Wonen en Leven in Frankrijk

Gebruiken, gewoonten

Het nationale volkslied de Marseillaise

Allons enfants de la Patrie
Le jour de gloire est arrivé
Contre nous de la tyrannie
L’étendard sanglant est levé (bis)
Entendez vous dans les campagnes mugir ces féroces soldats
Ils viennent jusque dans vos bras, égorger vos fils, vos compagnes
Aux armes citoyens ! Formez vos bataillons !
Marchons, marchons, qu’un sang impur abreuve nos sillons

De muziek en de noten.

Rommelmarkt
heet in Frankrijk een vide-greniers (lege zolders). In elk dorp of stadswijk wordt jaarlijks op een vaste datum wel zo'n markt gehouden waarop de overtolligheden van de Franse huishoudens op straat komen. Verder zijn er de talloze brocantes (oude spullen), de gemengde brocantes (professionelen en particulieren), de echte antiekbeurzen en ook nog de vlooienmarkten (marché aux puces).Het is de gewoonte om bij wat grotere spullen af te dingen, waarbij in de regel zo'n 15% kan worden 'verdiend'. Het bezoeken van een rommelmarkt enz. heet chiner, pingelen heet marchander.
Virtueel snuffelen kan via enkele sites: Marché.fr, agenda brocantes, Vide-greniers, Ebay en Kitrouve.

Begroetingen
Als je permanent in Frankrijk woont dan weet je dat je de buurtbewoners, de secretaresse op het gemeentehuis, de klusjesman altijd een hand geeft. Ook bij het weggaan. Is de relatie erg vriendschappelijk dan wordt er gezoend, meestal twee keer. Vrouwen zoenen vrouwen vrijwel altijd, mannen willen nog wel eens afstand bewaren bij ontmoetingskussen (de bise; kussen uit genegenheid is embrasser; dan heet een kus een baiser, maar het werkwoord baiser betekent niet kussen, let op, maar vrolijk gezegd, een wip maken).

Brood
Er werken 35.000 bakkerijen aan de dagelijkse vervaardiging van brood. Bij de bakker, de boulanger, worden de flûtes (200 gram) en de baguettes (250 gram of 400 gram) verkocht. Klein is de ficelle met zijn 130 gram. Minder stokachtig zijn de bruine broden zoals de pain complet, de meergranen broden zoals de pain céréale en de pain de campagne. De croissant bij de bakker is heel lekker maar is 's morgens meestal uitverkocht. Handig is het om bij de supermarkt een zak met 10 voorgebakken croissants te kopen, niet duur, en die 's morgens vijf minuten in de oven te leggen.

Pendre la crémaillère
is letterlijk het ophangen van de regelhaak in de schouw van de open haard waaraan in vroeger dagen een pot werd gehangen. Nu is het een symbolische handeling geworden aanduidend dat het nieuwe huis klaar is om te worden bewoond. Er is dan een feestje, vergelijkbaar met onze house warming partijen.

Kalenders
Jaarlijks komt de postbode (la factrice of le facteur) met de Almanach, een nuttige kalender met feiten, plattegronden van de steden in de buurt. Het is de gewoonte de postbode een fooi te geven van toch ten minste € 7,50. Ook de vrijwillige brandweer komt jaarlijks langs. Ook deze pompiers krijgen een fooi van ten minste € 15.

Op bezoek gaan
Vroeger was het niet wellevend om bij een bezoek om te komen eten (rond 8.30 uur) wijn of bloemen mee te nemen. Verouderde boekjes meldden dat het meenemen van wijn een belediging zou zijn voor de gastheer: alsof hij zelf niet over goede wijnen zou beschikken. Het is aardig om iets van de banketbakker mee te nemen of een bloemetje. Maar geen goudsbloemen of chrysanten! Vooral die latste soort is op Allerzielen bestemd om de graven en grafzerken op te sieren. Het verandert allemaal wel, maar tot voor kort was het niet bon ton om van het toilet van de gastheer of -vrouw gebruik te maken. Het is wat vreemd om Fransen uit te nodigen om een kopje koffie te komen drinken. Beter is het om de dorpsgenoten te vragen om een apéritif (apéro) te gebruiken, zo rond zes uur 's avonds. Proosten bij het drinken gaat vergezeld van standaardwensen als 'à votre (bonne) santé', 'à la vôtre' (een beetje burgerlijk, grof), 'prosit' of 'tchin-tchin'. Als iemand is uitgeniest zeg je niet 'prosit' maar 'à vos souhaits'.

Onderhandelen
Met de Fransen wordt niet na het Hoe maakt u het (comment allez-vous?) met de onderhandelingen begonnen. Pas na vele, meestal charmante omwegen komen we eindelijk tot zaken. Nederlanders moeten daar niet onrustig van worden. Ook moeten wij onze kalmte bewaren als een bijeenkomst niet om half negen begint zoals was aangekondigd, maar pas iets over negenen. Dat is Frankrijk.

Je of u
Het zal voor de meeste Nederlanders vousvoyeren blijven met de Fransen. In bijzondere gevallen van persoonlijke vriendschap mogen de Hollanders tu zeggen. De Fransen zelf blijven traditioneel overigens ook meestal 'u' zeggen tegen hun landgenoten.

Buiten de deur eten

Ongeveer 70% van de Fransen eet ten minste eenmaal in de week buiten de deur. Eten in een restaurant gebeurt veel tijdens wat in Nederland de lunch heet. Men geniet dan het repas, waarbij op het platteland nog wel wijn wordt gedronken. In de restaurants in de steden gebeurt dat steeds minder. De meest gedronken drank in Frankrijk is mineraalwater. In het weekeinde en bij feestdagen wordt van de zondagse lunch (déjeuner) een bijzondere gebeurtenis gemaakt. Van twaalf tot drie is men dan onder de pannen. De keukens in de restaurants gaan 's avonds later open dan in Nederland. Om half acht op z'n vroegst kun je 's avonds terecht in een restaurant.

Thuis eten
Op het platteland:
Werkers op het land ontbijten niet, men gebruikt hoogstens een kleine kopje zwarte koffie of soppen brood in een grote kom koffie met veel melk. Tegen achten gaan de landarbeiders naar de boerderij en nemen dan een flink ontbijt. Brood (het nationale volksvoedsel), vlees, worst (charcuterie) e.d. Om twaalf uur volgt dan de hoofdmaaltijd (le repas - ons 'warm eten'), dat bestaat uit vlees, groenten, (stok)brood, kaas, dessert, koffie. En uiteraard wijn. De vrouwen en soms kinderen drinken de wijn vaak met wat water. De laatste krijgen 's middag bij het thuiskomen van school nog wat koekjes (le goûter). 's Avonds is er het souper. Een lichte maaltijd met wat sla, soep en wat brood.
In de stad:
Meestal geen ontbijt, hoogstens een kopje koffie. Croissantjes worden vrijwel nooit thuis gegeten. Dat doet men in een café. De lunch (geen repas dus) bestaat voor de kantoormensen uit een sandwich. Veel werknemers krijgen ook bonnen van het bedrijf om ergens in de stad de lunch, le déjeuner, te gebruiken. Ook een soort warme maaltijd, maar wat lichter dan op het platteland en niet altijd meer met wijn. Zakenlunches zijn uitvoerig en ook arrosés, besprenkeld. Maar ook dat wordt minder.
Bij (familie)feesten
is er een groot repas, dat kan duren van 12.00 uur 's middags tot diep in de middag. Voorgerechten (patés, terrines, soepen), vleesgerechten (wild vaak), tussengerechten soms, salades, andere groenten, veel kaas, zoete desserts en digestifs. Alles rijk besproeid met de betere wijn (tafelwijn is voor door de week) en altijd met stokbrood. Vooral de mannen gebruiken dat brood voor van alles: om de eerste honger te stillen, om de mond te neutraliseren als op een andere wijn wordt overgegaan en als bestek om het bord schoon te maken.

Begrafenissen
Op het platteland in het zuiden van Frankrijk is het de gewoonte dat de buren van een overledene zich bezighouden met de organisatie van de begrafenis (les obsèques). Direct na het overlijden wordt de buurt mondeling ingelicht en vaak vindt de volgende dag al de begrafenis plaats. De mannen van de directe buurtgezinnen belasten zich met het dragen van de kist na de misplechtigheid in de plaatselijke kerk. Daarna dragen die mannen de kist naar het kerkhof, er zijn nog woorden en gebed van de pastoor, de dorpsbewoners lopen om de kist. En dat is het dan. Van buitenlanders die in de buurt van de overledene wonen wordt alom verwacht dat ook zij acte de présence geven, ook al heeft met de overledene niet of nauwelijks gekend.

Brieven schrijven
Een sobere aanhef (Monsieur, ) en een uitvoerige beleefdheidsformule aan het einde van de brief. Er zijn vele varianten, maar met deze kan niemand een buil vallen: Je vous prie d'agréer, Monsieur, mes salutations dinstinguées. Wat bloemrijker en voor Nederlandse gevoelens tamelijk overdreven: Je vous prie d'agréer, Monsieur, l'expression de mes sentiments respectueux et dévoués. In korte briefjes aan bekende relaties mag ook: Recevez, Monsieur, mes cordiales salutations. Nog korter: Salutations cordiales.

Verjaardagen en andere huiselijke feesten
Niet erg gebruikelijk is het om de verjaardagen van de Fransen te vieren. Men gedenkt meer de naamdag, la fête, genoemd naar de heilige van de geboortedag. Op een kaart kan staan: Bonne fête! of Toutes mes félicitations. Andere heuglijke feiten in een Frans mensenleven: de verloving (les fiançailles), het huwelijke (le mariage), de geboorte (la naissance) en eventueel de doop (le baptème).

Kerst
La Noël. Kerstavond (op 24 december) wordt gevierd met een maaltijd (repas) na de mis. En op Eerste Kerstdag is er vaak weer een repas. Favoriet nagerecht le bûche, taart in de vorm van een boomstam. Tweede Kerstdag wordt niet gevierd.

Oudejaarsavond
Aan het afsteken van vuurwerk doen ze niet in Frankrijk. En appelflappen of oliebollen zijn volstrekt onbekend. Op de avond (Saint-Sylvestre) zoekt men elkaar meestal thuis op bij een zeer uitgebreid repas met vele gangen. Zo'n (familie)bijeenkomst, heet de Réveillon. Viert men de jaarwisseling in een restaurant dan gebeurt dat sjiek. Om twaalf uur wordt elkaar een gelukkig nieuwjaar toegewenst met veel zoenen ('une bonne année!) en toetertjes, confetti, feestmutsen. En ook veel dansen. Geliefde versnapering: oesters. Later in de eerste week van het nieuwe jaar geeft de burgemeester van je dorp een drankje, le pot du maire.