Samenlevingsovereenkomst, de Pacs

Het erfrecht is in Nederland  per 1 januari 2003 belangrijk gewijzigd, waarbij de positie van de langstlevende echtgenoot is versterkt. In Frankrijk gebeurde iets vergelijkbaars, maar de verschillen tussen het Franse en het Nederlandse recht blijven groot. Sinds augustus 2007 is het hele verhaal van erven en schenken in Frankrijk wederom veranderd. Zo erven kinderen, samen met de overblijvende partner het Franse onroerend goed en zijn de successierechten vrijwel afgeschaft.  Ook van belang: getrouwd of niet, wel of geen huwelijkse voorwaarden.

Ongetrouwde stellen moeten iets regelen als zij gezamenlijk een Frans huis gaan kopen of al bezitten, zeker als zij daarin permanent (gaan) wonen. Dit niet alleen om ervoor te zorgen dat bijvoorbeeld het Franse huis of het gehele vermogen vererft zoals de partners het wensen, maar ook om (voorzover mogelijk) te voorkomen dat het hoge Franse tarief van successierechten van 60% moet worden betaald. Een mogelijkheid kan zijn om een Franse samenlevingsovereenkomst, de Pacs, te sluiten; de kosten hiervan bedragen een kleine € 600. Frankrijk kent sinds 1999 dat zogenaamde geregistreerde partnerschap, de Pacs (Pacte civil de solidarité). Twee meerderjarige mensen van hetzelfde of een ander geslacht (geen familie tot de derde graad) kunnen een dergelijk contract afsluiten, dat via inschrijving in een register bij de rechtbank (tribunal d’instance) geldigheid heeft ten opzichte van derden. Voor buitenlanders is de inschrijving bij het tribunal de grande instance in Parijs. Zij moeten papieren inleveren (certificat de coutume, af te geven door de consul) waarin duidelijk wordt dat zij meerderjarig zijn, ongehuwd en niet onder curatele staan. Als de Pacs in het buitenland wordt gevestigd, moet één van de twee wel de Franse nationaliteit bezitten. Beide partners moeten een gemeenschappelijke woonplaats hebben die bovendien hun hoofdverblijfplaats (résidence principale) in Frankrijk moet zijn, dus met een vakantiewoning alleen is in Frankrijk geen Pacs af te sluiten. 

Volgens het 'oude' regime gold de 50/50-verdeling voor alle bezittingen en schulden die gemaakt zijn binnen de Pacs. Als men het toch onverdeeld (régime de séparation) wil houden, zal dat nu moeten worden gemeld aan de griffie van de rechtbank waar de samenlevingsovereenkomst is geregistreerd. Zaken die tijdens de Pacs worden gekocht, blijven bij de partner die de spullen of het onroerend goed heeft betaald of heeft  verkregen uit een erfenis of een schenking. Hij of zij blijft alleen blijft de eigenaar. Oude contracten moeten op dit punt dus desgewenst worden herzien en herschreven; het nieuwe contract geldt dan voor de toekomst en heeft geen terugwerkende kracht.
Sinds 2008 wordt een Pacs beschreven op de geboorteakte (datum, plaats van registratie en identiteit van de partner). Personen die een Pacs willen afsluiten behoeven geen certificaat meer te tonen waarin zij verklaren dat er niet al een contract bestaat. Andere formulieren komen er nu aan te pas om aan te tonen dat de twee nog niet eerder iets op dit vlak hebben geregeld. De twee partners moeten zich in persoon vervoegen bij de griffie van de rechtbank (tribunal d'instance) in hun nabije toekomstige gezamenlijke woonplaats. Zij laten dan mogelijk persoonlijke afspraken zien, en tonen de volgende documenten: identiteitsbewijs, een uittreksel van het geboorteregister, een verklaring op erewoord dat er geen enkele familierelatie bestaat tussen de twee partners die een Pacs in de weg staan en ten slotte een opgave van de gezamenlijke woonplaats.

Het beëindigen van een Pacs geschiedt eenvoudig door een gezamenlijke verklaring bij hetzelfde tribunal d’instance waar de Pacs is geregistreerd, maar kan ook door een van de twee worden aangekondigd, via een door de deurwaarder overgebrachte verklaring. Deze stuurt de aankondiging naar de griffie van de rechtbank waar de Pacs is geregistreerd. Drie maanden daarna is de Pacs  opgeheven, als de fiscus ook de afhandeling van beide partners afzonderlijk heeft geregeld. Een Pacs  eindigt uiteraard ook op de datum dat de twee zijn getrouwd of wanneer een van hen overlijdt.
Een groot misverstand is het idee dat gepacseerden zonder meer van elkaar kunnen erven als waren zijn gehuwden. De overblijvende partner kan alleen erven als dat tevoren nadrukkelijk in een testament is geregeld. Het betalen van successiebelasting daarentegen is wel vrijwel gelijkgesteld met het regime voor gehuwden.

Een in Nederland gesloten huwelijk tussen twee personen van het hetzelfde geslacht wordt in Frankrijk sinds 2006 rechtsgeldig geacht. Dit betekent onder meer dat de twee echtgenoten voor wat betreft het erfrecht en het huwelijksregime vrijwel gelijk worden gesteld met Franse echtparen. Een en ander is duidelijk geworden in een publicatie in het staatsblad van de Franse senaat, waarin de minister van Justitie op de vraag van een senator bevestigt dat een in het buitenland gesloten wettelijk huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht in Frankrijk wordt erkend. Tot zover de theorie. In de praktijk is er nog weinig concreets gebeurd met de erkenning van een buitenlands homohuwelijk. Civielrechtelijk is de erkenning wel duidelijk, maar fiscaal is het wachten op een rechterlijke uitspraak, zo heeft de minister van Justitie laten weten bij zijn beantwoording van de senatorvragen. Voor zover bekend is er nog steeds geen zaak aanhangig gemaakt. Inmiddels zijn inschrijvingen bij de Kamer van Koophandel, bij de ziekenfondskas en het incassobureau voor de sociale voorzieningen wel al mogelijk gebleken. Veel notarissen en fiscalisten blijken overigens nog onkundig van de ministeriële uitspraak.

Print dit artikel

Huwelijkse voorwaarden of juist niet

Als echtgenoten in Frankrijk onderling niets afspreken, is de wettelijke regeling van toepassing: la communauté réduite aux acquêts. Als men geen huwelijkse voorwaarden laat maken, vallen gehuwden automatisch onder dit regime. Acht op de tien Franse echtparen leven heel tevreden zo. Alle bezittingen van elk van beide partners die dateren van vóór het huwelijk, blijven eigendom van die afzonderlijke partners (biens propres). Alle zaken die na het huwelijk worden verkregen, blijven in de gemeenschap (biens communs), behalve als het gaat om schenkingen en erfenissen.

Een ander huwelijksvermogensregime dat in de wet wordt beschreven, maar waar echtgenoten uitdrukkelijk voor moeten kiezen voordat het van toepassing is, heet la communauté universelle, in Nederland bekend als 'gemeenschap van goederen'. De spullen van beide echtelieden, vóór of tijdens het huwelijk verdiend of anderszins verkregen, behoren tot het gemeenschappelijk bezit. Bij echtscheiding worden alle bezittingen ook eenvoudigweg in tweeën gedeeld. Door nogal wat ouderen (50-plussers) wordt een clausule toegevoegd: la clause d’attribution intégrale de la communauté à l’époux survivant, te vergelijken met het Nederlandse verblijvingsbeding. Dit heeft onder andere tot gevolg dat bij overlijden de overblijvende partner alle goederen ontvangt zonder daarover Franse successierechten te hoeven betalen. De overblijvende partner wordt eigenaar en mag bijvoorbeeld het huis verkopen zonder daarvoor de toestemming nodig te hebben van de kinderen, waarbij wel rekening moet worden gehouden met de welbekende 'legitieme portie' (het wettelijk erfdeel) van kinderen uit een eerder huwelijk. De waarde van hun legitieme portie moet worden uitbetaald.

Dit huwelijkscontract wordt ook veel geadviseerd voor al wat oudere immigranten zonder kinderen die in Frankrijk zijn gaan wonen. Zijn er wel kinderen, dan zullen deze later in één keer een grote erfenis krijgen, profiteren zij maar één keer van de aftrek (abattement) en zullen ze door de tariefprogressie waarschijnlijk meer successiebelasting betalen. Ook lopen zij het risico dat hun deel door de overblijvende partij wordt opgesoupeerd. Deze nadelen zouden kunnen worden 'opgelost' door de kinderen bij leven van de partners, via fiscaal vriendelijk behandelde schenkingen (donations), hun deel te laten toekomen of in het contract te laten opnemen dat de kinderen bij het overlijden van een van de partners recht hebben op een bepaald gedeelte van het bezit, dan wel het bloot eigendom verwerven en de overblijvende partner het vruchtgebruik te laten. Fiscaal is dat aantrekkelijk en de erven kunnen bovendien tweemaal gebruikmaken van de abattement van ruim € 151.000. De wet biedt  bescherming aan de kinderen uit een eerder huwelijk of aan zogenoemde natuurlijke kinderen. Deze kinderen zijn bij juridische procedures niet altijd kansloos als 'hun ouder' het eerst overlijdt en ze hun deel van de erfenis (hun réserve) opeisen of van de zaken die de erflater bezat vóór het huwelijk, zo waarschuwt de Franse notaris.

Een ander model uit de Franse wet is le régime de la séparation de biens, te vergelijken met de Nederlandse 'huwelijkse voorwaarden' met uitsluiting van gemeenschap. Het wordt niet vaak toegepast in Frankrijk en regelt bij notarieel contract de volledige scheiding van de bezittingen van de echtelieden.

De keuze van een huwelijksregime is niet definitief. Na twee jaar kunnen de gehuwden samen besluiten onder een ander huwelijkscontract verder te leven. Bij de wijzigingen op het gebied van het Franse erfrecht die per 1 januari 2007 van kracht zijn geworden, is ook voorzien in maatregelen omtrent het huwelijksvermogensrecht. Wijzigingen in het huwelijkscontract, bijvoorbeeld van het wettelijk huwelijksregime naar 'huwelijkse voorwaarden', behoeven niet meer te worden goedgekeurd door de rechtbank (tribunal de grande instance). Latere veranderingen, zoals die naar een communauté universelle, zijn veel goedkoper geworden omdat geen advocaat meer nodig is (al snel € 2.000). Ook kan een wijziging veel sneller van kracht worden. Toestemming door de rechtbank blijft nodig in het geval er minderjarige kinderen zijn of als er bezwaren rijzen bij meerderjarige kinderen of schuldeisers.

Tienjareneis ook bij communauté universelle Nederlanders die in Frankrijk trouwden en hierbij kozen voor de Franse versie van gemeenschap van goederen (la communauté universelle de biens) veronderstellen soms dat de Nederlandse fiscus hen niets meer kan maken. En zij die via een Franse notaris hun Nederlandse huwelijkscontract lieten omzetten, leven in dezelfde veronderstelling. Hun aantal is groeiende, want volgens dit vooral voor ouderen aantrekkelijke huwelijksvermogensregime wordt de langstlevende echtgenoot eigenaar van het totaal van de gemeenschap van goederen, zonder dat de Franse staat daar successiebelasting over heft. Kinderen komt geen vaders- of moedersdeel toe. Zij erven pas, wanneer beide ouders zijn overleden. Maar desgevraagd laat het Nederlandse Ministerie van Financiën weten dat Nederland wel degelijk successierechten heft over de nalatenschap van een Nederlander die nog geen 10 jaar in Frankrijk woont en daar getrouwd is volgens het regime de la communauté universelle de biens. 'Het hele huwelijksvermogen komt de langstlevende toe. De verkrijging van de huwelijkshelft van de eerststervende door de langstlevende vormt een belastbaar feit. Woonde die eerststervende nog geen 10 jaar vóór diens overlijden in Frankrijk, dan krijgt de langstlevende een aanslag op basis van de in Nederland geldende tarieven en vrijstellingen.' De kinderen ontvangen in dat geval geen aanslag, omdat hier het Franse burgerlijke recht geldt. Het probleem bij de hantering van de tienjareneis geldt pas als kan worden verwacht dat een langstlevende de kans loopt veel meer te ontvangen dan de Nederlandse vrijstelling van successierechten.

Erven naar Frans recht: eerst de familie

Als eenmaal is bepaald wat de inhoud van de erfenis is – het huwelijksgoederenrecht speelt daarbij een grote rol – moet worden gekeken naar de manier waarop die erfenis moet worden verdeeld. Bloedverwantschap bij het verdelen van het erfgoed gold en geldt nog steeds als leidraad bij de Franse wetgeving. Bij het verdelen van een nalatenschap in Frankrijk kwam tot voor kort de overblijvende echtgenoot (m/v) pas aan bod na de (klein)kinderen, de (groot)ouders en de broers en zussen en hun kinderen.  Sinds 1 januari 2007 echter komen de ouders ná de overblijvende partner. In Frankrijk erven alleen nog de kinderen en als er geen kinderen zijn, gaan de zaken voor de helft naar de gehuwde partner.

Als voorbeeld een vrij algemene situatie waarbij ieder van de partners de helft van het Franse vakantiehuis bezit. Zij wonen in Nederland en hebben een Nederlands testament op de langstlevende. Het gaat om een eerste huwelijk en er zijn twee kinderen. Bij overlijden van de een zegt de Franse wet dat de langstlevende kan kiezen: de helft in vruchtgebruik of een derde in eigendom. Als er kinderen uit een eerder huwelijk zijn, heeft de overblijvende partner geen keuzemogeliljkheid. Hij of zij ontvangt alleen een derde deel van de nalatenschap als niets is geregeld en als de Franse notaris het Nederlandse testament zo wil interpreteren.

De huidige situatie: op de eerste plaats komen de nakomelingen (wettige en niet-wettige kinderen) én de overblijvende partner, op de tweede plaats komen de bloedverwanten: vader en moeder, broers en zusters, neven en nichten (kinderen van broers of zusters, de neveux et nièces), op de derde plaats de grootouders en overgrootouders, op de vierde plaats ooms en tantes, neven en nichten (kinderen van ooms of tantes, de cousins et cousines) en op de vijfde plaats de staat voor het geval geen nog in leven zijnd familielid meer is op te sporen.

De langstlevende echtgenoot heeft inmiddels meer rechten ingeval er niets testamentair is geregeld en er ook kinderen van de overledene zijn. De overblijvende echtgenoot kan kiezen: óf het gehele erfgoed in vruchtgebruik (usufruit) óf een kwart van de goederen in volledig eigendom (pleine propriété). Als er één of meer kinderen zijn die niet zijn geboren uit het huwelijk met de overblijvende echtgenoot, vervalt de keuze van het vruchtgebruik. Bij afwezigheid van kinderen en ouders van de overledene ontvangt de overblijvende partner alles in volledig eigendom met uitzondering van de zaken die de overledene heeft geërfd of die hem zijn geschonken van zijn ouders of grootouders; de helft van deze zaken gaat naar de broers of zusters of hun nakomelingen; de andere helft is voor de overblijvende partner.

De wettelijke rechten van de langstlevende (bij huwelijk, Pacs of geregistreerd partnerschap)

overblijvende partner kan kiezen als er of: alle goederen in vruchtgebruik of: een kwart volledig eigendom overblijvende partner kan niet kiezen krijgt een kwart in volledig eigendom bij afwezigheid van kinderen overblijvende partner krijgt of: helft van eigendom of: driekwart bij in leven zijn één ouder

kinderen zijn uit het bestaande huwelijk dan krijgen kinderen alle goederen in bloot eigendom dan krijgen kinderen driekwart in volledig eigendom want er zijn kinderen uit een eerder huwelijk alle kinderen samen krijgen driekwart in volledig eigendom en ouders van overledene zijn nog in leven ouders krijgen ieder een kwart

 Men moet er rekening mee houden dat bepaalde dwingende regels van het erfrecht ondanks een testament blijven gelden. Met name van belang zijn regels die bepalen welke erfgenamen altijd erven. Een voorbeeld van de verschillen met Nederland: bij testament kan de Franse woning ook worden geschonken aan de langstlevende, maar dan zal hij of zij aan de kinderen uit een eerder huwelijk de waarde moeten vergoeden van het meerdere boven hetgeen waarop hij of zij volgens de Franse regels recht heeft (de 'legitieme portie'' ). Maar als er kinderen uit een later huwelijk zijn, ontstaat er verschil van behandeling, zodat een oplossing kan zijn om het bloot eigendom van de Franse optrek aan alle kinderen te geven, waarna pa en ma tot aan het einde hunner dagen het vruchtgebruik genieten.

Het testament

Een Nederlands testament waarin een uiterste wil is bepaald, is wat de vorm betreft ook in Frankrijk geldig. Maar als de inhoud van het testament strijdt met dwingende regels van het Franse erfrecht, zullen andere maatregelen nodig zijn. Je kunt een Frans huis niet zomaar bij testament aan je partner overdragen.

Een getrouwde Nederlander met twee kinderen die een Frans vakantiehuis bezit en in Nederland woont, moet weten dat bij zijn overlijden zijn kinderen ten minste 2/3 deel van zijn Franse bezit erven en bij testament het resterende deel naar de partner kan gaan. Onroerend goed in Frankrijk valt immers onder het Franse erfrecht.
Wie binnen de Franse wet een uiterste wil wenst vast te leggen, kan dat soms een Frans testament laten zijn, waarbij het in Frankrijk overigens niet wettelijk is voorgeschreven dat dit door een notaris moet zijn opgemaakt. Het is wel zeer aan te bevelen om op bezoek te gaan bij le notaire. Het missen van de aansluiting tussen de verschillende rechtssystemen is vaak het geval bij de Nederlandse 'langstlevende' testamenten, met daarin vermeld de ouderlijke boedelverdeling. Bij gebrek aan het fenomeen van de ouderlijke boedelverdeling zal in Frankrijk vaak worden gekozen voor vormen van vruchtgebruik (usufruit) van het huis voor de langstlevende

Niet altijd is de familie op de hoogte bij het overlijden van een verwant of hij of zij een testament heeft achtergelaten of bij welke notaris een wilsbeschikking is opgeborgen. Tot voor kort konden alleen notarissen toegang krijgen tot het FCDDV, fichier central des dispositions de dernières volontés, maar deze dienst is nu ook opengesteld voor particulieren. Men kan schriftelijk (met bijvoeging van een kopie van de overlijdensakte) een verzoek tot informatie indienen of zelfs via internet. Tegen betaling van € 25 ontvangt men dan naam en adres van de notaris bij wie een gevonden wilsbeschikking in bewaring ligt.

Successierechten – in Nederland en/of Frankrijk

Er blijft een heel belangrijke reden om in álle gevallen de vererving van het Franse huis of van het gehele vermogen – als men in Frankrijk woont, valt het gehele vermogen in principe onder het Franse recht – goed te evalueren: de fiscus! De belasting die over vererving verschuldigd is, werkt in Frankrijk geheel anders dan in Nederland. Veel vervelende en kostbare verrassingen kunnen hieruit voortkomen, niet alleen voor de kinderen, maar ook voor de langstlevende partner. Deze belasting is gebaseerd op de vererving, en dus op het testament. Wie vermogen in Frankrijk heeft (een huis of meer), moet dus altijd laten nagaan wat de consequenties van de vererving zijn, met name ook de fiscale.

De samenlevende, dus niet getrouwde of gepacseerde partner (concubin), heeft in Frankrijk geen erfrechten. Ook al heeft in zo’n union libre de ene partner betalingen gedaan aan de andere om het huis te financieren of te verbouwen, als niets is geregeld, heeft deze erfrechttechnisch het nakijken bij het wegvallen van de ander. In het ergste geval kunnen de erfgenamen de overblijvende het huis uit jagen. Degenen die pas in Frankrijk wonen en de zaken rond testament en dergelijke nog niet hebben geregeld, kunnen voorlopig met de hand onderstaande wilsbeschikking schrijven (beide partners) wanneer er geen kinderen zijn. De verklaring moet echt worden beschouwd als een aanvulling op een Nederlands testament en geldt alleen voor het Franse onroerend goed (geen adres vermelden, want het kan later weer anders worden en een adreswijziging regelen wordt snel vergeten). Als er wel kinderen zijn, moet in de verklaring van vruchtgebruik worden gesproken. Dit testament olographe wordt ingeleverd bij de Franse notaris, die zorgdraagt voor de inschrijving ervan in het testamentenregister. Het is wel belangrijk om later een definitieve regeling te treffen of een op de persoonlijke situatie toegesneden 'echt' testament te laten opmaken of via de huwelijkse voorwaarden goed te regelen.

Je soussigné(e) (naam en voornamen in hoofdletters), né(e) le (geboortedatum) à (geboorteplaats) veux exprimer par la présente le désir de laisser en cas de mon décès le bien immobilier que je possède en usufruit jusqu’à la fin de ses jours à (naam en voornamen van de begunstigde in hoofdletters), né(e) le (geboortedatum) à (geboorteplaats). Mes héritiers légaux ne rentreront en jouissance de leur héritage en ce qui concerne ce bien immobilier qu’après le décès de (naam begunstigde). Fait à (plaatsnaam van de notaris), le (datum van de ondertekening van de akte). (handtekeningen) (Vertaling: Ik, ondergetekende ..., geboren op ... te ... wil hierbij de wens uitdrukken dat in geval van mijn overlijden het onroerend goed dat ik bezit (...) in vruchtgebruik zal worden gelaten tot aan het einde van zijn/haar dagen aan ..., geboren op ... te ... Mijn wettige erfgenamen kunnen slechts na de dood van de genoemde begunstigde in het genot komen van hun erfdeel.

Afhankelijk van de persoonlijke situatie moet na het regelen van de nalatenschap de successiebelasting worden betaald, in Frankrijk of in Nederland of in beide landen. Ook het bezit van een tweede huis in Frankrijk vereist de nodige aandacht wat betreft erven en het verschuldigd zijn van successiebelasting. Frankrijk heft over de zogenaamde situsgoederen (bankrekeningen en onroerend goed in Frankrijk) en Nederland gaat uit van het wereldvermogen. Zou in Frankrijk bijvoorbeeld € 50.000 successierecht moeten worden betaald, maar houdt Nederland het op € 80.000 dat aan de vakantiewoning voor het Nederlandse successierecht kan worden toegerekend, dan bedraagt de vermindering die Nederland verleent naar rato € 50.000. Wie permanent in Frankrijk woont en leeft, valt wat betreft het erfrecht onder de Franse wetgeving. Alle bezittingen met uitzondering van onroerend goed buiten Frankrijk gaan in  eerste instantie naar de wettelijke erfgenamen. Ten slotte: ook in Frankrijk geldt dat bij vererving van onroerend goed geen overdrachtsbelasting (droits de mutation) hoeft te worden betaald..

Door de aanvaarding van het Franse parlement van de fiscale hervormingen bij het successie- en  schenkingsrecht zal de betaling van belasting voor 95% van de huishoudens niet meer nodig zijn. De ingangsdatum van de nieuwe regeling is 22 augustus 2007. Het doen van schenkingen is aantrekkelijker geworden, doordat aanzienlijk grotere vrijstellingen zijn toegelaten.
De nieuwe regels op een rij: bij het overlijden van de partner behoeft de overblijvende geen successiebelasting meer te betalen. Deze nieuwe regels gelden ook voor partners die leven in een Pacs, het Franse samenlevingscontract. Bij schenkingen tussen gepacseerden gelden voortaan dezelfde berekeningsvormen als bij gehuwden: de aftrek is € 76.000 (was € 57.000) en ook de percentages zijn gelijkgetrokken. Maar de partners binnen een Pacs worden erfrechttechnisch geen erfgenamen, dus moet er een testament aan te pas komen. Bij de berekening van de successiebelasting aan ervende kinderen geldt nu een algemene aftrek van € 151.950 per ouder (was € 50.000). Deze verdrievoudiging van de vrijstelling geldt ook voor schenkingen, die elk zes jaar mogen worden herhaald. Daarnaast komt nog de mogelijkheid voor grootouders om éénmalig een schenking van € 30.000 te doen, zonder betaling van rechten. In dat geval moet de schenker ouder dan 65 jaar zijn en de begunstigde ten minste 18 jaar. Een dergelijke schenking moet bij de notaris worden gemeld.  

Wie onroerend goed wil schenken, hoeft niet het volledig eigendom van de hand te doen, maar kan ook alleen het bloot eigendom of alleen het vruchtgebruik weggeven. Voor de successieheffing en de schenkingsrechten zijn percentages vastgesteld, waarmee de waarde van dat vruchtgebruik en bloot eigendom wordt vastgesteld. De mensen leven veel langer dan vroeger, reden voor de Franse fisc om de uit 1901 stammende waardering te wijzigen. De waarde van het vruchtgebruik is derhalve flink opgeschroefd. Een vruchtgebruiker die jonger is dan 21 jaar, moet 90% van de waarde van het volledig eigendom aanhouden als waarde van het vruchtgebruik. Die percentages lopen per 10 jaar leeftijdsverschil met 10% af. Een vruchtgebruiker die 61 jaar oud is, moet dus 40% van de waarde van het eigendom als basis laten dienen voor de berekening van de successiebelasting en voor iemand van 91 jaar of ouder is de waarde van het vruchtgebruik nog maar 10% van de totale eigendom. 

Onverdeeld eigendom of en tontine

Bij een eigendom en indivision bezitten de partners (samenwonenden, gepacseerden of getrouwden onder 'huwelijkse voorwaarden' - séparation des biens) ieder de helft (of soms een ander percentage). Alles is gemeenschappelijk en de een kan niets ondernemen zonder de toestemming van de ander, tenzij er zich spoedeisende noodgevallen voordoen. In theorie is het mogelijk haar of zijn deel van de indivision te verkopen, maar dat stuit op bezwaren zoals het voorkeursrecht van de ander bij een verkoop. Beter is het dan om de indivision op te heffen, in der minne of via een rechterlijke uitspraak.

De Fransen kennen nog de mogelijkheid van aankoop en tontine, waarbij het hoofdverblijf samen wordt gekocht en de notaris in de aankoopakte een clause de tontine of clause d’accroissement opneemt. De constructie wordt nogal eens toegepast door (homo)paren die kinderen niet wensen te laten meedelen in het Franse huis. Bij het overlijden van een van de partners is de overblijvende de enige eigenaar van de onroerende zaak geworden, zonder dat hij zijn deel behoeft terug te kopen, erfgenamen kunnen niets opeisen. Als bij het overlijden de waarde van het onroerend goed lager is dan € 76.000 en het de hoofdwoning van het stel betreft, behoeft de overblijvende partner slechts de  overdrachtskosten te betalen (5,09%) en geen successiebelasting. Bij een hogere waarde wordt deze beschouwd als een schenking, waarover dus belasting moet worden betaald over het gehele bezit (dus niet alleen het meerdere boven € 76.000).

Het is belangrijk dat de overblijvende partner kan aantonen dat beide partners destijds daadwerkelijk zelf – ieder voor zich – de helft van het onroerend goed hebben betaald. Overigens moet de waarde van het onroerend goed door de aangever van de successiebelasting zelf worden bepaald en wel op basis van de valeur vénale réelle, ofwel de werkelijke verkoopwaarde op de datum van het overlijden van de erflater. De interpretatie kan soms problemen opleveren, zodat het in dergelijke gevallen verstandig is de mening van de plaatselijke notaris te vragen. Als de opgegeven waarde ver onder de economische waarde ligt, kan de Franse fiscus heel moeilijk gaan doen en boetes opleggen, vermeerderd met rente.

Sinds 1 januari 2007 valt de samenlevingsvorm Pacs onder het regime van scheiding van goederen, séparation de biens. Wel kan men samen een huis kopen, maar dan in onverdeelde vorm (en indivision). Elk is eigenaar voor het door hem of haar ingebrachte geld. Bij verkoop is altijd een akkoord van beide partners nodig, ook al is het eigendom van één en bestaan er huwelijkse voorwaarden. Bij de hoofdbewoning moet de partner altijd toestemming geven. Bij de verkoop van een vakantiehuis geldt dat niet. Niet getrouwden en gepacseerden kunnen bij de gezamenlijk aankoop van een huis ook opteren voor de stichting van een SCI. 

Uitvoerige informatie over deze onderwerpen is te vinden in La Maison, uitg. Het Spectrum.

Print dit artikel