Wonen en leven in Frankrijk

De rechterlijke macht

De rechterlijke macht in Frankrijk kent in het burgerlijk- en strafrecht drie rechtsgebieden:

1. de gespecialiseerde rechtspraak, zoals de 15 rechtbanken voor kinderen (tribunaux pour enfants) binnen de 154 rechtbanken voor minderjarigen (tribunaux pour mineurs), de conseils des Prud'hommes (in de volksmond ook tribunaux geheten - gekozenen die uitspraak doen in de geschillen tussen werknemers en werkgevers), juges de proximité (lekenrechters die kleinere geschillen oplossen), de handelsrechtbanken voor geschillen tussen zakenmensen of handelsbedrijven (tribunaux de commerce), de rechtbanken voor pachtovereenkomsten (tribunaux baux ruraux) en de rechtbanken voor sociale zekerheidszaken (tribunaux des affaires de sécurité sociale);
2. de burgerlijke rechtspraak voor geschillen tussen burgers onderling en de regeling van kleine, alledaagse conflicten (het tribunal d’instance), voor de grotere zaken het tribunal de grande instance (TGI), voor hoger beroep in civiele zaken het cour d’appel. Voor geschillen tussen burgers en overheidsinstanties is men aangewezen op het adminstratieve recht, uitgevoerd door de tribunaux administratifs, de hoven van appèl (cours administratives d’appel) en de Raad van State (Conseil d’Etat). Men wendt zich tot deze instanties bij belastingconflicten, bij problemen met de burgemeester die weigert een bouwvergunning af te geven en dergelijke.
3. de strafrechtspraak in drie niveaus: de behandeling van niet al te ernstige (verkeers)overtredingen door de politierechtbank (tribunal de police), de delicten (diefstal, oplichting, gebruik verdovende middelen) waarover de correctionele rechtbanken uitspraak doen (tribunal correctionnel), en de zware misdrijven, die voor het Hof van Assisen komen (cour d’assises), de enige rechtbank (één per departement) met een jury van drie rechters en negen leken. Meestal komt dit hof eennmaal per drie maanden bijeen en het houdt lange zittingen om de rechtsgang begrijpelijk te laten verlopen voor de leken, niet-juristen. Ten slotte onderzoekt het hoogste rechtscollege, het cour de cassation (vergelijkbaar met de Hoge Raad), de cassatieberoepen tegen de arresten van de 35 cours d’appel (hoven van beroep).

In het dagelijks leven kun je bij geschillen wel te maken krijgen met het tribunal d'instance. Deze rechtbank lijkt wat op de civiele kant van het kantongerecht in Nederland, waarin kleinere zaken worden behandeld. Maar de vergelijking houdt dan verder op. In Frankrijk kan men zich via een eenvoudige procedure tot het tribunal d'instance wenden bij huurgeschillen, als huisbazen nalatig zijn in het onderhoud of als er met de buren problemen zijn over de erfafscheiding. Zo’n procedure heet een injonction de faire, een uitdrukkelijk bevel om iets te doen of te betalen: minder dan € 4.000 bij de hulprechter, van € 4.000 tot € 10.000 dus bij het tribunal d’instance en daarboven bij de TGI.

Bij grotere zaken zal men zich moeten wenden tot de tribunal de grande instance. De TGI komt eraan te pas als er familiegeschillen moeten worden opgelost (door de speciale juge aux affaires familiales, Jaf), bij onroerendgoedzaken, bij faillissementen en bij belastingzaken. Bij de meeste zaken kan men niet zelfstandig optreden, het inroepen van een advocaat is vrijwel altijd noodzakelijk en de procedure geschiedt vooral schriftelijk.

Vrij nieuw is de instelling van een type rechter, zeg een hulprechter, die kleine zaken kan afhandelen ter ontlasting van de rechtbanken. Deze juges de proximité houden zich bezig met kleine, alledaagse kwesties die de € 4000 niet te boven gaan (dezelfde categorie zaken onder de € 10.000 waarmee de gewone juges d’instance zich bezighouden). Hij kan ook verkeersboetes regelen, maar nooit vrijheidsstraffen uitdelen. Bij dergelijke kleinere gedingen is evenmin beroep bij een hoger college mogelijk. De enige mogelijkheid hiertoe is appèl aanteken bij de cassatierechter. Wie een zaak wil aanspannen omdat hij zijn geld niet terugkrijgt van een onwillige winkelier of wanneer de aannemer het laat afweten, kan via een aangetekend te versturen formulier de procedure laten starten. Meestal ontvangt men dan binnen drie maanden bericht om op de zitting te verschijnen al dan niet samen met een advocaat of een familielid. De juge de proximité begint altijd met een poging om de partijen met elkaar te verzoenen.

Een echt kort geding aanspannen – intenter un référé d’urgence – kan uiteraard ook. De rechtbankpresident kan in spoedeisende gevallen op zeer korte termijn een uitspraak doen. Maar de afhandeling van minder spoedeisende zaken duurt lang in Frankrijk, vaak zeer lang tot jaren aan toe. Meestal probeert ook het tribunal d’instance partijen te verzoenen (tentative préalable de conciliation) om daarmee een proces te vermijden. De procedure hiervoor is zeer eenvoudig. Je gaat naar de griffie en vult een formulier in. Op de zitting moet je jezelf vertegenwoordigen en dus in persoon verschijnen. Sinds enige jaren wordt de rol van de rechtbankpresident in zulke bemiddelingspogingen overgenomen door een bemiddelaar (conciliateur de justice), waarvan er inmiddels 1800 actief zijn en gratis hun diensten verlenen bij het oplossen van conflicten tussen burgers. Hun adressen zijn op internet te vinden. Daarnaast verwijzen officieren van justitie en rechters ook steeds meer naar de bemiddelaars, de médiateurs judiciaires, die niet gratis hun diensten aanbieden. Zij treden vaak op bij familiekwesties, zoals echtscheidingen.

Grotere zaken (boven de € 10.000) worden dus behandeld door het tribunal de grande Instance (nu nog 181 vestigingen) en partijen moeten zich bij het kostbare en langdurige proces in principe laten bijstaan door een advocaat, terwijl het ook mogelijk is dat de kemphanen zelf het woord voeren. De regering-Fillon onder leiding van president Sarkozy streeft naar een drastische terugbrenging van het aantal rechtbanken. Zo is besloten dat het aantal tribunaux d’instance met bijna de helft wordt teruggebracht in 2010 en de TGI’s met ruim 20 in 2011.

Print Print dit artikel

Deurwaarder
De deurwaarder overhandigt officiële ambtelijke en gerechtelijke stukken, dwangbevelen bijvoorbeeld en rechterlijke uitspraken. Maar hij kan ook in zijn niet-gerechtelijke hoedanigheid optreden bij het in der minne schikken van lastige kwesties.

Hij kan proces-verbaal opmaken van een ruzie tussen twee partijen, kan ter plaatse komen kijken, kan een partij sommeren zijn verplichtingen na te komen enzovoort. Als bijvoorbeeld de aannemer de fouten niet wil herstellen of niet meer komt opdagen, valt het te overwegen uiteindelijk de huissier in de arm te nemen, die de weigerachtige maçon kan dwingen zijn verplichtingen na te komen. Het inschakelen van de deurwaarder of het dreigen daarmee maakt vaak vrij veel indruk. Komt de huissier in actie, dan vraagt hij daarvoor wel een vrij pittig honorarium.

Consumentenorganisaties ergeren zich aan de praktijken van vooral de grotere kantoren om voor elke rechtshandeling akten op te maken of processen-verbaal te schrijven, die elk afzonderlijk in rekening worden gebracht. Vaak kan ook een gewoon briefje voldoende zijn. De vaste tarieven zijn gebaseerd op grondslagen (taux de base) van € 2,20 exclusief TVA. Een eenvoudige dagvaarding kost 8,5 taux de base ofwel € 22,37 inclusief TVA. De werkzaamheden die niet onder deze vaste tarieven vallen, worden berekend op basis van honoraires libres, vrije tarieven, waarbij het noodzakelijk is van tevoren een schriftelijke prijsopgave te vragen. Want de deurwaarders hanteren zeer verschillende tarieven. Ook blijkt dat zij de gereglementeerde tarieven massaal aan hun laars lappen.

Print Print dit artikel

Rechtsbijstand, rechtswinkels

Er zijn in Frankrijk ongeveer bijna 44.000 advocaten actief, meestal keurige, kundige en eerlijke mensen. Toch is het goed om bij een zaak van tevoren te informeren naar de kosten. Er zijn drie manieren om het ook in Frankrijk pittige honorarium vast te stellen: van tevoren een bedrag afspreken, betalen naar de bestede uren of het honorarium pas betalen bij een succesvol verlopen procedure, het 'no cure no pay'-systeem.

Via het forum van deze website Wonen en leven in Frankrijk en ook langs andere wegen zijn veelvuldig negatieve berichten geuit over de kwaliteit van de dienstverlening van de Franse advocaten. Zij zouden die rijke Hollanders wel eens een lesje leren, zo vallen de talrijke klachten samen te vatten. Twee lezers van deze site zijn daarom met een handleiding gekomen met tips over hoe je moet omgaan met de Franse advocatuur. De belangrijkste passages daaruit:
'Wanneer je de hulp van een advocaat inroept om je belangen waar te nemen, realiseer je dan dat de opdracht aan een advocaat bij hem geen emotionele gevoelens teweeg brengt. Hij zal zich weliswaar over je probleem buigen, maar is daar emotioneel niet bij betrokken. Natuurlijk wil hij, samen met jou, een goed resultaat bereiken. Hij zal aandachtig naar je luisteren, maar in eerste instantie betekent je opdracht 'handel'. Het is efficiënt om de advocaat van te voren een schriftelijke probleemomschrijving aan te reiken, zo mogelijk met kopieën van de bewijsstukken of andere relevante zaken. Dat maakt het voor hem gemakkelijker zich in je zaak in te leven, en… dat bespaart uiteindelijk kosten.'

De Franse overheid kent vergoedingen toe aan Fransen die onvoldoende middelen hebben om een advocaat te betalen. Aanvragen voor juridische bijstand (aide juridictionnelle) zijn te krijgen op de gemeentehuizen en bij de bureaus voor juridische hulp op het tribunal de grande instance. Verdient men als alleenstaande maandelijks gemiddeld minder dan € 885 dan zijn alle kosten te declareren. De grens is € 1328 als men gedeeltelijke rechtsbijstand nodig heeft. De plafonds worden opgehoogd voor het geval het gezin uit meer personen bestaat. Via een oplopende inkomensschaal neemt de vergoeding af. Wie een rechtsbijstandsverzekering bezit (assurance protection juridique), heeft geen recht op de gefinancierde rechtsbijstand.

In een kleine 60 departementen zijn meer dan 1200 rechtswinkels werkzaam. Hier heten ze MJD, ofwel Maisons de justice et du droit. Zij staan de burger bij in geschillen met huiseigenaren en buren en verlenen rechtshulp bij echtscheidingen en andere familiekwesties. Maar anders dan in Nederland, vervullen de MJD - vaak gesitueerd in 'moeilijke' wijken - ook een rol voor Justitie. Je kan er als slachtoffer terecht bij berovingen, agressie en dergelijke. Verder lijkt het veel op de Nederlandse rechtswinkels. Je krijgt gratis juridisch advies, bijvoorbeeld om met een bemiddelaar of ombudsman (médiateur of conciliateur) in zee te gaan. Je kunt er ook in contact komen met deurwaarders, notarissen of schrijvers die je kunnen helpen bij het opstellen van een brief. Er worden echter geen advocatendiensten verricht buiten de dagelijkse conflictoplossingen of bij andere kleine zaken of kwesties waarbij minderjarigen zijn betrokken. Adressen van de MJD zijn te krijgen bij het gemeentehuis, de paleizen van justitie, de prefecturen of de politie/gendarmerie. Ook de website van het Ministerie van Justitie geeft hierover informatie. Een groot aantal advocatenkantoren hanteert zelf een systeem met lage tarieven voor mensen met een bescheiden inkomen (minder dan circa € 1250 per maand).

Que Choisir is een maandblad dat ook lokale verenigingen kent. Abonnees kunnen daar terecht voor raad en bijstand. De adressen van de lokale verenigingen zijn te vinden op de website van de uitgever. Abonnees kunnen zich ook gratis laten inschrijven voor de Information juridique par téléphone. Je ontvangt dan een carte met je toegangsnummer. Via dit telefonische spreekuur (numéro azur, gesprekskosten tegen lokaal tarief) is viermaal per jaar juridisch advies te vragen.
Ten slotte kunnen in de sfeer van loondienst, ontslag en dergelijke benadeelden in een eenvoudige procedure verhaal halen bij de al genoemde conseil des prud’hommes (raad voor arbeidsgeschillen, bestaande uit werkgevers en werknemers). Deze raad kan ook snelrecht toepassen, lijkend op de procedure van een kort geding.

Print Print dit artikel

Deze pagina is laatst gewijzigd op 08-10-2008 om 18:33.