Trouwen 

Trouwen in Frankrijk kan in principe alleen als je permanent in het land woont. Het burgerlijk huwelijk wordt voltrokken in het gemeentehuis van de woonplaats van één van de twee. De ceremonie mag ook plaatsvinden in de Mairie van het tweede huis. Voor buitenlanders die in Frankrijk willen trouwen, is de papierwinkel nog iets groter dan die voor de Franse trouwlustigen. Het is verstandig om zeker vijf maanden uit te trekken om de paperassen in orde te krijgen: oorspronkelijke geboorteakten bijvoorbeeld en – bij echtscheidingen – verklaringen van voormalige echtgenoten.

De ook voor Fransen geldende doktersverklaring is niet meer nodig bij het aanvragen van een huwelijk. Het bekende certificat médical prénuptial, waarbij trouwlustigen deze verklaring nodig hadden, is afgeschaft. Na de huwelijksvoltrekking moet de Franse huwelijksakte voor paren die in Nederland wonen, worden gelegaliseerd door de autoriteiten van het desbetreffende land en de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging in dat land, zo meldt het ministerie van Buitenlandse Zaken. Wie niet in de gelegenheid is deze legalisaties zelf te regelen, kan in sommige gevallen een beroep doen op de legalisatiebalie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Hieraan zijn per document wel bemiddelingskosten verbonden. Meer informatie is te krijgen op de afdeling legalisaties (DPV/DF), telefoon: 070 348 4787/5901.

Twee Nederlanders kunnen, anders dan in sommige andere landen, in Frankrijk niet naar de Nederlandse maatstaven trouwen via inschakeling van het Nederlandse consulaat.  Overigens bestaat ook voor Nedederlanders in Frankrijk de mogelijkheid om een geregistreerd partnerschap af te spreken. De regeling Pacs is in de rubriek Erfrecht uitvoerig besproken. Keert men als gepacseerde weer naar Nederland terug, dan zal deze Pacs in de Lage Landen als geregistreerd partnerschap worden beschouwd. Andersom niet: de Fransen (fiscus, burgerlijke stand) erkennen een Nederlands samenlevingscontract niet en worden helemaal zenuwachtig als twee officieel getrouwde Nederlandse mannen zich aan het loket melden.

Bewijs van samenwoning  Op het gemeentehuis kunnen ongehuwd samenwonenden een bewijs van samenwoning krijgen als zij een dergelijk stuk nodig hebben voor bijvoorbeeld een lening. Dit is geen samenlevingscontract zoals bij de notaris is opgemaakt, maar een stuk waaruit blijkt dat de twee echt een gemeenschappelijke huishouding voeren. Zo'n papier - certificat de concubinage - wordt meestal probleemloos afgegeven als men zich deugdelijk kan identificeren en een telefoon- of elektriciteitsrekening kan laten zien. Het certificaat heeft verder geen wettelijke waarde. Dat heeft wel de Pacs, het officiële samenlevingscontract. Pacs staat voor Pacte civil de solidarité. Meer hierover o.m. in de rubriek Erfrecht.

De voorbereiding van een huwelijk kan nog meer tijd in beslag nemen als van tevoren de toekomstige huwelijkse staat met de (Franse) notaris moet worden besproken in verband met zaken als huwelijkscontract en testament. Het Franse erfrecht is op het punt van onroerend goed immers heel anders dan het Nederlandse.  Als het paar vóór het trouwen een huwelijkscontract heeft laten opmaken bij de notaris, moet deze een certificaat afleveren op het gemeentehuis, zodat het bestaan van een contract in de huwelijksakte kan worden opgenomen. De inhoud van het contract zelf blijft geheim. Als het nodig is om een huwelijkscontract te wijzigen, kan dat eenvoudig (één keer per twee jaar) door wijzigingen aan de notaris op te geven of een geheel nieuw contract te laten opmaken.

Frankrijk erkent NL 'homohuwelijk' Een in Nederland gesloten huwelijk tussen twee personen van het hetzelfde geslacht (het 'homohuwelijk') wordt in Frankrijk rechtsgeldig geacht. Dit betekent onder meer dat de twee echtgenoten voor wat betreft het erfrecht en het huwelijksregime gelijk worden gesteld met Franse echtparen. Frankrijk erkent in eigen land het homohuwelijk (nog) niet. Wel is er een Pacs, een samenlevingscontract dat echter op tal van zaken nadeliger is dan een huwelijk. In de praktijk blijkt dat nog maar weinig notarissen op de hoogte zijn van de erkenning. Civielrechtelijk is het homohuwelijk erkend, maar op fiscaal terrein is nog geen sprake van een gelijke behandeling. Het wachten is nog op een rechterlijke uitspraak of nadere richtlijnen uit Parijs.

Print dit artikel

Aangifte van geboorte

Uiterlijk drie dagen na een geboorte moet daarvan aangifte worden gedaan op het gemeentehuis van de plaats waar het kind is geboren. Dat zal meestal de plaats zijn van het ziekenhuis, want thuisbevallingen komen in Frankrijk vrijwel niet voor. Men moet zich identificeren en als de ouders niet getrouwd zijn, moeten beiden een verklaring tekenen.

Bij de geboorte van het kind krijgt men een gezondheidsboekje, een livret de santé, waarin alles op het gebied van de gezondheid van het kind wordt bijgehouden. Bij bezoeken aan de dokter of het ziekenhuis neemt men dit boekje mee. Frankrijk kent een uitgebreide vaccinatiekalender, waarbij de verplichte inentingen tot het zesde levensjaar gelden.

Zwangerschapsverlof (congé  maternité) is een sinds 1909 geldende verworvenheid en duurt 16 weken (6 weken vóór de verwachte bevalling en 10 weken daarna) bij de geboorte van het eerste en tweede kind. Bij het derde kind duurt het verlof 26 weken (8 weken vóór de bevalling en 18 weken erna); bij de geboorte van een tweeling 34 weken en bij een meerling zelfs 46 weken. Het zwangerschapsverlof kan nog met veertien dagen worden verlengd, als vóór de bevalling speciale ziekenhuisrust wordt voorgeschreven en nog eens vier weken na de bevalling bij een medische indicatie. Aanstaande moeders kunnen sinds kort zelf bepalen hoe zij die 16 weken of 26 weken willen opnemen, het is meer à la carte geworden. Een werknemer krijgt in die periode geen loon, maar ontvangt van de Sécu een dagvergoeding van maximaal € 71 of een maandvergoeding van maximaal € 2154. De hoogte van de uitkeringen is afhankelijk van het verdiende inkomen en de daarover betaalde premie. Komt men daarmee tekort dan zal in de meeste gevallen een aanvulling worden gegeven door de werkgever en de aanvullende verzekering.

Ook vaders kunnen verlof (congé de paternité) opnemen bij de geboorte van een kind, in totaal 14 dagen: 11 dagen (inclusief zon- en feestdagen) en de 3 dagen van het geboorteverlof. Het vaderschapsverlof is in totaal 21 dagen bij de geboorte van een meerling. De regeling geldt voor iedere vader die ‘actief’ is: werknemer, vrije beroeper, meewerkende partner, ambtenaar en zelfs geregistreerde werkloze. De dagvergoedingen zijn gelijk aan die van het moederschapsverlof.

Naast deze twee vormen van verlof kent Frankrijk – de overheid ziet graag veel Franse kindertjes in de republiek – ook nog het ouderschapsverlof (congé parental d’éducation) waarbij de ouders van ten minste twee kinderen van wie één jonger dan drie is, een jaar of tot drie jaar lang vrijaf krijgen van de werkgever (uiteraard zonder betaling van salaris) om hun kind of kinderen op te voeden. De overheidsuitkering bedraagt maandelijks ruim € 578 en als geen uitkering op grond van de PAJE (Prestation d’Allocation du Jeune Enfant) wordt genoten is de maandelijkse bijdrag bijna € 760. Men kan ook  gedeeltelijk blijven werken tijdens dit ouderschapsverlof (ten minste 16 uur en maximaal 28 uur per week) of kiezen voor de mogelijkheid van eerst volledig verlof en later parttime.

De 'gewone' kinderbijslag (allocation familiale) is nu € 120,32 netto per maand voor twee kinderen, € 274,47 voor drie kinderen, € 428,61 voor vier kinderen en € 154,15 voor elk kind meer. Daar komt nog € 60  bij voor kinderen vanaf veertien jaar. Nieuw is dat gescheiden ouders de kinderbijslag kunnen verdelen als de kinderen beurtelings bij hen verblijven. Tot nu toe ging de bijslag naar één ouder, meestal de moeder.

Print dit artikel

Kinderopvang

De particuliere kinderopvang en die van de gemeenten is goed geregeld, hoewel de tekorten aan plaatsen nog zeer groot zijn. Crèches in ondernemingen zijn er nog nauwelijks, ze komen wel voor in ziekenhuizen.

Er bestaan twee grote groepen van crèches: de crèches collectives, bestuurd door een gemeente of departement en de crèches parentales, bestuurd door een vereniging van ouders. In crèches kunnen kindertjes terecht vanaf twee maanden. Men onderscheidt drie leeftijdscategorieën, van twee maanden tot een jaar, van een jaar tot twee jaar en van twee jaar tot drie jaar, soms vier jaar Het is niet de bedoeling dat het kroost al dingetjes van de grote wereld gaat leren. Wel wordt spelenderwijs en volgens het ritme van elk kind wat aangeleerd. De gemeentelijke crèches collectives zijn geopend van 7.30 tot 18.30 uur, soms tot 19.00 uur. De privé crèches ontvangen van 7 tot 7 uur. De kosten zijn in geheel Frankrijk dezelfde en inkomensafhankelijk.

Men betaalt 0,06% van het netto gezinsmaandinkomen voor één kind, 0,05% voor twee kinderen, 0,04% voor drie kinderen en 0,03% voor vier kinderen. Voor wie de bijdragen te hoog zijn, zijn er de CAF’s (de uitkeringsinstellingen) die toelagen kunnen verstrekken.

Ten slotte is er nog het fenomeen van de halte-garderie voor de meer incidentele opvang van het kleine spul uit gezinnen waarvan de moeder geen baan heeft. De ouders betalen hiervan slechts een paar euro per uur, die fiscaal aftrekbaar zijn voor 50%. De rest wordt gefinancierd door CAF en de gemeenten. In 2012 moet de kinderopvang voor ieder Frans huisgezin beschikbaar zijn en zal dan een afdwingbaar recht worden (droit opposable). Er moeten 350.000 plaatsen bij komen, waarvoor € 1 miljard nodig is.

Print dit artikel

Begraven of cremeren

Bij overlijden moet de plaatselijke huisarts de dood vaststellen en een certificat de décès opmaken, waarmee men binnen 24 uur na het overlijden aangifte moet doen op het gemeentehuis van de gemeente waar het overlijden heeft plaatsgevonden; zon- en feestdagen worden daarbij niet meegeteld. Paspoort of identiteitskaart en trouwboekje moeten worden overgelegd, waarna men in het bezit komt van kopieën van de akte van overlijden en de toestemming tot begraven of cremeren.

Vond het overlijden plaats in een ziekenhuis, dan komt de verklaring van de dienstdoende arts en bij sterfgevallen als gevolg van bijvoorbeeld een verkeersongeval zal de officier van justitie (le procureur de la République) de overlijdensverklaring afgeven. Wettelijk is het verplicht de overledene binnen zes dagen te begraven of te cremeren (zon- en feestdagen niet meegeteld).

In Frankrijk is het de gewoonte dat de erfgenamen de uitvaartkosten betalen. Maar er zijn ook mensen die de kosten van de begrafenis niet willen laten drukken op de nabestaanden en ook zelf willen bepalen in welke streek hun laatste rustplaats zal zijn. Wie bij leven de zaken wil regelen, zorgt dan voor de aankoop van een concessie, een plaatsje op een  begraafplaats (cimétière). Het gaat hierbij alleen om de plaats; zaken als graf, tombe en andere uiterlijke herinneringstekens moeten dan nog worden uitgevoerd en betaald.

Er zijn vier mogelijkheden: een tijdelijke concessie voor hoogstens vijftien jaar (nogal wat gemeenten met plaatsruimtegebrek houden het op tien jaar), een concessie voor dertig jaar, een voor vijftig jaar en een eeuwigdurende (in Parijs is dat niet mogelijk, behalve op Père-Lachaise). De termijn van betalen gaat in op de datum van de aankoop van de concessie, dus niet pas bij overlijden. In principe is een concessie in elke gemeente te koop, maar er zijn burgemeesters die hun begraafplaats reserveren voor plaatsgenoten. Na afloop van de 'huurperiode' is een concessie binnen twee jaar weer te verlengen (tegen de dan geldende prijzen); bij overschrijding van deze termijn vervallen de rechten van de aankoop en wordt geen geld gerestitueerd, noch van de huur, noch van inmiddels aangebrachte werken. Gemeentebesturen melden niet dat een concessie verloopt, je moet dat zelf in de gaten houden. 

Voorbeeld van de kosten: in Parijs kost een eeuwigdurend graf circa € 8000 en € 700 voor een concessie van tien jaar. In kleinere steden en dorpen zijn deze prijzen lager. De prijsverschillen zijn echter groot en sommige gemeenten hanteren naast het vierkantemetertarief ook nog een tarief voor het beschikbare aantal plaatsen in het graf. 

De afwikkeling van de begrafenis of de crematie kan worden overgelaten aan de begrafenisonderneming, les pompes funèbres, bij wie via een Convention Obsèques de kosten van transport, crematie en dergelijke van tevoren te verzekeren zijn. Uit recent onderzoek is gebleken dat vooral begrafenisondernemers op het platteland nogal onzorgvuldig met de regelgeving omgaan. De grootste onregelmatigheid is het ontbreken van duidelijke prijzen voor de geleverde diensten of de materialen, zoals kisten. Te weinig wordt gewerkt met offertes en als deze al worden uitgebracht, is niet duidelijk vermeld welke zaken verplicht zijn of wat facultatief is.

Een manier om je te verzekeren is het afsluiten van een prestation d'obsèques à l'avance. Hierbij stort de klant een bedrag in een fonds dat in beheer is bij de uitvaartondernemer in samenwerking met een verzekeringsmaatschappij. Er wordt in het contract heel nauwkeurig vastgelegd wat er voor dit verzekerde bedrag wordt geleverd. Het is voor een verzekerde te allen tijde mogelijk om veranderingen aan te brengen. Er wordt ook vastgelegd of aan de nabestaanden een meerprijs gevraagd mag worden of dat er een te veel betaald bedrag mag worden terug uitgekeerd. De uitvoerende uitvaartondernemer moet gedetailleerd aan de nabestaanden factureren. Een andere vorm is de capital ou d'épargne en prévision d'obsèques, een kapitaal- of spaarrekening ter hoogte van de offerte van de uitvaartondernemer.

Het cremeren is nog lang niet zo ingeburgerd (27% van de overlijdensgevallen) als in Nederland en de familie moet in de meeste plaatsen nog vrijwel alles zelf regelen voor een crematieplechtigheid. Het aantal crematies (incinérations) neemt snel toe en jaarlijks worden er crematoria gebouwd. In 2030 zal één op de twee Fransen worden gecremeerd. Na de crematie kan de urn met de as direct worden meegenomen nadat de kosten van de verassing contant zijn afgerekend. Algemene informatie is te vinden op de site van de Fédération Française de Crémation. Ook op www.obseques-liberte.com is meer informatie te krijgen en zijn voorbeelden van 'lettres de condoléances' beschikbaar.

De gemiddelde kosten voor een begrafenis in Frankrijk zijn € 3200 (bloemen, rouwkaarten en grafsteen niet meegerekend), € 2800 voor een crematie. Meer gedetailleerde informatie is te vinden op de website van L'Association française d'information funéraire (AFIF), een onafhankelijke organisatie die gratis adviezen verstrekt. 

Nederlanders in Frankrijk (noteringen uit het forum van deze site) De laatste eer Het brengen van de laatste eer gebracht aan de overledene is heel gebruikelijk, zeker op het platteland. Thuis of in een funérarium ligt de overledene opgebaard, met een takje rozemarijn ernaast en meestal een bordje 'gewijd' water uit Lourdes. Je slaat met een nat takje een kruis boven de overledene, blijft even in de ruimte zitten om daarna nog even de familie gedag te zeggen. Je mag best mee naar de begraafplaats; dat wordt zeker op prijs gesteld, zolang je maar een beetje achteraf gaat staan. Als je een zeer goed contact hebt en de mensen kerkelijk zijn, is het gebruikelijk een condoléncekaartje met je naam en met 10 of 20 euro in een envelop met de naam van de familie erop in de doos te stoppen, die vaak bij de kerkuitgang staat, of anders aan de begrafenisondernemer te geven. Dit 'pour faire dire une messe'. De familie geeft dit geld weer aan de kerk wanneer de overledene in een volgende dienst herdacht wordt. Buren en vrienden kopen vaak gezamenlijk een krans of bordje à notre voisin et ami. Dit wordt ook door dichtbijstaande vrienden in en uit de kerk gedragen, evenals andere bloemen. Ook het dragen van de kist is vaak een vrienden- en burendienst. Het kan natuurlijk anders, maar ik heb zeker zo'n dertig ongeveer gelijke begrafenissen meegemaakt. Het verschil zit meestal in de muziek, men kiest ook soms voor 'pas de fleurs/plaques', of alleen natuurlijke bloemen. Daarvoor even in de krant kijken, dit soort mededelingen staan bij de advertentie.

Print dit artikel

Een lid van het forum Wonen en leven in Frankrijk op deze website heeft een checklist gemaakt van zaken die door nabestaanden te doen zijn bij het overlijden van een in Frankrijk wonende Nederlander.

Actie	Naam, adres, tel. nr. invullen	Opmerkingen
Pompes funèbres (begrafenisondernemer)	Pompes funèbres:	Het kan nuttig zijn al bij leven een begraaflocatie te bespreken op de Mairie of via de Pompes funèbres
Overlijden officieel melden: binnen '24 h ouvrables' (werkdagen), op de Mairie; deze of ziekenhuis geeft overlijdensakte af (acte de décès); Mairie levert ook certificat d'hérédité (i.v.m. erfrecht)	Mairie:	Meenemen: déclaration de décès getekend door arts, livret de famille (trouwboekje) en carte de séjour (verblijfsvergunning). Vaak regelt de pompes funèbres dat.
Correspondentie: als huis tijdelijk onbewoond is: post door laten sturen. Kan ook naar Nederland via Service de Réexpédition Définitive, gedurende zes maanden. Regelen op postkantoor.	La Poste:	Benodigd: certificat d'hérédité (via de Mairie of notaris te krijgen). Alternatief voor doorsturen post is de PAP: Prêt à Poster réexpédition, speciale enveloppen waar iemand al je post instopt en doorstuurt naar gewenste adres.
Wie betaalt rekeningen? In geval van overblijvende partner en een compte joint (gemeenschappelijk) geen probleem. Anders rekening laten deblokkeren via notaris (débloquer compte en banque par notaire)	Notaris: Comptable:	Ook mogelijk met certificat d'hérédité via de Mairie of de notaris te verkrijgen (beperkte som op te nemen, ruim € 5000 in 2002).
Nalatenschap regelen: contact opnemen met notaris binnen 30 dagen		Voor eenvoudige erfenissen kan een lokale comptable (accountant) handig zijn om praktische details met o.a. de Impôts te regelen
Opgeven aan belastingen (termijn zes maanden) via notaris, eventueel met assistentie van comptable. Déclaration de succession moet binnen zes maanden ingeleverd zijn bij het Centre des Impôts.	Centre d'Impôts: Numéro fiscale:	Taxe foncière en taxe d'habitation gaan samen met het bezit/gebruik van het huis. Diegene die het op 1 januari bezat resp. bewoonde betaalt deze taxes.
Onroerend goed verkopen? Een betrouwbare makelaar agent immobilier zoeken. Verkoop kan ook via de notaris.	Makelaar:	Taxeren van kostbare stukken kan gratis via Chambre Nationale des Commissaires Priseurs. Inlichtingen tel. 0147708933. Foto, afmetingen en beschrijving voldoen. Ook de verkoop regelen zij.
Bank en verzekering; Franse bank melden binnen 8 dagen. Verzekering huis (contrat multirisque et protection juridique), gaat samen met verkoop huis.	Bank contacpersoon: Rek. nrs.: Polisnrs.:	Bankrekening Nederland, ook creditcardmaatschappij (vaak via de bank). Andere bancaire instellingen? Autoverzekering: afhankelijk van toekomst auto. Idem Carte grise. Ziektekosten verzekering melden.
Pensioen: Officieel pensioen (AOW): SVB Sociale Verzekeringsbank.	SVB, Postbus 90151 4800 RC Breda, tel. 076 5485010 (reg. nr. en GVA-nr.) Pensioenfonds: (deelnemersnummer) Lijfrenteverzekeraar (polisnummer)	Particulier pensioen (melden met deelnemersnummer bij bedrijf/pensioenfonds; Lijfrenten (melden met polisnummer bij verzekeraar)
Opzeggen: water, elektra, gas (afhankelijk van toekomst huis). Bij verkoop regelt de makelaar deze zaken.	EDF: GDF: Waterleiding: France Télécom/internetprovider:	Minder urgente opzeggingen: Redevance de l'audiovisuel (kijkgeld). Kranten en tijdschriften.
Varia: Beschrijving plaats van alle documenten. Eventueel kopie op CD of diskette aan iemand geven. Overlijdensbericht. Adressen.		Pompes funèbres regelt bericht in (Franse) krant, eventueel ook drukwerk.

Uitvoerige informatie over deze onderwerpen is te vinden in La Maison, uitg. Het Spectrum.

Print dit artikel