat er op het punt van de verplichte partnerzorg toch een verschil is tussen gehuwden en gepacseerden. De Franse wetgeving is de laatste jaren geëvolueerd en heeft de gepacseerden voor de meeste zaken zoals successierecht, gelijkgesteld met getrouwde mensen. Niet echter voor het partnerpensioen, la pension de réversion. Hoewel toenmalig president Sarkozy in de verkiezingstijd beloofde dat hij zou zorgen voor een gelijkstelling, wijst het parlement de toekenning van een pensioen aan de overblijvende partner in een Pacs af.

Sinds 2008 wordt een Pacs beschreven op de geboorteakte (datum, plaats van registratie en identiteit van de partner.) Personen die een Pacs willen afsluiten behoeven geen certificaat meer te tonen waarin zij verklaren dat er niet al een contract bestaat. Andere formulieren komen er nu aan te pas om aan te tonen dat de twee nog niet eerder iets op dit vlak hebben geregeld. De twee partners moeten zich in persoon vervoegen bij de griffie van de rechtbank (tribunal d'instance) in hun nabije toekomstige gezamenlijke woonplaats. Ook kunnen zij een notaris inschakelen die de registratie verzorgt. Zij laten dan mogelijk persoonlijke afspraken zien, en tonen de volgende documenten: identiteitsbewijs, een uittreksel van het geboorteregister, een verklaring op erewoord dat er geen enkele familierelatie bestaat tussen de twee partners die een Pacs in de weg staan en ten slotte een opgave van de gezamenlijke woonplaats. Bij een ontbinding van een Pacs zal elke verwijzing naar de voormalige partner worden verwijderd van beider geboorteaktes. De verplichte vermelding van het partnerschap voor niet-Franse gepacseerden wordt bijgehouden in een register van de griffie van het tribunal de grande instance in Parijs.

Een groot misverstand is het idee dat gepacseerden zonder meer van elkaar kunnen erven als waren zij gehuwden. De overblijvende partner kan alleen erven als dat tevoren nadrukkelijk in eentestament is geregeld. Het betalen van successiebelasting daarentegen is wel vrijwel gelijkgesteld met het regime voor gehuwden.

Op het gemeentehuis kunnen ongehuwd of niet gepacseerde samenwonenden een bewijs van samenwoning krijgen als zij een dergelijk stuk nodig hebben voor bijvoorbeeld een lening. Zo’n papier – certificat de concubinage – wordt meestal probleemloos afgegeven als men zich deugdelijk kan identificeren en een telefoon- of elektriciteitsrekening kan laten zien. Het certificaat heeft verder geen wettelijke waarde.


Een meerderheid van de Franse bevolking is vóór erkenning van het homohuwelijk, zoals in de buurlanden Spanje en België al het geval is. Een in Nederland gesloten huwelijk tussen twee personen van hetzelfde geslacht wordt in Frankrijk nu rechtsgeldig geacht. Dit betekent onder meer dat de twee echtgenoten voor wat betreft het erfrecht en het huwelijksregime vrijwel gelijk worden gesteld met Franse echtparen. Een en ander is duidelijk geworden in een publicatie in het staatsblad van de Franse senaat, waarin de minister van Justitie op de vraag van een senator bevestigt dat een in het buitenland gesloten wettelijk huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht in Frankrijk wordt erkend. In de zomer van 2008 is ook fiscaal het buitenlandse huwelijk van mensen van hetzelfde geslacht erkend, waardoor de partners niet meer afzonderlijk worden aangeslagen, maar als een huishouden worden beschouwd. In het voorjaar van 2009 is dan eindelijk de Franse wet aangepast, waarbij een geregistreerd partnerschap van in Frankrijk wonende buitenlanders wordt erkend. De voorwaarden en rechtsgevolgen zijn die van het land waarin het samenlevingscontract is gesloten. In de praktijk betekent dit dat in Frankrijk wordt uitgegaan van de algehele gemeenschap van goederen bij in Frankrijk wonende partners die in Nederland zijn geregistreerd. Ook de regels voor een ontbinding van een partnerschap vallen onder de Nederlandse wet. De Franse Pacs gaat echter uit van een uitsluiting van gemeenschap van goederen tussen de partners.

Ook zijn de mensen die in een Pacs leven voor de vermogensbelasting (ISF – impôt de solidarité sur la fortune) gelijkgesteld met een getrouwd stel. Zelfs samenwonenden zonder contract worden voor deze ISF als koppel beschouwd, terwijl zij voor de inkomstenbelasting afzonderlijk aangifte moeten doen. Gepacseerden vallen nu bijna geheel onder het ‘gewone’ erf- en successierecht.

Ten slotte, de eigenaar van een eenmanszaak (entreprise individuelle) mag zijn gepacseerde partner niet meer als ‘meewerkende echtgenoot’ laten werken. Dat kan alleen als men getrouwd is. De eigenaar moet derhalve de conjoint collaborateur in de Pacs in loondienst nemen, met alle kostbare gevolgen van dien (sociale belastingen, pensioenpremie en dergelijke.)


Voorbeeldbrieven beëindiging Pacs
Als het uit is met de liefde kan een Pacs weer worden beëindigd. Het staat elk van de partners vrij. Een deurwaarder moet dan de beslissing aan de partner overbrengen. Die betekening is de officiële akte van de ontbinding van de Pacs.


Naam, voornaam                                                                                                Plaatsnaam, le ..... 20..
adres

Recommandée avec avis de réception                                                    Naam en adres van de deurwaarder

Maître,

J'ai conclu un pacte civil de solidarité avec M. (naam, voornaam en adres van de partner), enregistré au greffe du tribunal d'instance de (plaatsnaam van de griffie van de rechtbank waar de Pacs is ingeschreven), en date du (datum van inschrijving), et dont vous trouverez copie jointe (dus kopie van de inschrijving bijsluiten).

J'ai décidé de mettre fin à notre vie commune.Conformément à la loi, je vous prie de bien vouloir signifier à M. (naam, voornaam en adres van de partner) ma décision de mettre fin au Pacs qui nous lie.

Vous voudrez bien trouver ci-joint chèque de € ..... à valoir sur vos honoraires (tevoren kosten even opvragen)

Je vous prie de croire, Maître, à l'expression de mes salutations distinguées.

Handtekening


Brief aan organisaties om beëindiging van de Pacs bekend te maken


Naam, voornaam                                                                                                Plaatsnaam, le ..... 20..
adres

Recommandée avec avis de réception                                                       Naam en adres van de oganisatie

Madame, Monsieur

Je vous prie de bien vouloir noter la rupture intervenue le (datum beëindiging Pacs) du pacte civil de solidarité que j'avais conclu le (datum inschrijving Pacs) avec M (naam en voornaam van de partner).

Voulez-vous également enregistrer l'adresse de mon nouveau domicile qui est désormais (opgeven van nieuwe adres.)

Vous en remerciant, je vous prie de croire, Madame, Monsieur, à l'expression de mes salutations distinguées.

Handtekening


Voor meer voorbeeldbrieven aan Franse instanties, schrijf een mail naar info@infofrankrijk.com


Huwelijkse voorwaarden of juist niet

Als echtgenoten in Frankrijk onderling niets afspreken, is de wettelijke regeling van toepassing: la communauté réduite aux acquêts. Als men geen huwelijkse voorwaarden laat maken, vallen gehuwden automatisch onder dit regime. Acht op de tien Franse echtparen leven heel tevreden zo.

Alle bezittingen van elk van beide partners die dateren van vóór het huwelijk, blijven eigendom van die afzonderlijke partners (biens propres.) Alle zaken die na het huwelijk worden verkregen, blijven in de gemeenschap (biens communs), behalve als het gaat om schenkingen en erfenissen; deze blijven bij de echtgenoot aan wie ze zijn gedaan. Bij scheiding of overlijden wordt gemeenschappelijk bezit of de nalatenschap in tweeën gedeeld, waarna soms verrekening nodig is. In veel gevallen hebben de echtelieden een afspraak gemaakt via een eenvoudige schenkingsakte, de donation entre époux, om de overblijvende partner zo goed mogelijk als wettelijk is toegestaan, achter te laten.

Een ander huwelijksvermogensregime dat in de wet wordt beschreven, maar waar echtgenoten uitdrukkelijk voor moeten kiezen voordat het van toepassing is, heet la communauté universelle, in Nederland bekend als ‘gemeenschap van goederen’. De spullen van beide echtelieden, vóór of tijdens het huwelijk verdiend of anderszins verkregen, behoren tot het gemeenschappelijk bezit. Bij echtscheiding worden alle bezittingen ook eenvoudigweg in tweeën gedeeld. Door nogal wat ouderen (50-plussers) wordt een clausule toegevoegd: la clause d’attribution intégrale de la communauté à l’époux survivant, te vergelijken met het Nederlandse verblijvingsbeding. Dit heeft onder andere tot gevolg dat bij overlijden de overblijvende partner alle goederen ontvangt zonder daarover Franse successierechten te hoeven betalen. De overblijvende partner wordt eigenaar en mag bijvoorbeeld het huis verkopen zonder daarvoor de toestemming nodig te hebben van de kinderen, waarbij wel rekening moet worden gehouden met de welbekende ‘legitieme portie’ (het wettelijk erfdeel) van kinderen uit een eerder huwelijk. Dit huwelijkscontract wordt ook veel geadviseerd voor al wat oudere immigranten zonder kinderen die in Frankrijk zijn gaan wonen. Zijn er wel kinderen, dan zullen deze later in één keer een grote erfenis krijgen, profiteren zij maar één keer van de aftrek (abattement) en zullen ze door de tariefprogressie waarschijnlijk meer successiebelasting betalen. Ook lopen zij het risico dat hun deel door de overblijvende partij wordt opgesoupeerd.

Deze nadelen zouden kunnen worden ‘opgelost’ door de kinderen bij leven van de partners, via fiscaal vriendelijk behandelde schenkingen (donations), hun deel te laten toekomen of in het contract te laten opnemen dat de kinderen bij het overlijden van een van de partners recht hebben op een bepaald gedeelte van het bezit, dan wel het bloot eigendom verwerven en de overblijvende partner het vruchtgebruik te laten. Fiscaal is dat aantrekkelijk en de erven kunnen bovendien tweemaal gebruikmaken van de abattement van € 100.000. De wet biedt bescherming aan de kinderen uit een eerder huwelijk of aan zogenoemde natuurlijke kinderen. Deze kinderen zijn bij juridische procedures niet altijd kansloos als ‘hun ouder’ het eerst overlijdt en ze hun deel van de erfenis (hun réserve) opeisen (action de retranchement) of van de zaken die de erflater bezat vóór het huwelijk, zo waarschuwt de Franse notaris. Ook is het sinds enige tijd mogelijk om de kinderen uit een eerder huwelijk een afstandsverklaring te laten ondertekenen. Niet alle Franse notarissen willen hieraan meewerken of kennen de regeling zelfs niet. Het is een ingewikkelde kwestie: er moeten twee notarissen aan te pas komen en de kinderen moeten lijfelijk en gelijktijdig aanwezig te zijn om de handtekening te zetten.

Een ander model uit de Franse wet is le régime de la séparation de biens, te vergelijken met de Nederlandse ‘huwelijkse voorwaarden’ met uitsluiting van gemeenschap. Het wordt niet vaak toegepast in Frankrijk en regelt bij notarieel contract de volledige scheiding van de bezittingen van de echtelieden.

De keuze van een huwelijksregime is niet definitief. Na twee jaar kunnen de gehuwden samen besluiten onder een ander huwelijkscontract verder te leven. Wijzigingen in het huwelijkscontract, bijvoorbeeld van het wettelijk huwelijksregime naar 'huwelijkse voorwaarden', behoeven niet meer te worden goedgekeurd door de rechtbank (tribunal de grande instance), maar worden - schriftelijk - afgewikkeld door de familierechter (juges aux affaires familiales.) Latere veranderingen, zoals die naar een communauté universelle, zijn veel goedkoper geworden omdat geen advocaat meer nodig is (al snel € 2000.) Ook kan een wijziging veel sneller van kracht worden. Toestemming door de rechtbank blijft nodig in het geval er minderjarige kinderen zijn of als er bezwaren rijzen bij meerderjarige kinderen of schuldeisers.

Trouwt men als Nederlanders in Frankrijk en gaat men in Frankrijk wonen, dan ontstaat na 2 jaar verblijf het eerste huwelijksdomicilie in Frankrijk. Overlijdt 1 van beide binnen die 2 jaar dan zul je discussie kunnen krijgen als het gaat om het toepasselijke huwelijksgoederenregime. Vandaar dat veelal wordt aangeraden huwelijksvoorwaarden te maken als men in het buitenland gaat wonen, met daarin opgenomen een rechtskeuze. Als men onder het Nederlandse regime van gemeenschap van goederen valt en naar Frankrijk vertrekt, zal men na jaar van verblijf in Frankrijk onder het Franse regime vallen.

In de situatie dat een Nederlander/Nederlandse met een Franse vrouw of man trouwt, geldt het huwelijksregime van het land waarin de twee voor het eerst een gezamenlijk huishouden hebben. Wie niets regelt en in Frankrijk gaat wonen, valt dan onder la communauté réduite aux acquêts en als het gemengde koppel in Nederland gaat wonen geldt de gemeenschap van goederen.


Tienjareneis ook bij communauté universelle

Nederlanders die in Frankrijk trouwden en hierbij kozen voor de Franse versie van gemeenschap van goederen (regime de la communauté universelle de biens) veronderstellen soms dat de Nederlandse fiscus hun niets meer kan maken. En zij die via een Franse notaris hun Nederlandse huwelijkscontract lieten omzetten, leven in dezelfde veronderstelling. Hun aantal is groeiende, want volgens dit vooral voor ouderen aantrekkelijke huwelijksvermogensregime wordt de langstlevende echtgenoot eigenaar van het totaal van de gemeenschap van goederen, zonder dat de Franse staat daar successiebelasting over heft. Kinderen komt geen vaders- of moedersdeel toe. Zij erven pas, wanneer beide ouders zijn overleden.

Maar het Nederlandse ministerie van Financiën meent dat Nederland wel degelijk successierechten heft over de nalatenschap van een Nederlander die nog geen tien jaar in Frankrijk woont en daar getrouwd is volgens het regime de la communauté universelle de biens. ‘Het hele huwelijksvermogen komt de langstlevende toe. De verkrijging van de huwelijkshelft van de eerststervende door de langstlevende vormt een belastbaar feit. Woonde die eerststervende nog geen tien jaar vóór diens overlijden in Frankrijk dan krijgt de langstlevende een aanslag op basis van de in Nederland geldende tarieven en vrijstellingen.’

De kinderen ontvangen in dat geval geen aanslag, omdat hier het Franse burgerlijke recht geldt. Het probleem bij de hantering van de tienjareneis geldt pas als kan worden verwacht dat een langstlevende de kans loopt veel meer te ontvangen dan de Nederlandse vrijstelling van successierechten.

In het algemeen geldt: als je in Nederland trouwt in gemeenschap van goederen, vervolgens emigreert naar Frankrijk, en daar langer dan 10 jaar woont, val je automatisch onder het Frans huwelijksvermogensregime.


Voorbeeldbrief om weigerachtige ex-echtgen(o)ot(e) betaling van de alimentatie te laten hervatten.
In Frankrijk kent men twee vormen van het betalen van 'alimentatie': de prestation compensatoire (voor het onderhoud of inkomensaanvulling van de minst draagkrachtige van de twee) en de pension alimentaire (alimentatie voor levensonderhoud en opvoeding van de bij de andere partner wonende kinderen).


Naam, voornaam                                                                                               Plaatsnaam, le ..... 20..
adres

Recommandée avec avis de réception                                               Naam en adres van de gewezen partner

Voornaam van de ex

Je te rappelle que conformément au jugement rendu par le Tribunal de Grande Instance de (plaatsnaam van de rechtbank) en date du (datum van de uitspraak van de rechter), le versement de la prestation compensatoire à laquelle tu es tenu(e) doit s’effectuer au plus tard le (datum waarop de betaling had moeten plaatsvinden).

Or, il s’avère qu’à ce jour je n’ai toujours pas reçu la somme correspondante.

Par conséquent, je te mets en demeure de me verser la somme due sous huitaine, étant entendu qu’à défaut d’exécution dans ce délai, je me verrai contraint(e) de mettre en œuvre les procédures légales utiles pour t’y contraindre.En espérant ne pas devoir arriver à cette solution, je te prie de bien vouloir tenir compte de cette demande.

Pièce jointe (bijlage): copie du jugement fixant la prestation compensatoire


Trouwen met een Franse man of Française

Het komt niet zelden voor: een Fransman wenst te trouwen met een Nederlandse vrouw of andersom. Of een Française wenst te huwen met een Nederlandse meneer of andersom. Niet zo ingewikkeld, maar het is toch nuttig om zich te verdiepen in zaken als huwelijkscontract en het erfrecht. Het kan wat ingewikkelder worden als de echtelieden er in twee landen een huis op nahouden: hoofdbewoning Frankrijk en een vakantiehuisje op Terschelling. Of hoofdbewoning Nederland en een résidence secondaire in de Ardèche. Als de twee niets afspreken op het moment van hun huwelijk, kunnen de zaken altijd later worden geregeld.

Volgens de Conventie van Den Haag behoeven de twee zelfs niet de twee jaar wachttijd in aanmerkingen te nemen zoals het Franse recht in 'normale' situaties eist. Om een huwelijkscontract te laten opstellen zal eerst moeten worden besloten volgens welk recht (Frans of Nederlands) de zaken zullen worden geregeld. Dat kan via een eenvoudige notariële verklaring. Als voor het Franse recht is gekozen, gelden drie vormen: gemeenschap van goederen communauté réduite aux acquêts, buiten gemeenschap van goederen, séparation de biens, en de communauté universelle.

In tegenstelling tot wat het interne Franse recht zegt, is bij wijziging van het huwelijkcontract na de huwelijksafsluiting geen erkenning nodig door de rechtbank, zelfs als er minderjarige kinderen zijn. Als het echtpaar niets onderneemt - noch bij het huwelijk, noch daarna - dan is niet gegarandeerd dat alles definitief is geregeld.

Als de echtelieden van woonland veranderen, wijzigt het huwelijkscontract automatisch. Als het paar bijvoorbeeld hun nieuwe woonplaats voor ten minste tien jaar in een ander land heeft gehad, verandert er zeker iets. Voorbeeld: Een Frans-Nederlands paar trouwt en heeft zijn eerste woonplek in Frankrijk. Enkele jaren later vertrekken zij naar Nederland en wonen daar vervolgens langer dan tien jaar. Daarna keren de twee terug naar Frankrijk om van het pensioen te genieten om ten slotte meer dan tien jaar later aldaar te overlijden. In de eerste situatie is het Franse recht van toepassing, daarna het Nederlandse en ten slotte weer het Franse.

Het kan een lastige kwestie zijn om de spullen te verdelen die vóór de automatische wijzigingen van het huwelijksregime aan het paar toebehoorden. Bij de liquidatie moet men dan rekening houden met drie huwelijksregimes. In Frankrijk geldt de regeling dat de laatste woonplaats van de overledene bepalend is welk recht wordt toegepast bij roerende zaken (meubelen, beleggingen), maar bij onroerende goederen geldt het recht van het land waar dat onroerend goed ligt. Voorbeeld: een Nederlandse man, getrouwd met een Française, overlijdt in zijn hoofdbewoning in Frankrijk en bezat een bankrekening in Nederland en een andere in Frankrijk, bezat ook een flat in Nederland. Hij is derhalve onderworpen aan het Nederlandse recht (voor de flat) en aan het Franse recht (voor zijn bankrekeningen en het huis in Frankrijk).

Overigens moeten sinds 2007 Fransen die in het buitenland willen trouwen, zelfs met een Française, een procedure doorlopen om het huwelijk erkend te krijgen. Vóór de huwelijksvoltrekking moeten de twee een certificat de capacité au mariage leveren, uit te geven door het het Franse consulaat of de Franse ambassade van het land waar wordt getrouwd. Het is zelfs mogelijk dat het paar wordt gehoord. Na de trouwerij moet de huwelijksakte in de burgerlijke stand in Frankrijk worden ingeschreven. Die procedures zijn o.m. bedoeld om schijnhuwelijken e.d. te voorkomen. Inlichtingen zijn ook te krijgen bij Service central d'état civil du ministère des Affaires étrangères, 11 rue de la Maison-Blanche, 44941 Nantes Cedex 09. Tel. 0 826 08 06 04 (0,15 €/min).

Gemengde huwelijken hebben geen enkel effect op de nationaliteit, maar een buitenlander die getrouwd is met een Fransman/Franse vrouw kan na een termijn van vier jaar na het huwelijk de Franse nationaliteit krijgen, als het huwelijk in die vier jaren materieel en affectief ongestoord is gebleven en de buitelander behoorlijk Frans spreekt.


Het testament

Een Nederlands testament waarin een uiterste wil is bepaald, is wat de vorm betreft ook in Frankrijk geldig. Maar als de inhoud van het testament strijdt met dwingende regels van het Franse erfrecht, zullen andere maatregelen nodig zijn. Je kunt een Frans huis niet zomaar bij testament aan je partner overdragen. Een getrouwde Nederlander met twee kinderen die een Frans vakantiehuis bezit en in Nederland woont, moet weten dat bij zijn overlijden zijn kinderen ten minste twee derde deel van zijn Franse bezit erven en bij testament het resterende deel naar de partner kan gaan. Onroerend goed in Frankrijk valt immers onder het Franse erfrecht.

Wie binnen de Franse wet een uiterste wil wenst vast te leggen, kan dat soms een Frans testament laten zijn, waarbij het in Frankrijk overigens niet wettelijk is voorgeschreven dat dit door een notaris moet zijn opgemaakt. Het is wel zeer aan te bevelen om op bezoek te gaan bij le notaire. Het missen van de aansluiting tussen de verschillende rechtssystemen is vaak het geval bij de Nederlandse ‘langstlevende’ testamenten, met daarin vermeld de ouderlijke boedelverdeling. Bij gebrek aan het fenomeen van de ouderlijke boedelverdeling zal in Frankrijk vaak worden gekozen voor vormen van vruchtgebruik (usufruit) van het huis voor de langstlevende; huwelijkse voorwaarden zijn in Frankrijk net iets anders geregeld dan in Nederland. Bovendien zullen de erfgenamen meestal Nederlanders zijn, een omstandigheid die voor Franse notarissen geen dagelijkse kost is.

Een Franse notaris – in het algemeen slecht op de hoogte van de techniek om Frans civiel recht goed met buitenlands recht te laten samengaan – zal proberen om de bedoelingen van de Nederlandse erflater zo veel mogelijk terug te laten komen in het Franse testament. Zo begrijpt hij wel de wens om een zogenoemd verblijvingsbeding te laten opmaken via een op huwelijkse voorwaarden lijkende overeenkomst, waarbij de partners verklaren dat zij voor hun huis in Frankrijk hebben gekozen voor het Franse recht en dat de langstlevende in de woning mag verblijven. Deze successierechten besparende constructie staat bekend onder de term mise en communauté met als onderdeel clause d’attribution intégrale of pacte d’accroissement. Nog een raadgeving: als je het Franse testament alleen opmaakt in verband met het bezit van een tweede huis, moet er wel op worden gelet dat de standaardformule (‘ik herroep alle eerdere testamenten’) niet wordt opgenomen als er ook nog een Nederlands testament bestaat. Dat laatste moet uiteraard niet worden herroep

Het door een notaris te redigeren testament kost € 117 HT (hors taxe) en hij zorgt ook voor inschrijving van het testament in het Fichier central des dispositions de dernières volontés FCDDV. Nabestaanden kunnen via raadpleging van de website van dit fichier of via www.adsn.notaires.fr (Association Développement Service Notarial) onderzoeken of de overledene een laatste wilsbeschikking heeft gemaakt. Tegen betaling van € 25 ontvangt men dan naam en adres van de notaris bij wie een gevonden wilsbeschikking in bewaring ligt. Wie zelf een testament wil maken (handgeschreven) doet er wel goed aan om een notaris de vragen het papier te registreren bij het FCDDV. Dat kost € 30.

In 2007 is het een en en ander veranderd als het gaat om de afwikkeling van nalatenschappen. Sindsdien is unanimiteit niet meer bij alle onderdelen van de afwikkeling vereist, en volstaat veelal 2/3 meerderheid. Echter, als het gaat om verkoop/verdeling van de woning, is wel de unanimiteit vereist. Weigert een erfgenaam zijn/haar medewerking te verlenen aan de verkoop/verdeling, en is er dus geen sprake van unanimiteit, dan zullen de overige erfgenamen de verdeling via de rechter kunnen afdwingen (partage amiable versus partage judiciaire.)


Voorbeeldbrief om de notaris tot spoed te manen.
Voorbeeldbrief om de notaris (of zijn medewerkers) wat te laten opschieten (bij de afwikkeling van een erfenis bijvoorbeeld).


Naam, voornaam                                                                                               Plaatsnaam, le ..... 20..
adres

Recommandée avec avis de réception                                                           Naam en adres van de notaris

Succession: (naam van de overledene)

Maître,

A la suite du décès de .... (bijvoorbeeld mon mari), survenu le .... (datum overlijden), les autres héritiers et moi-même vous avons confié le règlement de la succession.

Or, voici .... mois (aantal maanden geleden) que ce dossier est entre vos mains, sans aucune avancée. Cette situatiion qui nous est préjudiciable, ne saurait se prolonger.

En conséquence, je vous prie de bien vouloir effectuer dans les plus brefs délais toutes les opérations nécessaires à la clôture de cette affaire.Vous remerciant de votre diligence,

Je vous prie de croire, Maître, à l'expression de ma considération distinguée.
Handtekening


Erfbelasting – in Nederland en/of Frankrijk

Er blijft een heel belangrijke reden om in álle gevallen de vererving van het Franse huis of van het gehele vermogen – als men in Frankrijk woont, valt het gehele vermogen in principe onder het Franse recht – goed te evalueren: de fiscus! Na 17 augustus 2015 valt de nalatenschap van een tweede woning wel onder Nederlands erfrecht aangezien vanaf die datum gekeken wordt naar de woonplaats van de overledene en niet langer naar de ligging van het onroerend goed. Voor Nederlanders die geëmigreerd zijn naar Frankrijk is er dan de mogelijkheid een rechtskeuze uit te brengen voor Nederlands recht bij testament, voor zover men de Nederlandse nationaliteit heeft behouden.

De samenlevende, dus niet getrouwde of gepacseerde partner (concubin), heeft in Frankrijk geen erfrechten. Ook al heeft in zo’n union libre de ene partner betalingen gedaan aan de andere om het huis te financieren of te verbouwen, als niets is geregeld, heeft deze erfrechttechnisch het nakijken bij het wegvallen van de ander. In het ergste geval kunnen de erfgenamen de overblijvende het huis uit jagen. Degenen die pas in Frankrijk wonen en de zaken rond testament en dergelijke nog niet hebben geregeld, kunnen voorlopig met de hand onderstaande wilsbeschikking schrijven (beide partners) wanneer er geen kinderen zijn. De verklaring moet echt worden beschouwd als een aanvulling op een Nederlands testament en geldt alleen voor het Franse onroerend goed (geen adres vermelden, want het kan later weer anders worden en een adreswijziging regelen wordt snel vergeten). Als er wel kinderen zijn, moet in de verklaring van vruchtgebruik worden gesproken. Dittestament olographe wordt ingeleverd bij de Franse notaris, die zorgdraagt voor de inschrijving ervan in het testamentenregister. Het is wel belangrijk om later een definitieve regeling te treffen of een op de persoonlijke situatie toegesneden 'echt' testament te laten opmaken of via de huwelijkse voorwaarden goed te regelen.


Je soussigné(e) (naam en voornamen in hoofdletters), né(e) le (geboortedatum) à (geboorteplaats) veux exprimer par la présente le désir de laisser en cas de mon décès le bien immobilier que je possède en usufruit jusqu’à la fin de ses jours à (naam en voornamen van de begunstigde in hoofdletters), né(e) le (geboortedatum) à (geboorteplaats).
Mes héritiers légaux ne rentreront en jouissance de leur héritage en ce qui concerne ce bien immobilier qu’après le décès de (naam begunstigde).

Fait à (plaatsnaam van de notaris), le (datum van de ondertekening van de akte).

Handtekeningen

Vertaling: Ik, ondergetekende ..., geboren op ... te ... wil hierbij de wens uitdrukken dat in geval van mijn overlijden het onroerend goed dat ik bezit (...) in vruchtgebruik zal worden gelaten tot aan het einde van zijn/haar dagen aan ..., geboren op ... te ...
Mijn wettige erfgenamen kunnen slechts na de dood van de genoemde begunstigde in het genot komen van hun erfdeel.


Voorbeeld van een situatie van een Nederlands echtpaar zonder kinderen dat permanent in Frankrijk woont. Om te beginnen is het verstandig een meer uitgebreide handgeschreven testament op te stellen ten gunste van de langstlevende. Daarmee wordt voorkomen dan mogelijk nog levende ouders aanspraken kunnen doen gelden. Dat geldt ook voor de volgende in de lijn, broers en zusters, die evenmin aanspraak kunnen maken op het huis en de roerende zaken. Sinds enkele jaren betaalt de overblijvende partner geen erfbelasting meer. Het handgeschreven testament zou er zo kunnen uitzien:

Je soussigné(e):

………………………, demeurant ………….., né(e) à …………., le ………………………………………, stipule en complément de mon testament fait aux Pays-Bas, concernant mes biens immeubles situés en France et mes biens meubles garnissant ces biens, ce qui suit:

I Institution d’un(e) légataire universel(le):

I.       Je lègue la totalité uniquement de (ma part de) mes biens immeubles situés en France et mes biens meubles garnissant ces biens, à Madame (Monsieur) ....., mon épouse (époux), née (né) à……..…… le………………………..

Si mon épouse (époux), précitée (precité), venait a décéder en même temps que moi ou avant moi j’institue……, demeurant à ……… ma légataire (mon légataire), de la plus forte quotité disponible, selon la loi en vigeur lors de mon décès.

II Choix pour le droit

Sur ma succession et le règlement de celle-ci le droit néerlandais sera applicable pour autant que possible.

III Clausule d’exclusion

Je stipule que tous les biens appartenant à mon héritage ne tomberont dans aucune communauté entre époux dans laquelle mes héritiers sont mariés ou se marieront, et non plus pourront être part d’aucune clause de compensation.

IV Cas de divorce

Les stipulations du présent testament au bénéfice de mon épouse (époux) ne produiront aucun effet si je suis divorcé (divorcée) au moment de mon décès.


Afhankelijk van de persoonlijke situatie moet na het regelen van de nalatenschap de erfbelasting worden betaald, in Frankrijk of in Nederland of in beide landen. Ook het bezit van een tweede huis in Frankrijk vereist de nodige aandacht wat betreft erven en het verschuldigd zijn van successiebelasting. Wie zes jaar na vestiging in Frankrijk een erfenis uit Nederland ontvangt, moet er op rekenen dat ook Frankrijk nog, na de betaling van erfbelasting in Nederland, een heffing kan opleggen.Frankrijk heft over de zogenaamde situsgoederen (bankrekeningen en onroerend goed in Frankrijk) en Nederland gaat uit van het wereldvermogen. Zou in Frankrijk bijvoorbeeld € 50.000 successierecht moeten worden betaald, maar houdt Nederland het op € 80.000 dat aan de vakantiewoning voor het Nederlandse successierecht kan worden toegerekend, dan bedraagt de vermindering die Nederland verleent naar rato € 50.000. Wie permanent in Frankrijk woont en leeft, valt wat betreft het erfrecht onder de Franse wetgeving. Alle bezittingen met uitzondering van onroerend goed buiten Frankrijk gaan in eerste instantie naar de wettelijke erfgenamen. Ten slotte: ook in Frankrijk geldt dat bij vererving van onroerend goed geen overdrachtsbelasting (droits de mutation) hoeft te worden betaald.

Door de aanvaarding van het Franse parlement van de fiscale hervormingen bij het successie- en schenkingsrecht zal de betaling van belasting voor 95% van de huishoudens niet meer nodig zijn. De ingangsdatum van de nieuwe regeling was 21 augustus 2007. Het doen van schenkingen is aantrekkelijker geworden, doordat aanzienlijk grotere vrijstellingen zijn toegelaten, maar door de regering van Hollande weer wat zijn teruggedraaid.

De nieuwe regels (2012) op een rij: bij het overlijden van de partner behoeft de overblijvende geen erfbelasting meer te betalen. Deze nieuwe regels gelden ook voor partners die leven in een Pacs, het Franse samenlevingscontract. Bij schenkingen tussen gepacseerden gelden voortaan dezelfde berekeningsvormen als bij gehuwden: de aftrek is € 80.724 en ook de percentages zijn gelijkgetrokken. Maar de partners binnen een Pacs worden erfrechttechnisch geen erfgenamen, dus moet er een testament aan te pas komen. Bij de berekening van de erfbelasting aan ervende kinderen geldt nu een algemene aftrek van € 100.000 per ouder. Deze verlaging van de vrijstelling door de regering onder Hollande geldt ook voor schenkingen, die elk 15 jaar mogen worden herhaald. Daarnaast komt nog de mogelijkheid voor grootouders om elke 15 jaar een schenking van € 31.865 te doen, zonder betaling van rechten. Een dergelijke schenking moet bij de notaris worden gemeld. De maximumleeftijd voor de schenker is hierbij 80 jaar.

Gehuwden en gepacseerden zijn vrijgesteld van het betalen van erfbelasting en genieten bij schenkingen een aftrek van € 80.724. Kinderen genieten een aftrek van € 100.000 en broers en zusters van de overledene moeten aan drie voorwaarden voldoen om voor algehele aftrek in aanmerking te komen: ongehuwd of gescheiden zijn, ouder dan 50 jaar en gedurende vijf jaar onafgebroken samen met de nu overledene gewoond. Als niet aan deze specifieke voorwaarden is voldaan, geldt een algemene aftrek van € 15.932. Voor neven en nichten is de aftrek € 7.967 en voor gehandicapte erfgenamen die niet kunnen werken bedraagt de abattement € 159.325 eventueel te voegen bij andere verminderingen. Alle overige erfgenamen genieten een aftrek van € 1593. Vervolgens wordt dan het schijventarief gehanteerd.

De schijven van de Franse erf- en schenkingsbelasting (sinds augustus 2012)

Schijventarief directe lijn na de toegestane aftrek

  • 5% tot 8 072
  • 10% van 8 072 tot 12 109
  • 15% van 12 109 tot 15 932
  • 20% van 15 932 tot 552 324
  • 30% van 552 324 tot 902 838
  • 40% van 902 838 tot 1 805 677
  • 45 % over het meerdere boven 1 805 677

Schijventarief voor partner of gepacseerde
Vrijgesteld voor de erfbelasting.

Schijventarief na toegestane aftrek voor schenkingen

  • 5% tot 8 072
  • 10% van 8 072 tot 15 932
  • 15% van 15 932 tot 31 865
  • 20% van 31 865 tot 552 324
  • 30% van 552 324 tot 902 838
  • 40% van 902 838 tot 1 805 677
  • 45 % over het meerdere boven 1 805 677

Schijventarief erfbelasting na toegestane aftrek voor broers en zusters

  • 35% tot 24 430
  • 45% daarboven

Schijventarief erfbelasting na toegestane aftrek voor familieleden tot de vierde graad (neven, nichten, ooms e.a.)

  • 55%

Schijventarief erfbelasting na toegestane aftrek voor overigen familie en niet-verwanten

  • 60%

Wie onroerend goed wil schenken, hoeft niet het volledig eigendom van de hand te doen, maar kan ook alleen het bloot-eigendom of alleen het vruchtgebruik weggeven. Voor de successieheffing en de schenkbelasting zijn percentages vastgesteld, waarmee de waarde van dat vruchtgebruik en bloot eigendom wordt vastgesteld. De kortingen bij vruchtgebruik of volledig eigendom zijn 50% als de schenker jonger is dan 70 jaar, 30% bij een leeftijd tussen 70 en 79 jaar. De reductie bij schenkingen in bloot-eigendom zijn 35% als de schenker jonger is dan 70 jaar en 10% als hij tussen de 70 en 79 jaar oud is.
Als een eigendom voor een bepaalde tijd in vruchtgebruik wordt gegeven, moet 23% schenkbelasting worden betaald per periode van 10 jaar.

Voorbeeld:
Angèle geeft voor 15 jaar het vruchtgebruik van een studio van € 200.000 aan haar dochter Lydia. De waarde van het vruchtgebruik waarover de rechten worden geheven, wordt dan als volgt berekend: € 200.000 x 23% x 2 (tweede periode van tien jaar) = € 92.000. De vrijstelling is € 156.974, dus Lydia hoeft niets te betalen.

De verschillende manier om onroerend goed in Frankrijk te bezitten

Vormen van eigendom Belanghebbenden
Doelstelling
SCI Familie, erfgenamen, ongehuwd samenwonenden Verkoopkosten lager
Bij aankoop door 2 personen, kan bij overlijden overblijvende partner blijven wonen
Onverdeeld eigendom,indivision Ongehuwde stellen
Gehuwden met huwelijkse voorwaarden (séparés de biens)
Aankoop door twee personen, ieder voor zijn ingebracht aandeel eigenaar
Bloot eigendom,nue-propriété Toekomstige erfgenamen (bij schenkingen)
Belastingplichtigen voor de vermogensbelasting ISF
Verlaging van erfbelasting later
Vrijstelling voor de vermogensbelasting ISF
Vruchtgebruik,usufruit Ouders kunnen blijven wonen, eventuele huurpenningen zijn voor de vruchtgebruiker Alleen het bloot eigendom is onderhevig aan schenkbelasting
Tontine Ongehuwd samenwonenden Overgang naar overblijvende partner zonder erfbelasting

Er is een website van het consumentenblad Dossier familial, waarin een calculator de erfbelasting globaal pretendeert te kunnen uitrekenen.


 Onverdeeld eigendom of en tontine

Bij een eigendom en indivision bezitten de partners (samenwonenden, gepacseerden of getrouwden onder 'huwelijkse voorwaarden' - séparation des biens) ieder de helft (of soms een ander percentage). Alles is gemeenschappelijk en de een kan niets ondernemen zonder de toestemming van de ander, tenzij er zich spoedeisende noodgevallen voordoen. In theorie is het mogelijk haar of zijn deel van de indivision te verkopen, maar dat stuit op bezwaren zoals het voorkeursrecht van de ander bij een verkoop. Beter is het dan om de indivision op te heffen, in der minne of via een rechterlijke uitspraak.

De Fransen kennen nog de mogelijkheid van aankoop en tontine, waarbij het hoofdverblijf samen wordt gekocht en de notaris in de aankoopakte een clause de tontine of clause d’accroissementopneemt. De constructie wordt nogal eens toegepast door (homo)paren die kinderen niet wensen te laten meedelen in het Franse huis. Bij het overlijden van een van de partners is de overblijvende de enige eigenaar van de onroerende zaak geworden, zonder dat hij zijn deel behoeft terug te kopen, erfgenamen kunnen niets opeisen. Als bij het overlijden de waarde van het onroerend goed lager is dan € 76.000 en het de hoofdwoning van het stel betreft, behoeft de overblijvende partner slechts de  overdrachtskosten te betalen (5,09%) en geen successiebelasting. Bij een hogere waarde wordt deze beschouwd als een schenking, waarover dus belasting moet worden betaald over het gehele bezit (dus niet alleen het meerdere boven € 76.000).

Voorbeeld:
voor niet-gehuwden, niet-gepacseerden, maar voor concubins
U heeft 
en tontine samen met uw levensgezel ieder voor de helft uw hoofdbewoning gekocht voor € 300.000. Bij het overlijden van de één, kan de overblijvende partner zich eigenaar van het huis noemen. Maar hij of zij moet wel successiebelasting betalen over de helft van de waarde, ofwel 60% over € 150.000 minus de algemene aftrek van € 1570, neerkomend op € 89.058.

Het is belangrijk dat de overblijvende partner kan aantonen dat beide partners destijds daadwerkelijk zelf – ieder voor zich – de helft van het onroerend goed hebben betaald. Overigens moet de waarde van het onroerend goed door de aangever van de successiebelasting zelf worden bepaald en wel op basis van de valeur vénale réelle, ofwel de werkelijke verkoopwaarde op de datum van het overlijden van de erflater. De interpretatie kan soms problemen opleveren, zodat het in dergelijke gevallen verstandig is de mening van de plaatselijke notaris te vragen. Als de opgegeven waarde ver onder de economische waarde ligt, kan de Franse fiscus heel moeilijk gaan doen en boetes opleggen, vermeerderd met rente. Ook mogen er niet al te grote leeftijdsverschillen bestaan tussen de partners en moet de inbreng van ieder ongeveer gelijk zijn.

Nog drie jaar na de aangifte kon le fisc er via controle op terugkomen en boetes opleggen. Binnen drie maanden na het insturen van de aangifte en de betaling van de successie- of schenkingsbelasting kan de belastingplichtige om een belastingcontrole vragen. Als dan binnen een jaar niets wordt gehoord of de belasting heeft afgezien van een controle, wordt de aangifte automatisch als correct beschouwd en zal er later niet meer een controle volgen. Als de belastingdienst binnen een jaar een controle uitvoert, kan bij een geconstateerde vergissing in de opgave de zaak zonder boetebetaling worden afgewikkeld. Als de fout inhoudt dat er te veel belasting is betaald, zal de belastingdienst het te veel betaalde terugstorten. Nog een extra zorgpunt bij een laag opgegeven waarde: later zal bij verkoop het verschil tussen aanschafprijs en verkoopprijs groot zijn, waarover dan een extra belasting op grond van de plus-value wordt geheven als het gaat om niet-hoofdbewoningen.

Wie in Frankrijk een erfenis krijgt of een schenking ontvangt, moet dat melden bij de Franse fiscus via een déclaration de succession dan wel een enregistrement de l'acte de donation. Elke erfgenaam of ontvanger van een schenking kan aan de fiscale administratie vragen om de inhoud van die verklaringen te controleren. De fiscus heeft daartoe dan een jaar de tijd. Het voordeel van deze procedure moet zijn dat de ontvangers er gerust op kunnen zijn dat de zaak in orde, als de belastingdienst in dat jaar niet op de proppen is gekomen. Na dat jaar is fiscale controle op de erfenis of schenking niet meer mogelijk.

Sinds 1 januari 2007 valt de samenlevingsvorm Pacs onder het regime van scheiding van goederen, séparation de biens. Wel kan men samen een huis kopen, maar dan in onverdeelde vorm (en indivision). Elk is eigenaar voor het door hem of haar ingebrachte geld. Bij verkoop is altijd een akkoord van beide partners nodig, ook al is het eigendom van één en bestaan er huwelijkse voorwaarden. Bij de hoofdbewoning moet de partner altijd toestemming geven. Bij de verkoop van een vakantiehuis geldt dat niet. Niet getrouwden en gepacseerden kunnen bij de gezamenlijk aankoop van een huis ook opteren voor de stichting van een SCI.

Bij een overdracht aan de partner wordt een droit de partage geheven van 2,5%, niet over het deel dat wordt verkregen, maar over de waarde van het gehele huis op het moment dat de twee uit elkaar gaan. De nieuwe eigenaar - van het huis meestal - wordt beschouwd het in bezit te hebben vanaf de oorspronkelijke aankoopdatum. Dit kan uiteraard gevolgen hebben voor de betaling van eventuele winstbelasting (taxe sur la plus-value) als het niet om een hoofdbewoning ging. Er is wel sprake van een echte verkoop als een gezamenlijk bezit door niet-gehuwden of niet-gepacseerden wordt verdeeld. De ingangsdatum van de eigendom per deelnemers is dan wel de datum van de splitsing en ook moet hier de 'normale' overdrachtsbelasting van 5,09% worden betaald.