Nicolas Sarkozy, de eerste 100 dagen

Nicolas Sarkozy heeft zichzelf in de eerste honderd dagen van zijn presidentschap nadrukkelijk op de voorgrond geplaatst. De zelf-verklaarde hervormer oogst bijval, maar wekt ook irritaties – en niet alleen in eigen land. Aldus NRC-correspondent René Moerland in een overzichtsartikel over het fenomeen-Sarkozy. Zijn bevindingen komen in grote lijnen overeen met hetgeen in de afgelopen honderd dagen op deze website is gepubliceerd over het aan- en optreden van de nieuwe Franse regering. We nemen het artikel daarom graag over.
Het radionieuws van kwart over een. De nieuwslezer verontschuldigt zich voor de eentonigheid. Alle onderwerpen gaan vandaag over president Sarkozy. De nieuwe president heeft ministers ontvangen, werkopdrachten gegeven over immigratie en economisch beleid, met studenten geluncht, is onderweg voor een werkbezoek in de provincie en reist daarna door naar Brussel voor een uitzonderlijk overleg met de Europese ministers van Financiën. Gisteren beheerste hij trouwens ook al het nieuws. En morgen ook. Zelfs op vakantie hoefden de Fransen deze zomer hun dagelijkse portie president niet te missen. Zijn eigen vakantie in de Verenigde Staten bleek goed voor levendige afleveringen in de populairste Franse sitcom van het moment: de Sarkozy’s in het Elysée.
Het luxe reisje bleek betaald door – aanvankelijk anonieme – rijke vrienden. Belangenverstrengeling? Dat is geen onderwerp in Frankrijk. Vakantie is een privézaak. Maar wel met een met veel publiciteit omgeven bezoek aan president Bush en familie. Echtgenote Cécilia stal daar de show. Door op het laatste moment weg te blijven.
Dat is een van de sappige verhaallijnen in deze serie: de grilligheid van de Eerste Dame. Cécilia Sarkozy schijnt allergisch te zijn voor media, maar de hele wereld zag haar vorige maand de vrijgelaten Bulgaarse verpleegsters en Palestijnse arts uit Libië vergezellen. Zonder enige officiële functie, profiterend van voorwerk van Duitse en Europese diplomaten. Maar met maximaal Frans rendement: schittering voor de camera en een aanvankelijk verzwegen, omstreden wapendeal voor EADS aan het eind. Diplomatie à la Sarkozy. Er komt een Franse parlementaire enquête naar de gang van zaken.
Morgen heeft Frankrijk precies honderd dagen gehad om te wennen aan het leven onder leiding van een mediagestuurde politieke tornado. Hier geen honderd dagen luisterstilte, zoals het kabinet-Balkenende/Bos in Den Haag na zijn aantreden verkoos. Maar actie, ook in de binnenlandse politiek. Het parlement heeft de halve zomer doorvergaderd. De belastingen zijn verlaagd, hervormingen in onderwijs en sociaal bestel zijn in gang gezet. De eerste tegenvallers zijn ook al geïncasseerd.
In de buitenlandse politiek zijn de bakens opzichtig verzet. Frankrijk was terug in Europa, zei Sarkozy in mei, op de avond van zijn verkiezing. Enkele weken later eiste hij het vaderschap op van het Europese compromis over het ‘Hervormingsverdrag’ dat de gestrande Europese Grondwet opvolgt. Hij had het plan opgeworpen en in bijna elke Europese hoofdstad uitgevent, al maanden voordat hij gekozen was. De Duitse bondskanselier Angela Merkel durfde als EU-voorzitter het compromis aan. Maar Sarkozy hielp haar door de weerspannige Polen binnenboord te houden.
Frankrijk ís dus terug. Niet alleen in Europa, maar ook in de Verenigde Staten, Libië en in het diplomatieke krachtenveld rond Irak en rond Darfur. Het gaat doorgaans niet om majeure koerswijzigingen in de Franse diplomatie. Ook onder president Jacques Chirac waren de banden met de VS weer aangehaald, bijvoorbeeld tegenover de Iraanse nucleaire ambities. Maar de stijl van zijn opvolger is anders. Toen Chirac in 1995 aantrad, bevestigde hij de Franse eigenzinnigheid met omstreden kernproeven op het atol Mururoa. Sarkozy manifesteert zich in zijn eerste maanden zelf als een soort diplomatieke kernproef, die in elke regio wordt uitgetest. Hij is in zwart Afrika geweest om de relatie met Europa te vernieuwen. Hij bereist de landen rond de Middellandse Zee om te pleiten voor een Mediterrane Unie, van Frankrijk tot Israël en Algerije en Marokko. Dat – vooralsnog onwaarschijnlijk ogende, maar kennelijk serieuze – plan zou Turkije een alternatief moeten bieden voor toetreding tot de Europese Unie.
Sarkozy wekt soms fascinatie op. Bijvoorbeeld als hij de Russische president Poetin, die hij in zijn verkiezingscampagne fel aanviel om Tsjetjenië, op zijn eerste G7-top joviaal voor de camera’s op de schouders slaat. Hup, boeman omgetoverd in maatje.
Maar de geldingsdrang van Sarkozy wekt ook irritatie op. In Berlijn is gemopperd over het Franse voordringen in Libië, in Londen over zijn aandrang op Europees protectionisme, in Brussel over de vage Franse toezeggingen over begrotingsevenwicht in 2010. En de president van de Europese Centrale Bank, de Fransman Jean-Claude Trichet, is verwikkeld in een verhuld gevoerd debat met Sarkozy over de onafhankelijkheid van het Europese monetaire beleid. Voorlopig staat Sarkozy in Europa vaak alleen in zijn gevechten.
Ook in eigen land zet de ‘hyperpresident’ veel op het spel door alles zelf te willen doen. Sinds 25 jaar hadden Franse presidenten de gewoonte aangenomen zich op afstand te houden van het dagelijkse regeren. Chirac was tot dit voorjaar een meester in het zwijgend toekijken vanuit het Château – de bijnaam van het Elysée, het presidentiële paleis – hoe achtervolgende premiers zich met hun regering ongeliefd wisten te maken met mislukkende hervormingen.
Sarkozy probeert het precies andersom. Ministers zijn figuranten geworden die woordloos naast hem staan terwijl hij zegt hoe hij hun werk hebben wil. Tot in detail. Deze week eiste hij dat zedendelinquenten behandeld worden alsof ze zijn eigen familie hebben getroffen.
Frankrijk lijkt een persoonlijk project van de president. Oppositieleider François Hollande verwijt ‘omnipresident’ Sarkozy even ondoorzichtig als alomtegenwoordig te zijn. Sommige ambtenaren op het Elysée treden met meer gezag in media op dan premier François Fillon, die wél in het parlement ter verantwoording kan worden geroepen. Eminent jurist en socialist Robert Badinter verwijt Sarkozy imperiale neigingen. Commentatoren proberen woordgrapjes uit van ‘Sarkozy’ met ‘Tsar’ en ‘Napoleon’.
Maar de oppositie heeft het niet gemakkelijk. Onder meer omdat Sarkozy maar liefst zeven linkse bewindslieden in zijn regering heeft opgenomen. En zijn potentieel zwaarste tegenstrever, Dominique Strauss-Kahn, is door hem voordragen voor het IMF. De Fransen waarderen zijn l’ouverture en wachten af of deze verdeel- en heerspolitiek kan uitgroeien tot een doorbraak in de roestige Franse links-rechtsverdeling.
Onrust in de immigrantensteden, zoals door sommigen voorspeld, is uitgebleven. Misschien organiseren de vakbonden dit najaar weer hun traditionele grote stakingen en demonstraties. Ze dreigen daarmee, maar Sarkozy benadert hen vooralsnog omzichtig, overlegt, tast af. Hij doet wat werkt om Frankrijk weer op de rails te krijgen, zegt hij.
Na honderd dagen is Frankrijk nog niet diepgaand veranderd. Maar de verwachtingen die Sarkozy bij veel kiezers heeft gewekt, zijn na de wittebroodsweken nog goeddeels intact. Nu maar afwachten of de kijkcijfers hoog blijven.
(23.08.07)

Print dit artikel