Appels en peren, maar ook abrikozen, amandelen en perziken groeien in (Zuid)-Frankrijk in overvloed. Het aanleggen van een boomgaard (le verger

januari|februari|maart|april|mei|juni|juli|augustus|september|oktober|november|december

Werkjes voor januari

Onderhoud
Bij vorstvrij weer is het mogelijk om hier en daar wat snoeiwerk te doen aan de fruitbomen, de pitvruchtbomen in het bijzonder (appels en peren). Maar goed opletten is altijd nodig: op het jonge hout van vorig jaar groeien bijvoorbeeld de perziken van volgend jaar. Perziken, nectarines, kersen en pruimen kunnen in de winter beter met snoeirust worden gelaten; wel verlangen zij een behandeling tegen insecten en de spinnetjes die in het voorjaar vervelend kunnen zijn. Het is belangrijk om altijd met zeer schone snoeischaren te werken teneinde verspreiding van ziekten te voorkomen. Een afdoende middel is het behandelen van de messen met alcohol (alcool à brûler, onze spiritus).
Bij droog weer kan af en toe een winterbehandeling worden gegeven met de daartoe speciaal ontwikkelde producten. Niet chemisch, maar nuttig: het afborstelen van de stammen van de fruitbomen teneinde eitjes van insecten en andere ongerechtigheden te verwijderen. Het behandelen van de bomen met een produit d'hiver (meestal op olie- of paraffinebasis) kan nuttig zijn. Professionele fruitkwekers laten het in ieder geval niet na en spuiten bovendien nog overvloedig met Bordeause pap, waarbij vooral de gevoelige perzik het doelwit is.
Biologische tuinders strooien de verzamelde houtas, rijk aan kali en fosfor, van de open haard aan de voet van de fruitbomen. Zij halen ook de gemummificeerde vruchtjes van vorig jaar weg en verbranden ze vervolgens. Het aanbrengen van verteerde stalmest rond de stam is ook zeer heilzaam voor het welbevinden van de fruitboom, zoals de kers. Wat preventie voor kersenbomen die gevoelig zijn voor de kersenvlieg en zijn larven kan geen kwaad. Weinig gevoelig zijn de vroege rassen Burlat, Summit, Noire de Meched. De late kersen als Cœur de Pigeon, Napoléon behoeven wat meer aandacht. Zet deze bomen niet in de buurt van kamperfoelie of berberis. Het helpt om aan het einde van de winter wat ijzersulfaat te strooien. Een val met feromonen is de beste en meeste milieuvriendelijke manier om de beestjes van de kersen weg te houden.  

Werkjes voor februari

Onderhoud
Het blijft altijd tobben met die perzikbomen hier. Loodglans, de gevreesde aandoening bij perziken, heet in Frankrijk cloque de pêcher (foto) en wordt krachtig bestreden. Sommigen proberen de ziekte te voorkomen door in de herfst of eventueeel in het vroege voorjaar knoflook te planten rond de stam. Maar de meeste tuinders spuiten. Bij stil en droog weer spuit men de bekende Bordeause pap, la bouillie bordelaise. Het is het bekende blauwe spul, dat op basis van o.m. kopersulfaat door vrijwel elke Franse tuinder wordt gebruikt om preventief te spuiten tegen vooral de meeldauw (mildiou) op rozen, de aardappelen en wat al niet meer. Maar in de winter dus de perzik, die enkele malen moet worden bespoten. En als de knoppen beginnen uit te lopen, nog een keer. Ervaren tuinders zeggen zelfs dat je de aanwijzingen wat betreft de dosering op de verpakkingen niet zo strikt moet nemen. Een beroepskweker meldt zelfs dat hij de aanbevolen hoeveelheid zelfs meer dan verdubbelt. En roept dan ook trots dat hij nooit last van de cloque heeft. Bij de laatste behandeling met bouillie bordelaise kan ook licht worden gesnoeid. Let op dat de jonge loten voorzichtig moeten worden behandeld, want daaraan komen dit jaar de vruchten.
Kersenbomen - en toch ook weer de perziken - zouden baat hebben bij een preventieve bespuiting tegen weer een andere ziekte, de moniliose, een schimmelziekte. De meest voorkomende variant veroorzaakt rottende vruchten, waarvan de aantasting in het beginstadium is te herkennen aan ronde plekjes. De sporen komen van afgevallen fruit of worden door de wind aangevoerd. Vooral rijk bemeste fruitbomen blijken gevoelig.
Ook de appel- en perenbomen kunnen worden gesnoeid, terwijl in de gebieden waar de sinaasappels kunnen groeien de boompjes deze maand kunnen worden gesnoeid. Voor de overige bomen: hier en daar wat bescheiden vormsnoei toepassen en er daarbij op letten dat het hart van de boom voldoende lucht en licht kan ontvangen.Verder is het mooi tijd om alles even na te lopen. De stammen van oude fruitbomen, vooral die van de peer, mogen flink worden afgeschuurd om sluimerend ongedierte en parasieten in de schors te verwijderen. De ondersteuning van jonge bomen kan worden gecontroleerd en rond de stammen mag goed verteerde stalmest worden gebracht.
Zo medio van de maand kunnen de bessenstruiken en de hazelaars worden gesnoeid (let op, de zwarte bessen komen op het nieuwe hout van vorig jaar) en ook de amandel en de abrikoos kunnen worden bijgeknipt. Het is nu ook de tijd om de cirkels rond de stammen van de fruitbomen wat lucht te geven door met de spitvork de grond wat los te wippen. Daarna zou er wat goed verteerde stalmest op kunnen worden gebracht. 

Werkjes voor maart

Onderhoud
Zo rond de eerste maart kunnen de perzikbomen worden nagelopen en een extra behandeling krijgen met Bordeause pap of een andere speciaal product tegen de loodglans rond de bladknoppen die op het punt staan open te springen. Eenzelfde bejegening believen ook de nectarines en de brugnons alsmede de peren (tegen de kwaal tavelure). Nectarine en brugnons zijn perziken met een gladde huis, brugnons hebben een pit die vastzit aan het vruchtvlees, nectarines hebben een losse pit. Om de tavelure te voorkomen op de appelen en peren zou een preventieve behandeling nodig zijn met oxychlorure de cuivre, zo'n 7 gram per liter. Biologische tuinders willen ook spuiten met een aftreksel van de heermoes, de heermoesthee (foto) (purin de prêle), ook heilzaam bij de bestrijding van 'het wit' en de tavelure. De door cloque aangetaste perziken kunnen niet meer worden behandeld. Wel kunnen de aangetast bladeren met een oplossing van heermoesthee worden behandeld, waarna deze afvallen en ruimte maken voor nieuwe bladeren. De knoflook die we aan de voet van de gevoelige perziken hebben geplant zijn voor het grootste deel al opgevreten door de konijnen. Dus dat helpt niet echt. Verder is het deze maand vooral kijken naar en genieten van de prachtige bloesems. De amandelen bloeien dat het een aard heeft.
De steenvruchten pruim en abrikoos kunnen vóór de bloei nog een behandeling tegen de moniliose krijgen met een aftreksel van heersmoesthee. Als bloeiende kersenbomen te lijden hebben gehad van zware regens kan ook daar de moniliose optreden en de oogst zelfs doen mislukken. Wat bij andere fruibomen nooit mag tijdens de bloei, kan hier wel: bespuiten Bordeause pap, 10 gram per liter.
Takken van vorig jaar van de (zwarte)bessenstruiken kunnen nu, met een lengte van 20 cm. in de grond worden gestoken om te laten wortelen. Wie in het zachte zuiden woont kan denken aan het planten van de aardbeiboom, de arbousier. De vruchten daarvan zijn in de herfst rijp. De olijven kunnen licht worden gesnoeid en de citrusboompjes zijn blij met een flinke gift compost.

Werkjes voor april

Onderhoud
De fruitbomen hebben al gebloeid, staan nu in bloei of zullen de komende weken hun bloesems tonen. In deze periode moet niet met middelen tegen insecten worden gespoten, dat is niet bevorderlijk voor de bestuiving van de bloemen. Druivenstokken kunnen nog wel worden behandeld tegen de bekende meeldauw en het wit, want ze staan nog niet in bloei. Veel Franse tuinders mengen dan het blauwe poeder van de bouillie bordelaise met de zwavel tegen het wit en spuiten deze melange op de bladeren. Na de bloei de perenbomen nog eens behandelen met Bordeause pap ter bestrijding van de tavelure, een vrij veel voorkomende spikkeltjesziekte.
De beginnende vruchten van de appel- en perenbomen moeten niet alle blijven hangen, vooral niet als er een rijke bloei is geweest. Uitdunnen is nodig. Men doet dat twee keer: de eerste keer als de vruchtjes de grootte van een kers hebben en later nog een keer als de vruchten zo groot zijn als een walnoot. Om de wormstekigheid te voorkomen (carpcapse) moeten deze maand maatregelen worden genomen om te voorkomen dat de gelijknamige vlinder eitjes legt. Stroken golfkarton om de stam aanbrengen en regelmatig kijken. Bij het aantreffen van de larven de stroken karton verwijderen, verbranden en nieuwe aanbrengen.

Werkjes voor mei 

Onderhoud
Het is nu de tijd om door te gaan met het wat uitdunnen van de fruitbomen die erg veel vruchtjes hebben. Perziken uitdunnen tot een onderlinge afstand van 10 tot 20 cm. per tak. Perziken en nectarines, alsmede de pruimen mogen licht worden gesnoeid. Ook wordt het belangrijk om de regenval in te gaten te houden met het oog op de bomen die het afgelopen najaar of dit voorjaar zijn geplant. Erg veel water geven, leert de ervaring hier in het Franse land.
Er wordt relatief toch veel gespoten tegen schimmels en insecten. Het heeft vrijwel geen zin meer om perziken en nectarines te bespuiten tegen de loodglans (la cloque). Het kwaad is al geschied. Alleen preventief spuiten in het najaar bij de bladval en in het voorjaar bij het opengaan van de bladknoppen heeft zin, zegt men. Ook worden perzikbomen heel kort gehouden en intensief gesnoeid.
Appelbomen moeten regelmatig worden behandeld tegen het wit (l'oïdium) met zwaveloplossingen. En dan is er de wormstekigheid van de appel, veroorzaakt door de larven van de nachtvlinder carpocapse. Het euvel wordt ook met die naam benoemd in Frankrijk, een vervelende aandoening bij appels en peren. Eind april worden de eitjes gelegd en dan is het eigenlijk al te laat. Het kan nog helpen om te spuiten met producten op basis van roténone of pyréthrine, verkrijgbaan in het tuincentrum. Bifenthrine helpt ook, maar is niet erg milieuvriendelijk. 
De luizen op de jonge loten van kersen, bessen en appelen moeten ook worden bestreden in deze maand. Nogal eens wordt geadviseerd om van die plakkerige ringen (bandes gluantes) om de stam van de fruitbomen aan te brengen. Naar boven klauterende mieren met schadelijke andere insecten bij zich kunnen dan niet verder naar boven om schade te berokkenen aan het wassende ooft.
Voor een goede vruchtzetting hebben fruitbomen meer kalium nodig dan stikstof. Spreid rond de stam houtas uit (van de inmiddels gedoofde open haard).

Werkjes voor juni 

Onderhoud
We blijven doorgaan met het uitdunnen van de jonge appel- en perenbomen (na vijf jaar regelt de boom het zelf) en gaan ook verder met beschermend spuiten. Het beste met pyrehtrum of roténone tegen de tavelure en de carpocapsen die de appelen womstekig maken.Dat uitdunnen is belangrijk: voor een opbrengst met gezond volgroeid ooft en het voorkomen van uitputting van vooral jonge bomen. Normaal gesproken laat de fruitboom in de maand juni spontaan overtollig fruit vallen, maar het kan geen kwaad om de natuur een handje te helpen. En niet te bang zijn om te veel weg te nemen. Er blijft genoeg over. Als er erg veel vrucht is gezet kan met het uitdunnen (éclaircissage zeggen de Fransen) nog een keer herhalen in de loop van deze maand. Bij appelen moeten trossen worden voorkomen. Bij dragende takken zijn 10 vruchten per meter meer dan genoeg.
Aan de perziken, nectarines, kersen en pruimen kan wat zomersnoei worden toegepast. En kijk ook naar de jonge scheuten, die vaak door luizen worden bezocht. Een beetje spuiten is dan wel nodig. Met spiritus en een penseel worden ook goede resultaten bereikt. Zijn de uiteinden erg beluisd, dan kunnen deze ook gewoon worden weggeknipt.
Het kan gebeuren dat de olijven zijn aangetast door een vliegje, de mouche de l'olivier. Er ziet dan niets anders op om te spuiten met een insecticide.

Werkjes voor juli

Onderhoud
We blijven nog even de appel- en perenbomen verlossen van het teveel aan fruit en gaan ook verder met beschermend spuiten, onder meer ook tegen de rode spinnetjes (araignées rouges). De nieuwe takken van de fruitbomen die erg snel zijn gegroeid worden wat ingekort, dat bevordert de vorming van nieuwe bloemknoppen. Verder niet veel te doen in de boomgaard. Bomen die vorig najaar zijn geplant vragen nu wel regelmatig om een flinke plets water. Bij warm weer en dreigende regen kunnen de appelbomen aangetast worden door het wit (oïdium), zichtbaar aan het pluizige wit aan het eind van de bladeren. Om deze ziekte te voorkomen: spuiten met zwavel. Als het te warm is weer even wachten met spuiten om verbranding van de bladeren te voorkomen. Het blijft tobben in Frankrijk.
Afgevallen fruit oprapen en weghalen, want rottend of aangetast fruit kan ziektes bevatten, waar je volgend jaar weer last van krijgt.

Werkjes voor augustus

Onderhoud
Het blijft nodig om perziken, appelen en peren te beschermen tegen de rode spinnetjes en ook zal men moeten doorgaan met het preventief spuiten met Bordeause pap en zwavel tegen respectievelijk de tavelure, de meeldauw en het wit bij vooral de druiven, ook de tafeldruiven in onze moestuin. De pruimen zouden een spuitbeurt kunnen krijgen tegen de carpocapse, een akelig wurmpje.  Als er mooie peren aan de boom hangen is het raadzaam deze exemplaren te beschermen door ze in een papieren zakje te pakken.
Sommigen bevelen nu al aan om de druif en de perzik van de bladeren te ontdoen in de eeuwigdurende strijd tegen achtereenvolgens de loodglans (cloque) en de meeldauw (mildiou), maar volgens de meeste anderen gebeurt dit om de zon de kans te geven de vruchten beter te laten rijpen. De afgeknipte perzikenboomtakken moeten wel worden verbrand (tegen de verspreiding van cloque). Als het fruit begint te vallen - de peren beginnen al - is het tijd om te beginnen met de oogst. Peren blijven langer goed als het uiteinde van het steeltje in de vloeibare was of warme paraffine worden gestoken.
Wie het nodig vindt om de kersenboom te snoeien, moet dat nu doen. Grote zaagwonden afdichten met mastique. De kiwi's mogen nu ook een snoeibeurt krijgen en de perziken een lichte, alleen wat inkorten van de nieuwe loten.

Werkjes voor september

Onderhoud
Het is zaak om de fruitbomen regelmatig langs te lopen en het aangetaste fruit (wormpjes) weg te halen en het valfruit op te rapen en zo mogelijk te verwerken tot iets aardigs (sap, jam, vruchtenwijn). Wormstekige appels en perziken liever niet op de composthoop gooien, want ze gaan daar rotten in plaats van te composteren. De leeggeplukte perzikbomen mogen wat blad kwijt en ook kan al worden begonnen met het snoeien van het hout dat vrucht heeft gedragen. Peren worden over het algemeen eerder geplukt dan in Nederland. Als ze te rijp worden aan de boom, blijken de vruchten minder goed te bewaren. De olijfbomen kunnen een behandeling krijgen tegen de fumagine (een schimmelziekte) met Bordeause pap.

Planten
In het warme zuiden kan deze maand de olijf worden geplant. Een gift met hoornmeel wordt gewaardeerd.

Werkjes voor oktober

Onderhoud
Het is nuttig om afgevallen fruit dat wormstekig is of er anderszins niet appetijtelijk uitziet weg te gooien, maar liever niet op de composthoop. Oude fruitbomen waarderen het zeer als in de cirkel rond de stam nu goede stalmest wordt uitgespreid. Ook mest uit een pakje kan nuttig zijn, mits kunstmest wordt gekozen dat rijk is aan fosfor en kalium. Bomen die steenvruchten leveren (pruim, abrikoos, kers) kunnen licht worden gesnoeid. Dat betekent in deze tijd van het jaar dat er hars loskomt vanaf de wond. Schoon gereedschap gebruiken derhalve en grote zaagwonden insmeren met een wondafdekmiddel. De struiken van de rode bessen mogen we nu snoeien. Bij het vallen van de bladeren kunnen de gevoelige perzikbomen en de pruimenbomen een behandeling krijgen met de Bordeause pap (15 gram per liter), vaak noodzakelijk om de ernstige loodglans (cloque) proberen te voorkomen.

Planten
Wil men nieuwe fruitbomen planten dan is het nu zaak om alvast de plantgaten daarvoor te maken. En in het mooie zuiden van Frankrijk kan dan al de vijg worden geplant, in de overige gebieden wachten we tot half november met het planten van bomen, zeker als het gaat om bomen met alleen de wortelkluit (racines nues). In de Midi kunnen medio deze maand de agrumes, de citrusboompjes worden geplant.

Stekken
Medio oktober kan men beginnen met het stekken van de vijg. Neem tweejarige takken van ongeveer 25 cm zet ze rechtop in het zand. In maart kunnen de gewortelde stekken naar hun vaste plaats.

Werkjes voor november

Onderhoud
Bij het vallen van het blad mogen de perzikbomen weer een behandeling krijgen met Bordeause pap (bouillie bordelaise). Volgens de buurman moet een gevoelige perzik kort gehouden worden en een aantal keren bespoten, in het voorjaar nog eens als de knoppen beginnen uit te lopen. In oude boekjes lazen wij van de preventie door knoflook rond de stam te planten. We hebben dat dus gedaan, maar zonder enig merkbaar effect. De abrikozenbomen, de vijgen en de notenboom kunnen een lichte snoeibeurt krijgen, als dat een aantal jaren niet is gebeurd. Belangrijk hierbij is het centrum van de boom van overtollig hout te ontdoen en de boom ook vormtechnisch een beurt te geven. En voor het overige: alle fruitbomen waarderen het als zij aan hun voet wat extra voedsel krijgen (compost, (half)verteerde mest). Algemeen luidt het advies om afgevallen bladeren op te ruimen en te verbranden. Dat geldt ook voor rottende late vruchten en de gemummificeerde appeltjes en peertjes die op de grond liggen. Dit alles om nieuwe ziektes in het komende voorjaar te voorkomen.
Planten
A la sainte-Catherine, tout bois prend racine. Tuincentra hanteren deze zegswijze met gretigheid om hun plantmateriaal weer aan de man de brengen. Als we deze maand nieuwe fruitbomen willen gaan planten - de beste periode is inderdaad november/december als het niet vriest - is het zaak om tijdig de plantgaten te hebben gegraven, vooral op de zwaardere gronden. Het plantgat moet vier keer de omvang hebben van de wortelkluit. Blijft het plantgat te klein dan wreekt zich dat later: de boom groeit nauwelijks meer. En let er ook op dat de entknobbel (greffe) niet mee ingegraven wordt. Notenboom geven pas na 15 jaar vrucht. Sommige geënte bomen geven eerder noten en de Amerikaanse walnoot Juglans nigra geeft al na 5 à 6 jaar opbrengst. De boom houdt niet van zware kleigrond. 

Werkjes voor december

Onderhoud
En ook deze maand: alle fruitbomen waarderen het als zij aan hun voet wat extra voedsel krijgen (compost, (half)verteerde mest). Een lichte snoeibeurt, meer een onderhoudsbeurt, kunnen de hazelnoot, de notenboom, de abrikoos en de vijg krijgen. En belangrijk, althans volgens de Franse fruitkweker: op droge dagen de kaal geworden bomen bespuiten met bouillie bordelaise (zolang het nog kan, want het product lijkt uit de handel te worden genomen). Rot, oud fruit van de afgelopen zomer en herfst, moet worden opgeruimd (niet op de composthoop).

Planten
Fruitbomen met kale wortels (dus niet uit een pot) kunnen nu goed worden geplant. Ruim plantgat maken, steunpaal erin, vervolgens de boom en goed aanaarden en water geven, ook als het regenachtig weer is.

Print dit artikel